San Tomé das Olas, é unha pequena aldea en Cartelle, que limita con Castrelo de Miño. No 2010 tiña 127 habitantes e no 2023, 87. A súa población descende anuelmente nun 1,1%, un dato preocupante. É destacábel xa que foi un gran centro alfareiro activo dende o século XVII ata 1930. Producéronse pucheiros, canecos e varios tipos de olas, sendo as máis características para carrexar a auga. Chegaban a ter unha capacidade de 16 litros, e foron utilizadas como medida de viño na comarca do Ribeiro.
A súa alfarería caracterízase por unha cor moura, resultado do fumazo no interior do forno. O desaparecido forno sitouse, aproximadamente, nas coordenadas N42 16.343 W008 01.580; ó oeste da aldea. Na actualidade, dista construcción xa non existen vestixios apreciábeis.
San Tomé tamén tiña unha capela, situada preto da fonte e do cruceiro, da que tampouco existen vestixios na actualidade, xa que foi derrubada trala construcción da igrexa nova, ás aforas do centro alfareiro.
Este caché se encontra no cruceiro. Dícese que a cruz dista construcción se rotaba según a posición do sol, ata que ó rotar esta parte se despegou del, caendo sobre unha persoa. Agora, esa parte descansa sobre cemento.