TO KΑΣΤΟΡΙΑΝΟ ΚΑΡΑΒΙ
Χρειάζεται να σταθούμε ιδιαίτερα στο καστοριανό καράβι, αυτό το ιδιότυπο πλωτό μέσο με την ξεχωριστή κατασκευή, που τις ρίζες του τις βρίσκουμε στα πρωτόγονα πλεούμενα της λίμνης Καστοριάς στα προϊστορικά χρόνια. Οι πρόσφατες ανασκαφές στο χώρο του λιμναίου οικισμού Δισπηλιού που έφεραν στο φως το ίχνος ενός νεολιθικού μονόξυλου, επιβεβαιώνουν τη στενή σχέση που υπάρχει από παλιά έως σήμερα ανάμεσα στα πλεούμενα της λίμνης.
Τα προϊστορικά πλεούμενα της λίμνης ήταν πιθανότατα μονόξυλα κατασκευασμένα από έναν κορμό δέντρου με εσωτερική κοιλότητα, την οποία δημιουργούσαν με τη βοήθεια της φωτιάς. Με τις χιλιετηρίδες που πέρασαν κι ανάλογα με τις ανάγκες των κατοίκων το προϊστορικό μονόξυλο εξελίχτηκε δίνοντάς του τη σημερινή μορφή, που παραμένει αναλλοίωτη εδώ και αιώνες. Οι παλιοί Καστοριανοί θυμούνται από τους παππούδες τους, ότι το καράβι είχε πάντοτε την ίδια μορφή και τον ίδιο τρόπο κατασκευής.
Το καστοριανό καράβι δεν μοιάζει με τις πλάβες άλλων λιμνών της Μακεδονίας όπως και με κανένα άλλο λιμνίσιο ή ποταμίσιο πλωτό μέσο. Ξεχωρίζει για τις έντονα υπε-ρυψωμένες άκρες του, τις λεγόμενες μπρύμες που μοιάζουν με πολυθρόνες. Στην μπροστινή μπρύμη μπορεί να καθίσει ένας, αλλά στην πίσω μπρύμη δυο άτομα κάθονται άνετα. Δεν έχει καρίνα, αλλά ο πάτος του είναι καμπυλωτός για να γλιστρά καλύτερα αφού έτσι εκτοπίζεται λιγότερο νερό. Η μορφή αυτή διευκολύνει τον καραβοκύρη να φέρει το καράβι στη σωστή θέση για επιβίβαση ή αποβίβαση. Ακόμη, υπάρχουν ιδιαιτερότητες και στην επιλογή της ξυλείας. Πιο ανθεκτικό θεωρείται το καράβι όταν το κάτω μέρος του είναι φτιαγμένο από καραγάτσι, οι πλευρές του από καστανιά και τα κουπιά από έλατο. Οι αρχικοί κατασκευαστές του μετέδωσαν την τέχνη τους στους νεότερούς τους, που κι αυτοί χρησιμοποιούν τα ίδια εργαλεία και τα ίδια υλικά.
Η πρώτη ιστορική μαρτυρία για τη χρησιμοποίηση των πλωτών μέσων της λίμνης με την ονομασία πλοία προέρχεται από την "Αλεξιάδα" της Άννας Κομνηνής, όπου περιγράφει την πολιορκία της Καστοριάς από τους Βυζαντινούς τον 11ο αιώνα , με σκο-πό να εκδιώξουν τους Νορμανδούς που είχαν καταλάβει την πόλη.
Το καστοριανό καράβι είναι στενά συνδεδεμένο με τη ζωή των Καστοριανών. Παλιότερα, δεν είχαν καράβια μόνο οι ψαράδες, όπως συμβαίνει σήμερα, αλλά κάθε παραλίμνιο σπίτι, γιατί αποτελούσε μέσο συγκοινωνίας. Το καστοριανό καράβι έπαιξε σημαντικό ρόλο όχι μόνο στις μεταφορές ανθρώπων, αγαθών, υλικών κατασκευής αλλά και σε διάφορες λαογραφικές εκδηλώσεις. Στα χρόνια μάλιστα του Μακεδονικού Αγώνα γινόντουσαν επικίνδυνες μεταφορές οπλαρχηγών και ενόπλων τμημάτων όπως των Βάρδα, Καούδη, Καραβίτη και Φιλώτα αλλά και του Μητροπολίτη Γερμανού Καραβαγγέλη, στα παραλίμνια χωριά ή στα παρόχθια μέρη για μυστικές συναντήσεις. Παλιότερα πάλι με τέτοια καράβια ξεπροβοδούσαν μέχρι το Μαύροβο, ένα παραλίμνιο χωριό, όλους όσοι φεύγανε για την ξενιτιά για να συνεχίσουν από κει το δρόμο τους με ζώα. Οι παρακάτω στίχοι από ένα καστοριανό τραγούδι αναφέρονται στα ταξίδια αυτά:
'Κίνησαν τα καράβια τα καστοριανά, μωρέ γιε μου, τα καστοριανά
κίνησε κι ο καλός μου, μωρέ γιε μου, να πάει στην ξενιτιά.'
Πηγη: ΚΕΝΤΡΟ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΙΚΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΚΑΣΤΟΡΙΑΣ
Τhe “SHIP OF KASTORIA”
We need to focus especially on the “Ship of Kastoria”, this peculiar floating medium with its distinctive construction, which is rooted in the primitive boats of Lake Kastoria in prehistoric times. Recent excavations in the area of the lake settlement of Dispilio, which brought to light the trace of a Neolithic monowood, confirm the close relationship that exists from the distant past until today between the boats of the lake.
The prehistoric boats of the lake were probably monowoods made of a tree trunk with an inner cavity, which they created with the help of fire. With the millenniums that passed and according to the needs of the inhabitants, the prehistoric monoxyl evolved, giving it the present form, which has remained unchanged for centuries. The old Kastorians remember from their grandparents that the ship always had the same form and the same way of construction.
The “Ship of Katoria” boat does not resemble the boats of other lakes of Macedonia as with any other lake or river floating medium. It stands out for its heavily under-hidden edges, the so-called armchair-like brims. In the front paw one can sit, but in the back, two people sit comfortably. It has no keel, but its bottom is curved to slide better since less water is displaced. This form makes it easier for the shipowner to bring the ship to the right position for boarding or disembarkation. There are also particularities in the choice of wood. More durable is considered the boat when the bottom is made of karagatsi, its sides of chestnuts and fir oars. Its original builders conveyed their art to their younger ones, who also use the same tools and materials.
The first historical evidence of the use of the floating means of the lake called ships comes from the “Alexiada” of Anna Komneni, where she describes the siege of Kastoria by the Byzantines in the 11st century, with the intention of expelling the Normans who had occupied the city.
The “ship of Kastoria” is closely connected with the life of the Kastoria. In the past, not only the fishermen had boats, as is the case today, but every lakeside house, because it was a means of transport. The “ship of Kastoria”played an important role not only in the transportation of people, goods, construction materials but also in various folklore events.
In the years of the Macedonian Struggle there were dangerous transfers of chieftains and armed sections such as Vardas, Kaoudis, Karavitis and Filota, as well as the Metropolitan of German Karavangelis, to the lakeside villages or to the riparian places for secret meetings.
In the past, all those who left for foreign land would cross over to Mavrovo, a lakeside village, with such ships, to continue their way with animals.
http://kpe-kastor-old.kas.sch.gr/the_lake/lake/boats.htm