1940/45, Oorlogssporen in Helpman
Het verleden verbinden met het heden. Een wandeling door Helpman, een voormalig dorp ten zuiden van de stad Groningen. Tijdens de bevrijding van Groningen tussen 13 en 16 april 1945 vielen Canadese troepen de stad binnen vanuit Haren, een dorp ten zuiden van de stad. Ze stuitten op felle tegenstand van de Duitse troepen, met de vernietiging van een groot deel van het stadscentrum tot gevolg. Een wandeling langs de waypoints vertelt een stukje geschiedenis en verbind zo het heden met het verleden. Parkeren kan op het Helperplein, in de gehele wijk Helpman geldt betaald parkeren. De route kan het beste afgelegd worden met een fiets of lopend (het betreft geen rondje!).
Bij elk waypoint een klein stukje geschiedenis en een korte vraag. Verzamel alle antwoorden om tot de eindlocatie te komen.
Waypoint 1
Anda Kerkhoven, verzetsheld
In de portiek op nummer 5 woonde Anda Kerkhoven, tijdens haar studie Geneeskunde, op kamers in Groningen. Reeds in het begin van de oorlog had zij zich aangesloten bij een pacifistische verzetsgroep. Deze groep hield zich voornamelijk bezig met het onderhouden van contacten tussen verzetsleden, het maken van vervalsingen en het verspreiden van distributiebonnen. Op 27 december 1944 werd zij gearresteerd door de Sicherheitsdienst. Na gevangschap en marteling in het Scholtenhuis aan de Grote Markt werd zij op aandringen van een Nederlands lid van de SD op 19 maart 1945 vermoord aan de rand van een bos tussen Haren en Glimmen.
Vraag 1: Hoeveel letters staan er direct boven nummer 5? (=A)
Anda Kerkhoven staat samen met Aletta Jacobs afgebeeld op de door de Ploegschilder Johan Dijkstra gemaakte gedenkramen in het Academiegebouw van de Rijksuniversiteit Groningen. Aan de noordkant van het UMCG verrijst op dit moment het "Anda Kerkhoven Centre" als onderdeel van de Healthy Aging Campus voor de faculteit Medische Wetenchappen en Farmacie.
Waypoint 2
Tanks op de Hereweg
Op 15 april 1945 trekken troepen van de 2e Canadese Infanterie Divisie Groningen binnen. Zij worden ondersteund door tanks van het 10e Pantser Regiment (the Fort Garry Horse) en het 9e Pantser Regiment (the British Columbia Dragoons). Langs de Hereweg worden zij op deze plek begroet door de bevolking van de stad Groningen.
De foto is ongeveer genomen ter hoogte van de huidige tandartspraktijk Helpman in zuidelijke richting. Enkele gebouwen van toen staan er nog steeds.
Vraag 2: In de tuin van de tandartspraktijk staat een markante struik in de vorm van een,.. (stapeltellen, F). Het is niet nodig de tuin te betreden!
Waypoint 3
Gerrit Spaans, daad van verzet
Gerrit Spaans werd in oktober 1944 verplicht tewerkgesteld bij graafwerkzaamheden in het Stadspark in Groningen. Hier werden destijds loopgraven aangelegd ter verdediging van de stad. Als assistent-voorman had hij toegestaan dat twee andere dwangarbeiders te voet naar Peize vertrokken voor familiebezoek. Om dit onopgemerkt te laten had hij hun arbeiderskaarten mee naar huis genomen zodat het ongeoorloofde verlof niet op zou vallen bij het tellen.
Tijdens de tocht werden de twee echter ontdekt en gearresteerd door landwachten uit Peize nadat één van de twee zich niet had willen identificeren omdat hij joods was. Een dag later werd Gerrit Spaans ook gearresteerd en gevangen gezet in de toenmalige HBS in Helpman. Op 18 november 1944 werd hij vermoord voor de ingang van deze school en als "voorbeeld" werd zijn stoffelijk overschot een dag lang op de hoek van deze straat gelegd.
Vraag 3: Noteer het laatste cijfer van de bovenste regel van het blauwe plaatje rechts naast de plaquette (=D)
Waypoint 4
Duitse krijgsgevangenen
Op 15 april 1945 worden Duitse krijgsgevangenen afgevoerd door Canadese militairen langs de Hereweg in zuidelijke richting. Bij de verdediging van de stad Groningen werden door de Duitsers versnipperde eenheden van de 408e Infanterie Divisie, eenheden van Landstorm Nederland (Nederlandse en Belgische SS stoottroepen) en eenheden van de Kriegsmarine, Hitlerjugend, Luftwaffe en de SD ingezet.
Op 16 april 1945 gaf de Duitse bevelhebber van Groningen zich over aan de geallieerden. Een van de grootste operaties van Canadese militairen en materieel in stedelijk gebied was ten einde.
In de portiek van 26A en 28A staan een man en een vrouw te kijken naar de afgevoerde duitse troepen. Hier is nog steeds een wijnhandel gevestigd. Ook de pui van het restaurant ernaast en de gevel van het makelaarskantoor zijn duidelijk herkenbaar.
Vraag 4: Hoeveel sloten zitten er in de deur van huisnummer 26A? (B)
Waypoint 5
The Queens Own Cameron Highlanders of Canada
Aan de noordkant van de Natte Brug over het Helperdiepje had de Duitse bezetter een tankversperring opgeworpen. Na de bevrijding van de stad werden de betonnen delen opgeblazen door het Canadese leger. Op de foto twee onbekende soldaten van The Queens Own Cameron Highlanders of Canada. Op de achtergrond zijn de kantelen van de huidige van Mesdagkliniek zichtbaar, ook de huizen aan de overkant van de Hereweg staan er nog steeds. De watertoren is in 1970 gesloopt. Op deze plek is nu het Joods Monument te vinden (laatste waypoint).
Het typiche jaren '90 kunstwerk "Puls!, Bernadet ten Hove, 1998" markeert tegenwoordig de oude, fysieke grens tussen Groningen en het vroegere dorp Helpman. Ten Hove verwerkte drie uitgangspunten in haar ontwerp. Ze maakte gebruik van de monumentale uitstraling van de Hereweg, die doet voelen dat dit een zeer oude uitvalsroute van de stad Groningen is. In de tweede plaats wilde ze op de Nattebrug een entree naar Helpman creëren, als verwijzing naar de oorspronkelijke scheiding tussen de stad Groningen en het gehucht Helpman. En ten derde wilde ze aandacht vragen voor 'de poëzie van deze plek die zich nauwelijks toont aan de snelle passant'.
Vraag 5: Hoeveel gaten zijn in het kunstwerk zichtbaar? (=C)
Waypoint 6
Joods monument
Het ‘Joods monument’ in Groningen is een beeldengroep van zes handen van messing en koper, elk geplaatst op een afzonderlijk gehavend voetstuk van beton. De handen reiken tot bijna vijf meter hoog. Uit de palm van de vijfde hand is de vorm van een menora, de zevenarmige joodse kandelaar, gespaard. Het zevende voetstuk is leeg. De kunstenaar is overleden in 1976. Hierdoor is het gedenkteken nooit voltooid. Er is destijds door de oprichters voor gekozen om de laatste sokkel leeg te laten. Achter de beelden staat een uit blokken beton opgetrokken gedenkmuur. De zeven handen die het monument oorspronkelijk zou tellen symboliseren de zeven armen van de menora.
Het ‘Joods monument’ herinnert de inwoners van Groningen aan de ruim 3.000 joodse medeburgers die tijdens de Tweede Wereldoorlog door de bezetter zijn gedeporteerd en omgebracht. De Nationale Dodenherdenking in Groningen begint elke 4 mei traditiegetrouw met een kranslegging bij dit monument aan de Hereweg. Aansluitend vertrekt de Stille Tocht, voorafgegaan door Gruno’s Postharmonie, via de Hereweg, Zuiderdiep en Oosterstraat naar het Martinikerkhof alwaar om acht uur 's avonds door de Commissaris van de Koning en de burgemeester kransen bij het monument "Sint-Joris en de Draak" worden gelegd. Hierop volgen twee minuten stilte.
Vraag 6: Voorop de plaquette is een naamplaatje van de kunstenaar bevestigd. De handen zijn gemaakt van messing en ... (stapeltellen, E)
De eindlocatie is te vinden op N53 12.ABC E006 35.DEF
Kijk goed naar de toegang van de Geocache, het is niet nodig over gevaarlijk terrein te gaan. Respecteer de natuur! Met dank aan omgevingsbeheer Helpman (Gemeente Groningen) voor toestemming voor het plaatsen van deze cache.