Purchawka chropowata (Lycoperdon perlatum)
Nazywana też: purchawka brodawkowata, purchawka chropawa, purchawka chropowa rozszerzona, purchawka perełkowata, purchawka szorstka, kurzawka, prochówka kolczysta, prochówka, purchadka, purchawica, puchawka, purchówka
Purchawka chropowata jest grzybem jadalnym występującym na całym świecie. W Polsce jest bardzo pospolita i można ją spotkać zarówno na nizinach, jak i w górach. Należy pamiętać, że tylko młode owocniki purchawki chropowatej nadają się do jedzenia, po wcześniejszym oczyszczeniu ze skórki.
Sezon ma purchawkę chropowatą zaczyna się na początku lata, ale pierwsze okazy tego grzyba pojawiają się w lasach wraz z początkiem czerwca. Zbierać ją można do późnej jesieni – ostatnie sztuki znaleźć można jeszcze pod koniec listopada.
Purchawka chropowata występuje w lasach iglastych, liściastych i mieszanych. Często rośnie także na łąkach, pastwiskach, wrzosowiskach i w przydrożnych zaroślach. Mogą również wyrastać na spróchniałych pniach. Nie mają szczególnych wymagań glebowych i terenowych – można je znaleźć zarówno na nizinach, jak i w górach. Mogą tworzyć większe skupiska po kilka sztuk, ale czasem można spotkać osobniki rosnące samotnie. Purchawka chropowata występuje na całej kuli ziemskiej, łącznie z rejonami subarktycznymi.
Owocnik purchawki chropowatej osiąg średnicę od 2 do 5 cm. i może wyrosnąć do wysokości 7 cm. Początkowo ma kulisty kształt, z czasem staje się gruszkowaty, a następnie maczugowaty lub główkowaty. U starszych okazów ma wyraźnie zwężoną dolną część, która przez wielu badaczy uznawana jest za trzon grzyba. Owocnik młodej purchawki chropowatej jest biały, później staje się żółty. U dojrzałych osobników przybiera barwę szarobrązową lub brązową. W górnej części pokryty jest stożkowatymi, ostro zakończonymi, łatwo ścieralnymi kolcami. Dolna część otoczona jest szeregiem niskich i tępych brodawek. Po odpadnięciu kolców i brodawek na owocniku pozostaje ślad przypominający małe oczka. Wewnętrzna warstwa ochronna owocnika jest matowa i w dotyku przypomina papier.
Główka purchawki chropowatej to górna część owocnika o kulistym kształcie z garbkiem na szczycie. Jest to miejsce, w którym powstają zarodniki grzyba.
Trzon purchawki chropowatej, czyli dolna wydłużona część owocnika, ma puste wnętrze składające się z komór nie zawierających zarodników.
Miąższ purchawki chropowatej początkowo jest biały, miękki i elastyczny. Wraz z dojrzewaniem grzyba staje się miękki oraz wodnisty i zmienia barwę na żółtą, a następnie oliwkową. Na końcu wysycha i rozpada się na brązowe zarodniki, które wydostają się na zewnątrz przez otwór w główce. Młody miąższ nadaje się do jedzenia i ma przyjemny, łagodny zapach oraz smak przypominający rzodkiewkę.
Purchawka chropowata często mylona jest z trzema innymi purchawkami: czarniawą, fiolowatą oraz gruszkowatą. Purchawkę czarniawą można rozróżnić po kolcach, które są dużo ciemniejsze niż u purchawki chropowatej. Purchawka fioletowa odróżnia się gwieździstym kształtem kolców (u purchawki chropowatej kolce są stożkowate). Natomiast purchawka gruszkowata w ogóle nie posiada kolców, a jej miąższ ma bardzo nieprzyjemny zapach.
Innym podobnym do purchawki chropowatej grzybem jest czasznica workowata, której kolce po odpadnięciu nie pozostawiają żadnych śladów na owocniku.
Purchawka chropowata jest smacznym grzybem jadalnym. Do spożycia nadają się jednak tylko młode osobniki, których miąższ jest jeszcze biały. Jest on bardzo dobrym źródłem białka, węglowodanów i tłuszczów, zawiera również witaminy z różnych grup i wiele składników mineralnych.
Tylko młode owocniki purchawki chropowatej nadają się do jedzenia. Można ją spożywać na surowo, jednak najlepiej smakuje pokrojona w plasterki i usmażona (może być również przyrządzana w panierce). Świetnie nadaje się także do suszenia oraz jako dodatek do potraw gotowanych. Przed spożyciem należy ściągnąć z niej skórkę.
Lycoperdon perlatum, popularly known as the common puffball, warted puffball, gem-studded puffball, wolf farts or the devil's snuff-box, is a species of puffball fungus in the family Agaricaceae. A widespread species with a cosmopolitan distribution, it is a medium-sized puffball with a round fruit body tapering to a wide stalk, and dimensions of 1.5 to 6 cm (5⁄8 to 2+3⁄8 in) wide by 3 to 10 cm (1+1⁄8 to 3+7⁄8 in) tall. It is off-white with a top covered in short spiny bumps or "jewels", which are easily rubbed off to leave a netlike pattern on the surface. When mature it becomes brown, and a hole in the top opens to release spores in a burst when the body is compressed by touch or falling raindrops.
Common puffball, releasing spores in a burst by compressing the body
The puffball grows in fields, gardens, and along roadsides, as well as in grassy clearings in woods. It is edible when young and the internal flesh is completely white, although care must be taken to avoid confusion with immature fruit bodies of poisonous Amanita species. L. perlatum can usually be distinguished from other similar puffballs by differences in surface texture. Several chemical compounds have been isolated and identified from the fruit bodies of L. perlatum, including sterol derivatives, volatile compounds that give the puffball its flavor and odor, and the unusual amino acid lycoperdic acid. Extracts of the puffball have antimicrobial and antifungal activities.
The exoperidium is covered in spines and warts.
Fruit bodies are edible when the gleba is white and firm.
The fruit body ranges in shape from pear-like with a flattened top, to nearly spherical, and reaches dimensions of 1.5 to 6 cm (5⁄8 to 2+3⁄8 in) wide by 3 to 7 cm (1+1⁄8 to 2+3⁄4 in) tall. It has a stem-like base, and is whitish before browning in age. The outer surface of the fruit body (the exoperidium) is covered in short cone-shaped spines that are interspersed with granular warts. The spines, which are whitish, gray, or brown, can be easily rubbed off, and leave reticulate pock marks or scars after they are removed. The base of the puffball is thick, and has internal chambers. It is initially white, but turns yellow, olive, or brownish in age.The reticulate pattern resulting from the rubbed-off spines is less evident on the base.
In maturity, the exoperidium at the top of the puffball sloughs away, revealing a pre-formed hole (ostiole) in the endoperidium, through which the spores can escape. In young puffballs, the internal contents, the gleba, is white and firm, but turns brown and powdery as the spores mature. The gleba contains minute chambers that are lined with hymenium (the fertile, spore-bearing tissue); the chambers collapse when the spores mature. Mature puffballs release their powdery spores through the ostiole when they are compressed by touch or falling raindrops. A study of the spore release mechanism in L. pyriforme using high-speed schlieren photography determined that raindrops of 1 mm diameter or greater, including rain drips from nearby trees, were sufficient to cause spore discharge. The puffed spores are ejected from the ostiole at a velocity of about 100 cm/second to form a centimeter-tall cloud one-hundredth of a second after impact. A single puff like this can release over a million spores.
The spores are spherical, thick-walled, covered with minute spines, and measure 3.5–4.5 μm in diameter. The capillitia (threadlike filaments in the gleba in which spores are embedded) are yellow-brown to brownish in color, lack septae and measure 3–7.5 μm in diameter. The basidia (spore-bearing cells) are club-shaped, four-spored, and measure 7–9 by 4–5 μm. The basidia bear four slender sterigmata of unequal length ranging from 5–10 μm long. The surface spines are made of chains of pseudoparenchymatous hyphae (resembling the parenchyma of higher plants), in which the individual hyphal cells are spherical to elliptical in shape, thick-walled (up to 1 μm), and measure 13–40 by 9–35 μm. These hyphae do not have clamp connections.
Lycoperdon perlatum is considered to be a good edible mushroom when young, when the gleba is still homogeneous and white. They have been referred to as "poor man's sweetbread" due to their texture and flavor. The fruit bodies can be eaten after slicing and frying in batter or egg and breadcrumbs, or used in soups as a substitute for dumplings. As early as 1861, Elias Fries recommended them dried and served with salt, pepper, and oil. The puffballs become inedible as they mature: the gleba becomes yellow-tinged then finally develops into a mass of powdery olive-green spores. L. perlatum is one of several edible species sold in markets in the Mexican states of Puebla and Tlaxcala. The fruit bodies are appealing to other animals as well: the northern flying squirrel (Glaucomys sabrinus) includes the puffball in their diet of non-truffle fungi, while the "puffball beetle" Caenocara subglobosum uses the fruit body for shelter and breeding. Nutritional analysis indicates that the puffballs are a good source of protein, carbohydrates, fats, and several micronutrients. The predominant fatty acids in the puffball are linoleic acid (37% of the total fatty acids), oleic acid (24%), palmitic acid (14.5%), and stearic acid (6.4%).
The immature 'buttons' or 'eggs' of deadly Amanita species can be confused with puffballs. This can be avoided by slicing fruit bodies vertically and inspecting them for the internal developing structures of a mushroom, which would indicate the poisonous Amanita. Additionally, amanitas will generally not have "jewels" or a bumpy external surface.
The spores' surfaces have many microscopic spines and can cause severe irritation of the lung (lycoperdonosis) when inhaled. This condition has been reported to afflict dogs that play or run where the puffballs are present.
Aby rozwiązać zagadkę należy skompletować układankę :
To solve the puzzle, you need to complete the puzzle:
Purchawka chropowata (Lycoperdon perlatum)