POLOWANIE NA KREDOWE BEZKRĘGOWCE
CRATACEOUS INVERTEBRATES HUNTING
Przed nami nieczynny kamieniołom. Z tego miejsca po II wojnie światowej na znaczną skalę eksploatowano kazimierskie opoki m.in. do odbudowy Kazimierza czy regulacji Wisły. Opokę kazimierską – gładką skałę barwy białej, szarobiałej lub żółtej – można znaleźć w murach słynnego zamku, czy baszty w Kazimierzu Dolnym oraz w wielu domach w tej okolicy.
Opoka to węglanowo-krzemionkowa skała, która w stanie naturalnym jest dość miękka, po wydobyciu na powierzchnię, w wyniku procesu dehydratacji, twardnieje, zwiększając wytrzymałość o 130%.
Jej powstanie sięga odległych czasów, gdy na tym terenie szumiało ciepłe morze. Około 90 milionów lat temu, w okresie geologicznym nazywanym kredą, basen morski zajmował obszar niemal całej Europy (w tym Polski). Poziom oceanów był rekordowo wysoki, prawdopodobnie ok. 150 m wyższy od obecnego. W głębokim spokojnym zbiorniku powstawały kazimierskie opoki. Świat organiczny był bardzo zróżnicowany. W morzu pływały ichtiozaury i mozazaury - potężne jaszczury morskie (dochodzące do 17 m dł.), których zęby oraz kręgi znajdujemy w kamieniołomie w Nasiłowie, plezjozaury, żółwie, krokodyle (szczątki znalezione w Kamiennym Dole) oraz rekiny (Fig. 1).
Fig. 1. Kredowe kręgowce: ichtiozaury, mozazaury, plezjozaury. Opracowała Weronika Pratkowiecka. Ichtiozaur - źródło: Wikimedia Commons, Mozazaur: - źródło: Wikimedia Commons, Plezjozaur: - źródło: Wikimedia Commons,
Opoki kredowe słyną z występowania efektownych skamieniałości morskich bezkręgowców, m.in. amonitów, belemnitów, ślimaków, małży, ramienionogów oraz koralowców i licznych gąbek. Te ostatnie miały istotne znaczenie skałotwórcze, ponieważ igły gąbek stały się podstawowym budulcem występujących tu opok. Niektóre z gatunków zwierząt zostały po raz pierwszy opisane w okolicach Kazimierza, dlatego ich nazwy nawiązują do miejscowości, np. ślimak Volutispina kasimiri, małż Pholadomya kazimiri, czy belemnit Belemnella kasimiroviensis.
Aby zalogować EC musisz odwiedzić miejsce i przesłać odpowiedzi na pytania:
1. Jakie organizmy morskie żyły w kredowym morzu?
2. Z poniżej wymienionych minerałów wybierz te, z których zbudowana jest opoka:
a. Węglan wapnia
b. Hematyt
c. Krzemionka
3. Czy występujące tu skały są masywne (jednolite), czy widoczne są w nich warstwy? Jaka jest przybliżona wysokość kamieniołomu?
4. „Polowanie” w kamieniołomie niemal zawsze kończy się powodzeniem. Spróbuj znaleźć jakąś skamieniałość i zrób jej zdjęcie. Może potrafisz ją nazwać?
UWAGA! Do zalogowania tej skrytki EarthCache wymagane jest wysłanie odpowiedzi do zadań przez profil PIG_PIB. Logować można po wysłaniu rozwiązań, nie czekając na wiadomość z naszej strony. Logi bez wysłanych odpowiedzi będą kasowane w ciągu 14 dni.
We are in a closed opoka quarry. From this place, after World War II, opoka-rocks (gaizes) were exploited on a large scale, e.g. to rebuild Kazimierz or regulate the Vistula.
The Kazimierz opoka-rocks can be found in the walls of the famous castle or bastille in Kazimierz Dolny and in many houses in this area.
Opoka is a carbonate-silica rock of white, grey-white or yellow color.
About 90 million years ago, during the geological period called the Cretaceous, the sea basin occupied almost all of Europe (including Poland). The sea level was a record high, probably about 150 m higher than today. In a deep, calm reservoir the opoka-rocks were formed. The organic world was very diverse. Ichthyosaurs and mosasaurs were swimming in the sea - huge sea lizards (up to 17 m long), whose teeth and vertebrae can be found in the quarry in Nasiłów. Plesiosaurs, turtles, crocodiles and sharks were also present. (Fig. 1).
Cretaceous opoka-rocks are famous for spectacular fossils of marine invertebrates, including ammonites, belemnites, gastropods, bivalves, brachiopods, corals and sponges. The latter had a significant rock-forming importance (sponge spicules were a source of silica). Some of the animal species were described for the first time in the vicinity of Kazimierz. Therefore, their names refer to the name of the place, e.g. Volutispina kasimiri gastropod, Pholadomya kazimiri bivalve, or Belemnella kasimiroviensis belemnite.
To log the EC you need to visit the place and send answers to the questions:
1. What marine organisms lived during Cretaceous period?
2. Choose opoka rock-forming minerals:
a. Calcium carbonate
b. Hematite
c. Silica
3. Are the opoka-rocks in the quarry massive or divided into layers? What is the approximate quarry height?
4. Fossil hunting is almost always successful. Try to find a fossil and take a picture of it. Can You name it?
WARNING! To log this EC you have to send the answers to PIG_PIB profile. You can log after sending the answers, without waiting for our reply. Logs without answers will be deleted within 14 days!
Literatura / References:
- Marcin Machalski, Granica kreda-trzeciorzęd w przełomie Wisły. Przegląd geologiczny, vol.46, nr11, 1998
- Bogusław Bąk, Barbara Radwanek-Bąk, Oto opoka, a na niej zbudowano - Kazimierz Dolny. Górnictwo odkrywkowe, nr 1/2020
Grafika w tle: Pixabay.com
