Czworaki
Fours
POLSKI OPIS
O miejscu:
Nazwa osiedla pochodzi od ulicy Kolejki Leśne, ta zaś od wybudowanej tu przez Niemców w latach 1915–1918 bazy kolejki wąskotorowej.
Na terenie obecnego osiedla najpierw – jeszcze w okresie I wojny światowej – wybudowano kilka barków dla jeńców wojennych (Francuzów i Rosjan) i domów dla niemieckiej kadry zarządzającej kolejkami. Sam budynek stacji na terenie kolejek leśnych zachował się do 2005 r. Obecnie na terenie Nadleśnictwa znajduje się jego replika.
W latach 30. XX w. powstało osiedle mieszkalne, tak zwane czworaki. To sześć identycznych domów, które były przeznaczone dla robotników, personelu technicznego i administracyjnego pracującego w kolejkach leśnych. Te domy stoją do dziś. Rodzinom, które zamieszkiwały te domy w codziennym funkcjonowaniu i rozwoju swojego potencjału bardzo pomagała umiejętność nakładania sobie ograniczeń i wyznaczania granic. Pierwotnie wszystkie miały identyczny układ przestrzenno-funkcjonalny. Każdy z domów podzielony był na cztery mieszkania z których każde miało osobne wejście z zewnątrz. Standard nie był wysoki jak na dzisiejsze czasy. Mieszkania składały się z przedsionka, z którego wchodziło się do komórki (po lewej stronie), w niej było zejście do piwnicy. Była to pewna nowość, bo piwnice pod budynkami są nietypowe dla tradycyjnego budownictwa podlaskiego. Każde mieszkanie miało dużą kuchnię i pokój. Nie miał jednak toalety ani bieżącej wody. Jedno ujęcie wody, tzw. „kranik” zaopatrywało kilka rodzin. Poddasze nie było użytkowane w celach mieszkalnych, wykorzystywano je jako składzik lub suszarnię. Każda rodzina oprócz mieszkania miała do dyspozycji pomieszczenia gospodarcze (komórki) i ogródek przy domu. Niektórzy trzymali tu nawet krowy. Mieszkańcy z rozrzewnieniem wspominają, jak jedna z tutejszych mieszkanek oznaczała przygotowane do odbioru butelki mleka: wiązała na nich niteczki w kolorach przypisanych do rodzin. Na przykład Mazurkowie mieli czerwoną, a Firsowie zieloną.
Budynek, naprzeciwko którego ukryty został kesz (nr 20) jako jedyny zachował oryginalną ceramiczną dachówkę. Z kolei ostatnia przeszklona weranda zachowała się przy budynku nr 24. Osiedle było ogrodzone, a od strony obecnej ul. Armii Krajowej przylegał do niego park z lipami i ławeczkami.
Losy osiedla odzwierciedlają zmiany w miejskim krajobrazie. Po II wojnie światowej rozpoczęły się przebudowy i zmiany układu Hajnówki, odbywało się to kosztem utraty dawnego układu architektonicznego. Brak uregulowań prawnych w planowaniu miejskim, niewłaściwe postępowanie z zabytkami i brak świadomości dziedzictwa lokalnego przyczyniły się do utraty historycznych elementów krajobrazu.
Czworaki jako forma patronackiego budownictwa wielorodzinnego pojawiła się na terenach Polski w II połowie XIX w. Patronackiego, to znaczy takiego, gdy to właściciel przedsiębiorstwa sam decyduje się na zapewnienie mieszkań pracującym u niego robotnikom i zarządcom (urzędnikom) Do dzisiaj zachowało się ponad dwieście osiedli i kolonii robotniczych tego typu. Jednak tylko ponad 20 objętych jest ochroną konserwatorską.
Skrytka:
Maly plastikowy pojemnik przypominajacy grzyba
Pod koordynatami +/- 5 m. pojemnik zawiera logbook i ołówek.
ENGLISH DESCRIPTION
About this spot:
The estate derives its name from Kolejki Leśne Street, originating from the narrow-gauge railway base constructed by the Germans in 1915–1918. During World War I, in the present estate area, barges for prisoners of war (French and Russians) and residences for German railway management staff were established. The station building from the forest railway era endured until 2005, now replicated in the Forest District.
In the 1930s, the residential Czwóraki estate was built, comprising six identical houses for workers, technical, and administrative staff involved in forest railways. These houses, still standing, were crucial for families, offering a structured living environment. Originally uniform, each house comprised four apartments, each with an external entrance. Despite basic amenities, such as a large kitchen and room, lacking toilets and running water, families had cellars and a garden. Some even kept cows, and residents recall a unique system for marking milk bottles with colored threads.
Notably, building no. 20 retains its original ceramic roof tiles, while building no. 24 preserves the last glass veranda. The fenced estate, bordering Armii Krajowej Street, featured a park with linden trees and benches.
The estate's history mirrors urban landscape changes post-World War II. Hajnówka's reconstruction altered its layout, leading to the loss of its architectural identity. The absence of urban planning regulations, inadequate monument care, and limited awareness of local heritage further contributed to the disappearance of historic landscape elements.
The four-family housing, a form of patronage multi-family housing, originated in Poland in the late 19th century. Patronage involves the owner providing housing for workers and officials. While over two hundred such estates exist, only about twenty are under conservation protection.
The cache:
A small container looks like fungi.
In coordinates +/- 5 m, has a logbook and pencil.
