Ceske verzie dole
Nowe Kostki na Cieszyńskim Rynku
Rynek w Cieszynie przeszedł gruntowny remont w latach 2022/2023. Po zakończeniu remontu okazało się, że kilka rzeczy na rynku się zmieniło. Między innymi część kostek brukowych została na nowo położona. Okazuje się, że na rynku pojawiły się po remoncie nowe kostki, w których możemy zauwazyć dość ciekawe cechy geologiczne oraz rzadziej spotykany rodzaj skały plutonicznej. Tym Earthcachem pragnę na to zwrócić uwagę.
Spacerując po rynku przyjrzyjmy się jednak bliżej niektórym kostkom. Spróbujmy znaleźć kostki, które różnią się od pozostałych.
Aplit
Aplit to rodzaj skały magmowej, która jest zbliżona do granitu pod względem składu mineralnego, ale charakteryzuje się bardziej drobnokrystaliczną strukturą oraz kolorem. Podobnie jak inne skały magmowe składa się głównie z minerałów kwarcu i skalenia. Pozostałe minerały które zawarte są w granicie występują w bardzo małych śladowych ilościach. W dodatku ziarna minerałów w aplicie są zazwyczaj mniejsze i bardziej równomierne.
Aplity tworzą się w wyniku krystalizacji magmy w obrębie skorupy ziemskiej. Mogą być spotykane szczególnie w intruzjach granitowych, gdzie aplity występują jako cienkie, przylegające żyły, które przecinają główną masę granitu. Często występują w pobliżu granitów, ale mogą również tworzyć samodzielne intruzje.
Ze względu na swoją strukturę, wygląd oraz przede wszystkim wytrzymałość, aplity są również wykorzystywane jako kamień w budownictwie, w połączeniu z granitem.
Aplit
Pęknięcia w skałach magmowych i intruzje magmowe
Skały plutoniczne które znajduje się głęboko pod ziemią mogą być poddawane różnym procesom, które mogą mieć wpływ na jego ostateczny wygląd. Jednym z tych procesów to tworzenie się intruzji magmowych. Czasem zastygła, twarda skała magmowa znajdująca się pod ziemią pęka pod wpływem, na przykład ruchu płyt tektonicznych. Jeśli w pobliżu takiego pęknięcia znajduje się pod wysokim ciśnieniem niezastygła magma to może wniknąc w pęknięcia. Jeśli różnica temperatur między płynną magmą wnikającą w pęknięcia a otaczającym ją skałą jest wielka, dochodzi wtedy do szybkiego procesu krystalizacji. W ten sposób magma wnikająca w szczeliny szybko zastyga i tworzy strukturę skały magmowej o dość małych kryształach, niewidocznych gołym okiem.
Nowa atrakcja geologiczna na Rynku w Cieszynie
W raz z remontem cieszyńskiego rynku pojawiły się nowe kostki w których właśnie możemy zaobserwować intruzje aplitowe.
Logując umieść proszę zdjęcie, wystarczy, że na zdjęciu widoczny jest jakiś Twój obiekt, tak aby było jasne, że byliście na miejscu.
Zadania/Pytania:
1. Przyjrzyj się bliżej kostkom na cieszyńskim rynku. Znajdź kostkę z intruzją aplitu, zrób jej zdjęcie i prześlij wraz z odpowiedziami na pozostałe pytania.
2. Kostek z intruzją aplitu jest więcej na rynku. Jakiej grubości mają intruzje, podaj grubość najcieńszej oraz najgrubszej intruzji aplitu jaką udało ci się znaleźć?
3. Czy w każdym przypadku intruzja aplitu ma jednorodny kolor? Jakie kolory dostrzegasz w intruzjach aplitowych?
Źródła:
S.K. Haldar, in Introduction to Mineralogy and Petrology (Second Edition), 2020
https://geologische-streifzuege.info/aplite/
Nové kostky na náměstí v Cieszynie
Náměstí v Těšíně prošlo v letech 2022/2023 důkladnou rekonstrukcí. Po dokončení rekonstrukce se ukázalo, že se na náměstí pár věcí změnilo. Mimo jiné byly znovu položeny některé dlažební kostky. Ukazuje se, že po renovaci se na náměstí objevily nové kostky, ve kterých si můžeme všimnout docela zajímavých geologických rysů a méně obvyklého typu plutonické horniny. Tímto Earthcachem bych na to rád upozornil.
Při procházce po náměstí se na některé kostky podíváme zblízka. Zkusme najít kostky, které se liší od ostatních.
Aplit
Aplit je druh vyvřelé horniny, která je z hlediska minerálního složení podobná žule, ale vyznačuje se jemnější krystalickou strukturou a barvou. Stejně jako ostatní vyvřelé horniny se skládá především z minerálů křemene a živce. Ostatní minerály obsažené v žule se vyskytují ve velmi malém, stopovém množství. Kromě toho jsou minerální zrna v aplitu obvykle menší a jednotnější.
Aplity vznikají jako výsledek krystalizace magmatu v zemské kůře. Lze je nalézt zejména v žulových intruzích, kde se aplity vyskytují jako tenké přilehlé žíly, které protínají hlavní masu žuly. Často se vyskytují v blízkosti žuly, ale mohou tvořit i samostatné intruze.
Pro svou strukturu, vzhled a především odolnost se aplity používají i jako kámen ve stavebnictví, v kombinaci se žulou.
Aplit
Praskliny ve vyvřelých horninách a magmatické intruze
Plutonická hornina, která leží hluboko pod zemí, může být vystavena různým procesům, které mohou ovlivnit její konečný vzhled. Jedním z těchto procesů je tvorba magmatických intruzí. Někdy tvrdá podzemní vyvřelá hornina vytvoří trhliny, například díky pohybu tektonických desek. Pokud je nezpevněné magma v blízkosti takové trhliny pod vysokým tlakem, může trhlinami proniknout. Pokud je teplotní rozdíl mezi kapalným magmatem vstupujícím do trhlin a okolní horninou velký, dochází k rychlému procesu krystalizace. Tímto způsobem magma pronikající do trhlin rychle tuhne a vytváří vyvřelou horninovou strukturu s docela malými krystaly, pouhým okem neviditelnou.
Nová geologická zajímavost na Náměstí v Cieszynie
Spolu s rekonstrukcí náměstí v Cieszynie se objevily nové žulové kostky, ve kterých můžeme pozorovat aplitické intruze.
Při logování prosím přiložte fotku, stačí, aby byl na fotce vidět váš objekt, aby bylo jasné, že jste tam byli.
Úkoly/Otázky:
1. Podívejte se blíže na kostky na náměstí. Najděte kostku s průnikem aplitu, vyfoťte ji a pošlete ji spolu s odpověďmi na zbývající otázky.
2. Na náměstí je více kostek s intruzí aplitu. Jak tlusté jsou intruze? Jaká je tloušťka nejmenší a největší intruze aplitu kterou jste našli?
3. Je intruze aplitu v každém případě barevně jednotná? Jaké barvy vidíte v intruzích aplitu?
Zdroje:
S.K. Haldar, in Introduction to Mineralogy and Petrology (Second Edition), 2020
https://geologische-streifzuege.info/aplite/