Castro e necrópole de Santa Mariña de Casanova
O Castro de Santa Mariña de Casanova, localizado na parroquia da Casanova (Maside, Ourense), é un xacemento de tipoloxía castrexa que ocupa unha posición elevada sobre o val do río Barbantiño e forma parte dun roteiro local posto en valor polo concello, que conecta o asentamento con outros fitos da contorna, como a Fervenza do Barbantiño. Esta iniciativa municipal de sinalización facilitou o acceso e a difusión do conxunto.
Trátase dun recinto fortificado cuxa morfoloxía responde aos modelos da Idade do Ferro no noroeste peninsular: aterrazamentos e muros de pedra no contorno do cerro, con estruturas domésticas de planta circular ou case circular no interior. Actualmente, a conservación do xacemento enfróntase a retos derivados da acción da vexetación e da ausencia de escavacións amplas.
A investigación especializada sobre elementos singulares do enclave puxo o foco nas chamadas “pilas” e rebaixes tallados na rocha —pequenos alvéolos rectangulares ou amplos rebaixes—, que foron interpretados como restos de prácticas rituais ou de manipulación de líquidos ou outros derivados orgánicos. Estes elementos foron obxecto de análises tipolóxicas e comparativas por investigadores da Universidade de Santiago, como Seoane Veiga e colaboradores, quen propoñen a súa inclusión dentro dunha tipoloxía de lugares con función ritual na Idade do Ferro do Noroeste.
Nas proximidades do castro aparecen, así mesmo, petróglifos gravados sobre afloramentos rochosos, con motivos xeométricos como cazoletas e círculos concéntricos. Estes gravados encaixan co repertorio rupestre da contorna galega e achegan unha dimensión simbólica e, posiblemente, cronolóxica anterior ou paralela á ocupación castrexa. Con todo, é necesaria unha análise estratigráfica máis profunda para determinar a súa relación exacta co asentamento.
Outra peza importante do conxunto é a necrópole rupestre situada no monte, formada por tumbas e cavidades funerarias escavadas directamente na rocha. A súa visibilidade en superficie suxire reutilizacións do espazo funerario en fases tardías ou postcastrexas. Aínda que parte desta documentación procede de estudos e crónicas locais, aínda se require unha escavación arqueolóxica profesional para precisar as datacións e os ritos asociados.
As intervencións arqueolóxicas no conxunto foron, ata o de agora, puntuais e orientadas á consolidación e documentación dos restos. Con todo, nos últimos anos o Concello de Maside, con apoio da Xunta de Galicia, impulsou varias campañas, incluíndo a continuación de traballos e labores de conservación recentemente financiadas. O obxectivo é caracterizar a secuencia de ocupación, protexer os elementos visibles e preparar o xacemento para a visita pública sen comprometer a súa integridade.
Desde o punto de vista histórico e funcional, a lectura máis coherente do conxunto sitúao como un asentamento dominante na paisaxe entre a Idade do Ferro e as fases prerromanas e tardías asociadas á romanización. A vida cotiá —vivendas, almacenamento, actividades metalúrxicas e agrícolas— convivía con prácticas rituais visibles nas pilas e na iconografía rupestre. A posterior reutilización do espazo como necrópole subliña, ademais, a capacidade destes lugares para conservar a súa memoria e a súa sacralidade ao longo dos séculos.
En conxunto, o Castro de Santa Mariña de Casanova constitúe un excelente caso de estudo para comprender a intersección entre hábitat, ritual e paisaxe no noroeste peninsular. O seu futuro dependerá dunha combinación equilibrada entre investigacións científicas rigorosas, medidas de conservación e xestión pública que permitan compatibilizar a protección patrimonial coa posta en valor cultural e turística.