Welkom op één van de mooiste straten van Antwerpen.
De Van Putlei loopt van de Markgravelei naar de Desguinlei. De straat werd in 1904 aangelegd, in het kader van een nieuwe verkaveling op de gronden van de Maatschappij Belpaire & C°. Deze vastgoedoperatie, had de creatie van een voorname residentiële wijk tot doel, als uitbreiding van het Leikwartier en bestemd voor de hogere burgerij. Het aanlegplan omvatte twee parallelle lanen, de geknikte Arthur Goemaerelei en de rechtlijnige Van Putlei, verbonden door een dwarse laan, de Bosmanslei. Het ‘rond punt’ op de kruising van de Bosmanslei en de Van Putlei vormde het centrum van de nieuwe wijk, die in 1911 werd aangesloten op de nieuw aangelegde Jan Van Rijswijcklaan. Mede door haar ligging in het voorname Leikwartier, en de royale perceelstructuur, groeide de wijk al snel uit tot de zuidelijke tegenhanger van Zurenborg. Dit wordt weerspiegelt in het profiel van de bouwheren, die de hogere geledingen van de maatschappij vertegenwoordigden. Tot de bewoners behoorden zakenlui en bedrijfsleiders onder meer uit de maritieme sector, bankiers, consuls, magistraten en hoge militairen, en de gebruikelijke renteniers. Een aparte categorie vormen de kunstenaars die zich in de wijk vestigden, waaronder zowel schilders, musici als letterkundigen, naast de hoofdredacteuren van enkele Antwerpse kranten. Van de architecten die zelf in de wijk actief waren, bouwden Richard en Florent Vaes, Joan Coninck Westenberg, Daniël Rosseels, Hendrik Delvaux, Michel De Braey en Laurent Duvivier, hier ook hun eigen woning. Dat de Franse zusterorde 'Dames de Sion' in de Arthur Goemaerelei een pensionaat voor meisjes van stand oprichtte, wijst eveneens op de bevoorrechtte status van de wijk.
De straat is genoemd naar Jozef Cornelis Van Put (1811-1877), burgemeester van Antwerpen voor de Meetingpartij van 1863 tot 1872. Onder zijn ambtsperiode werden de Leien aangelegd op het tracé van de Spaanse omwalling en vesten, kwamen het Stadspark tot stand en de De Keyserlei. De kavels hadden verplichte voortuinen afgesloten door een smeedijzeren sierhek, en kwamen zowel in aanmerking voor aaneengesloten rijbebouwing als voor halfopen bebouwing. Waar nog vóór het uitbreken van de Eerste Wereldoorlog zowat 80 % van de beschikbare percelen bebouwd was, werd een tiental percelen begin jaren 1920 ingevuld, twee in de jaren 1930, en de enkele resterende in de naoorlogse periode. De bebouwing bestaat uit voorname burgerhuizen, afgewisseld met riante, halfvrijstaande herenwoningen, die voor de wijk als geheel in de Van Putlei de grootste concentratie vormen. In totaal veertien panden werden gesloopt voor de bouw van flatgebouwen, twee ervan al eind jaren 1930 en begin 1940. Vrij banaal van ontwerp en met een afwijkend gabariet verstoren zij de homogeniteit van de gevelwanden, met name in de omgeving van het ‘rond punt’ en op de hoeken met de Desguinlei.
De eerste bouwaanvragen voor de Van Putlei dateren van 1904, het gros zelfs van vóór 1910. Het straatbeeld wordt in grote mate bepaald door statige hotels in eclectische stijl, naar beaux-arts-traditie geïnspireerd op het Franse classicisme, de Lodewijk XIV- of de régencestijl. Opmerkelijk is het veralgemeend gebruik van natuursteen of baksteen als gevelbekleding, vanwege een verbod op gevelbepleistering in het bouwreglement. Naast het gevarieerde en kleurrijke materiaalgebruik, en het levendige profiel van de architectuur, is het belangrijkste kenmerk de decoratieve gevelbehandeling, vaak in een asymmetrische compositie, met erkers of bow-windows, smeedijzeren balkons, risalieten en geveltoppen. Niet toevallig tekenden vooral gevestigde architecten van de oudere generatie, die al sinds de late 19de eeuw in dienst van de betere kringen opereerden, voor het merendeel van de herenhuizen in de Van Putlei. Zo realiseerden Frans Van Dijk twee hotels voor de adellijke familie Uilens de Schooten, en zowel Ernest Stordiau als Joseph Hertogs een geheel van twee gekoppelde hotels voor respectievelijk de aannemer Huygels en de zakenman Fester. Behalve de hotels Strasser en Nurnberg ontwierp Emile Thielens een monumentale dubbelwoning van Berlagiaanse allure voor de Zwitserse consul Steinmann, daar waar Michel De Braey hier zijn eerste architectenwoning liet bouwen. De meest imposante residentie in de Van Putlei is echter het hotel Zeller in neo-Lodewijk XVI-stijl, een ontwerp van de Duitse society-architect Paul Schulze-Naumburg. Tot de gesloopte burger- of herenhuizen van het klassieke type behoren de woning Cools op nummer 13 door C. Lixon uit 1905, de woning Fastenakel op nummer 23 door Hertogs uit 1906, de woning Van den Broeck op nummer 34 door B. Verboven uit 1907, het voorname hotel Petersen op nummer 35 door G. Rooses uit 1904, de woning Kerfoot op nummer 47 door de aannemer Philip Ahlstrand uit 1906, en de woning De Ridder op nummer 64 door De Braey uit 1909. Het verdwenen hotel Petersen was het allereerste gebouw dat in deze wijk werd opgetrokken.
Hoewel zij slechts een minderheid van de bebouwing uitmaken telt de Van Putlei ook enkele pittoreske burgerhuizen in cottagestijl, waaronder de woning Anna Thielens door Emile Thielens, en de woning Storms door Jan Frans Sel. Twee cottagevillla’s die deel uitmaakten van de bebouwing van het 'rond punt' werden gesloopt: de woning Portielje-Cuperus op nummer 37 door Alfred Portielje uit 1907, en de woning Van den Bergh-Bik op nummer 39 door Albert Gondrexon uit 1907. Nog zeldzamer vertegenwoordigd is de art nouveau, hoewel de woning Moortgat door Jules de Lattin tot de meest excentrieke uitingen van deze stijl in Antwerpen moet gerekend worden. De gesloopte woning Gittens op nummer 44 door Jaak Alfons Van der Gucht, en de dubbelwoning Bernaerts op nummers 46-48 door Laurent Duvivier, beide uit 1914, waren de laatste huizen die hier vóór de Eerste Wereldoorlog tot stand kwamen. De interbellum-architectuur levert een bescheiden maar meer gevarieerd beeld op waarin alle gangbare stromingen vertegenwoordigd zijn, van beaux-arts en 'Old Engish'-stijl, tot de landelijke cottage en de zakelijke art deco. Een typisch voorbeeld van de traditionalistische strekking in de naoorlogse residentiële architectuur, is de woning Ocreman-Biebuyck op nummer 35A door Joseph Somers uit 1958. In 1986-1987 realiseerde Michel Grandsard op nummers 28-30 een postmodern flatgebouw.
-------------------------------------
Welcome to one of the most beautiful streets in Antwerp.
The Van Putlei runs from the Markgravelei to the Desguinlei. The street was constructed in 1904, as part of a new subdivision on the grounds of the Maatschappij Belpaire & C°. The purpose of this real estate operation was to create a prestigious residential district as an extension of the Lei Quarter and intended for the upper middle class. The development plan included two parallel avenues, the curved Arthur Goemaerelei and the rectilinear Van Putlei, connected by a transverse avenue, the Bosmanslei. The "roundabout" at the intersection of Bosmanslei and Van Putlei formed the center of the new neighborhood, which in 1911 was connected to the newly constructed Jan Van Rijswijcklaan. Due in part to its location in the distinguished Leikwartier, and its generous plot structure, the neighborhood quickly grew to become the southern counterpart of Zurenborg. This is reflected in the profile of the building owners, who represented the upper echelons of society. The residents included businessmen and company executives from the maritime sector, bankers, consuls, magistrates and high-ranking military officers, as well as the usual pensioners. A separate category were the artists who settled in the district, including painters, musicians and men of letters, in addition to the chief editors of some Antwerp newspapers. Of the architects who were themselves active in the district, Richard and Florent Vaes, Joan Coninck Westenberg, Daniël Rosseels, Hendrik Delvaux, Michel De Braey and Laurent Duvivier, also built their own homes here. That the French sister order "Dames de Sion" established a boarding school for girls of standing in the Arthur Goemaerelei also indicates the privileged status of the neighborhood.
The street was named after Jozef Cornelis Van Put (1811-1877), mayor of Antwerp for the Meeting Party from 1863 to 1872. Under his tenure, the Leien were constructed on the route of the Spanish ramparts and vests, the Stadspark came into being and the De Keyserlei. The lots had mandatory front gardens enclosed by a wrought-iron ornamental fence, and were eligible for both contiguous row housing and semi-open development. Whereas even before the outbreak of World War I, some 80% of the available lots were built on, a dozen lots were filled in the early 1920s, two in the 1930s, and the few remaining in the postwar period. The development consisted of distinguished middle-class houses interspersed with spacious, semi-detached townhouses, forming the largest concentration for the neighborhood as a whole in Van Putlei. A total of fourteen properties were demolished for the construction of apartment buildings, two of them as early as the late 1930s and early 1940s. Quite banal in design and with a different gabarith, they disrupted the homogeneity of the façade walls, especially in the vicinity of the "round point" and at the corners with the Desguinlei.
The first building applications for the Van Putlei date from 1904, the majority even before 1910. The streetscape is largely defined by stately hotels in eclectic style, inspired in the Beaux-Arts tradition by French classicism, Louis XIV or régence style. Noteworthy is the generalized use of natural stone or brick as cladding, due to a ban on facade plastering in the building code. Besides the varied and colorful use of materials, and the lively profile of the architecture, the main feature is the decorative facade treatment, often in an asymmetrical composition, with bay windows or bow-windows, wrought-iron balconies, risalites and gable tops. Not coincidentally, mainly established architects of the older generation, who had been operating in the service of the better circles since the late 19th century, drew the majority of the mansions in the Van Putlei. For example, Frans Van Dijk realized two hotels for the noble Uilens de Schooten family, and both Ernest Stordiau and Joseph Hertogs built a set of two linked hotels for the contractor Huygels and the businessman Fester, respectively. In addition to the Strasser and Nurnberg hotels, Emile Thielens designed a monumental double residence of Berlagian allure for the Swiss consul Steinmann, where Michel De Braey had his first architect's residence built here. The most imposing residence in the Van Putlei, however, is the Hotel Zeller in neo-Lodewijk XVI style, a design by the German society architect Paul Schulze-Naumburg. The demolished bourgeois or mansions of the classical type include the Cools residence at number 13 by C. Lixon from 1905, the Fastenakel residence at number 23 by Hertogs from 1906, the Van den Broeck residence at number 34 by B. Verboven from 1907, the distinguished Hotel Petersen at number 35 by G. Rooses from 1904, the Kerfoot residence at number 47 by the contractor Philip Ahlstrand from 1906, and the De Ridder residence at number 64 by De Braey from 1909. The defunct Hotel Petersen was the very first building erected in this neighborhood.
Although they make up only a minority of the buildings, the Van Putlei also counts some picturesque bourgeois houses in cottage style, including the Anna Thielens residence by Emile Thielens, and the Storms residence by Jan Frans Sel. Two cottage villas that were part of the development of the "roundabout" were demolished: the Portielje-Cuperus residence at number 37 by Alfred Portielje from 1907, and the Van den Bergh-Bik residence at number 39 by Albert Gondrexon from 1907. Even more rarely represented is Art Nouveau, although the Moortgat residence by Jules de Lattin must be counted among the most eccentric expressions of this style in Antwerp. The demolished house Gittens at number 44 by Jaak Alfons Van der Gucht, and the double house Bernaerts at numbers 46-48 by Laurent Duvivier, both from 1914, were the last houses to be built here before World War I. Interwar architecture provides a modest but more varied picture in which all the common currents are represented, from beaux-arts and "Old Engish" style, to the rural cottage and business art deco. A typical example of the traditionalist streak in postwar residential architecture, is the Ocreman-Biebuyck house at number 35A by Joseph Somers from 1958. In 1986-1987, Michel Grandsard realized a postmodern apartment building at numbers 28-30.