Szpak (Sturnus vulgaris)

O kim możemy powiedzieć, że jest szpakami karmiony? Jaki słynny muzyk miał szpaka za kompana i w jaki sposób Szekspir sprawił, że populacja szpaków a Ameryce wynosi 200 milionów, mimo, że ptaki te przed 1890 w tym miejscu nie występowały? Zapraszam do lektury opisu...

Szpak to gatunek średniej wielkości ptaka z rodziny szpakowatych, rzędu wróblowych. Występuje u nich podział na szatę godową (pokazaną powyżej) i spoczynkową. Dymorfizm płciowy występuje, ale nie jest on mocno zaznaczony. W okresie lęgowym zamieszkują różne obszary z drzewami - gniazdują bowiem w dziuplach, ale poza sezonem lęgowym zamieszkują różnorodne stanowiska (ogółem nie występują w górach), dlatego też nietrudno je zaobserwować patrząc z miejsca ukrycia skrytki w stronę ogródków działkowych. Są wszystkożerne. Ptaki te migrują na zimę do południowych i zachodnich rejonów Europy, jednak z powodu coraz słabszych zim, obserwuje się wzrost osobników pozostających w Polsce na cały rok.

Szpaki słyną ze swej zaradności i inteligencji, dlatego w języku polskim istnieje określenie “szpakami karmiony” pochodzi ono jeszcze z czasów, gdy szpaki się jadło, powiedzieć tak możemy o osobie wyjątkowo mądrej i przebiegłej, potrafiącej sobie poradzić w każdej sytuacji.

Mają świetne umiejętności wokalne i potrafią naśladować głosy wieku innych ptaków, mało tego, świetnie potrafią naśladować ludzką mowę (sami się o tym przekonajce wpisując w youtube "european starling talking" lub kliknijcie w ten odsyłacz --> klik). Jest to kolejna rzecz dzięki której zapisały się w kulturze. 

Na przykład Mozart miał swojego oswojonego szpaka, który potrafił zaśpiewać fragemnt jego XVII koncertu fortepianowego. Historia ta jest niezwykle ciekawa, na dole opisu umieszczam fragment artykułu z przekroju z którego dowiecie się więcej na ten temat.

Sam William Szekspir również docenił umiejętności szpaka w tym zakresie i umieścił wzmiankę o szpaku w Henryku IV, części 1. Jeden z bohaterów tej sztuki, Hotspur, rozważał plan nauczenia swojego szpaka imienia swego szwagra, żeby ten dręczył go.  A jak za sprawą Szekspira Szpak zwyczajny, który jeszcze przed 1890 nie występował w Ameryce obecnie występuje na tym kontynencie w ilości… 200 milionów osobników?! Tego dowiesz się poniżej.

Jego epitet gatunkowy, czyli vulgaris oznacza powszechny i w gruncie rzeczy tak faktycznie jest, bo występuje on na każdym kontynencie poza antarktydą, jednak pierwotnie zamieszkiwał wyłącznie Eurazję. Jak to się jednak stało, że szpaki obecnie zamieszkują taki obszar? 

No cóż, wynika to z faktu jego introdukcji na innych kontynentach, a tam jako ptak obcy wyrządza duże szkody nie tylko w środowisku naturalnym, ale i w rolnictwie, przez to też został umieszczony na liście 100 najgroźniejszych zwierząt inwazyjnych na świecie. Ciekawa, a jednocześnie pokazująca jak niebezpieczne może być dla ekosystemów wpuszczanie obcych gatunków jest historia tego gatunku w Ameryce. Otóż istniała tam grupa osób, która chciała aby w Ameryce były wszystkie ptaki wspomniane w dziełach Szekspira, dlatego też wypuścili oni 100 szpaków w Central Parku w Nowym Jorku na początku lat 1890, i tak też rozpoczęła się historia populacji tego ptaka w Ameryce, która liczy tam obecnie więcej niż 200 milionów osobników, a zasięg jej występowania rozciąga się od Meksyku po Alaskę. 

Dlatego też amerykańskie szpaki są mało zróżnicowane genetycznie, potwierdzają to badania genetyczne ptaków z Wirginii i z Kalifornii (a więc na dystansie ok 4800km, czyli na takim jak z Reykjaviku na Islandii do Nikozji na Cyprze), które pokazują, że pod względem genetycznym obie grupy szpaków są prawie nierozróżnialne. Dla rzadkich gatunków tak niskie zróżnicowanie genetyczne zwiastuje kłopoty, ale z racji wielkości amerykańskiej populacji negatywne skutki do tej pory nie zostały stwierdzone.

źródła: allaboutbirds.org, wikipedia.pl, mkwpracownia.pl, przekrój.pl

zdjęcie szpaka: mkwpracownia.pl

Historia Mozarta i jego szpaka, źródło: przekrój.pl