Każda wojna, bez wyjątku, okalecza ciała i dusze, a jej bezsens odbiera życie i zdrowie tysiącom niewinnych ofiar, głównie wśród ludności cywilnej.
W naszym kraju, doświadczonym wojnami, nie ma chyba takiej miejscowości, w której nie istniałyby ponure pamiątki strasznych wojennych dni. Nie inaczej było w niewielkiej niegdyś Wólce pod Lasem (obecna Wólka Podleśna), która opłaciła wojnę śmiercią swych mieszkańców. Tu rozstrzelano Katarzynę Skórę, w która ukrywała jeńców sowieckich, zbiegłych z obozu w Majdanie, a w trakcie pacyfikacji wsi, w maju 1943 r., zamordowano Józefa Dubiela i Walentego Kuźniara. Im m.in. poświęcono stojący obok szkoły pomnik. Wypada także wspomnieć Tomasza Stopę i Józefa Małeckiego, którzy zakończyli życie w obozach.
Ale dociekliwi, którzy pomnikowi przyjrzą się bliżej, zobaczą coś jeszcze… Skrywa on bowiem, jeszcze jeden, zapomniany już, tragiczny w skutkach epizod. Obok ofiar wojny, na jednej z umieszczonych na nim tablic, widnieją osoby poległe w walce o wyzwolenie narodowe z sanacją w 1933 roku! O co chodziło? O czym mowa? Spieszymy z wyjaśnieniem…
Otóż, w miejscowości Wólka pod Lasem w 1933 roku, doszło do dramatycznych wypadków. Ich przyczyną było przyłapanie przez gajowego Jana Tanię, kilku okolicznych chłopów dokonujących nielegalnej wycinki drzew z dworskich lasów. Gajowy powiadomił o tym zajściu policję. Według wspomnień ks. proboszcza Andrzeja Ostrowskiego z Łąki: gdy policja przybyła kradzione drzewo odebrać, zbiegli się ludzie z okolicznych wsi… Na odsiecz miejscowym przybył tłum chłopów z sąsiednich gromad, uzbrojonych w pałki, widły, siekiery i w ukrytą pod odzieżą broń palną. Najwięcej przyszło ich z Łukawca. Ale wciąż konno i na rowerach rozjeżdżali się posłańcy we wszystkich kierunkach, by zwoływać ludzi do Wólki, aby przeszkodzić policji w zatrzymaniu osób podejrzanych. Ponoć w tym celu rozgłaszano, jakoby policja w Wólce miała aresztować uczestników… jubileuszu Wincentego Witosa. Tłum oburzonych rósł z godziny na godzinę, a sytuacja zaczęła się zaogniać. Według świadków, po dołączeniu grupy chłopów ze Stobiernej, na miejscu miało znajdować się ok. 2000 osób! Pod adresem policji tłum zaczął wyśpiewywać groźby, a wkrótce w stronę stróżów prawa poleciały cegły i kamienie.
17 posterunkowych z komisarzem Józefem Rejmanem na czele, próbowało uspokoić zebranych i skłonić ich do rozejścia się, ale próby okazały się daremne. W tej sytuacji nastąpiła decyzja o wycofaniu się oddziału. Ale napór i zachowanie tłumu było tak gwałtowne, że funkcjonariusze zostali zmuszeni do oddania salwy ostrzegawczej. Wówczas, w odpowiedzi, z tłumu również padły strzały, tyle, że bezpośrednio w stronę policjantów. Komendant posterunku, Józef Rejman, został ciężko ranny. Skutkiem tego, policjanci zaczęli strzelać bezpośrednio do zgromadzonych, co pociągnęło za sobą kolejne ofiary śmiertelne oraz rannych. Wśród ofiar śmiertelnych po stronie chłopów znaleźli się: Józef Chmiel, Jan Kuras, Stanisława Tomaka, Stanisław Więcek i Antoni Pietraszek z Wólki. Najmłodsza ofiara demonstracji, wspomniana Stanisława Tomaka, miała zaledwie 17 lat. Ciężko ranny został Wojciech Miś z Łukawca. W jego przypadku konieczna była amputacja nogi. Trafiony kulą demonstranta komendant Rejman, zmarł po kilku dniach.
Wielu chłopów zaangażowanych w tych rozruchach, zostało aresztowanych i osadzonych w więzieniach. Proces uczestników rozpoczął się 9 października 1933 roku przed sądem w Rzeszowie. Oskarżonych zostało 42 osób. Uniewinniono 11. Najaktywniejszy uczestnik tego zajścia Andrzej Kokoszka trafił do więzienia na 3 lata.
Wydarzenia w Wólce pod Lasem na długo odcisnęły się w pamięci chłopów czego potwierdzeniem był bojkot wyborów z 1935 roku, w których głos oddało około 15 procent uprawnionych. W Wólce, na znak protestu, nie zagłosował nikt! W Nowej Wsi głosy oddało jedynie 70 osób, a największą frekwencję zanotowano w Łukawcu, gdzie naliczono tylko 90 osób.
Dla upamiętnienia opisanych wydarzeń z roku 1933, w roku 1966 postawiono pomnik na cześć chłopów poległych w tej tragedii.
Kesz:
Aby odnaleźć kesza należy udać się na współrzędne początkowe. Z pomnika jak i z tekstu należy zebrać niezbędne dane i podstawić do poniższego wzoru. Wówczas otrzymacie współrzędne punktu, który połączony linią prostą z pomnikiem (naszymi współrzędnymi początkowymi), dokładnie w jej połowie, pokaże Wam miejsce ukrycia skrzynki. Przy otwieraniu pojemnika prosimy o delikatne obchodzenie. W środku 3 pwg wymieniaj uczciwie 1:1. Powodzenia!
N 50° 07.ABC
E 022° 06.DEF
A) Ile osób z Wólki zagłosowało w wyborach w roku 1935
B) Liczba liter w imieniu zastrzelonego komendanta policji
C) Ile lat miała najmłodsza ofiara (pierwsza cyfra)
D) Ile osób uniewinniono pierwsza cyfra
E) Liczba liter najkrótszego imienia spośród ofiar umieszczonych na pomniku
F) Miesiąc, w którym miały miejsce wydarzenia
UWAGA!
1. Skrytka może być niebezpieczna terenowo!
2. Zobowiązujesz się jej szukać na własną odpowiedzialność!
3.Właściciel nie ponosi odpowiedzialności za jakiekolwiek poniesione obrażenia i wypadki.
Źródło:
Trzebownisko pl odkrywamy dziedzictwo.[s. 53]
Podkarpcka Historia, 17.06.2023