[Tajemnice Mordoru] TEWA Traditional Cache

English below

Zachowaj proszę zasady najwyższej konspiracji. Przed podjęciem kesza sprawdź czy nikt cię nie obserwuje. Po wpisaniu się do logbooka odłóż wszystko na miejsce, aby kolejne osoby mogły również cieszyć się ze znalezienia kesza. Please keep the highest conspiracy. Before grabbing the cache, check if nobody is around. After signing in, put everything back in its place so that other people can also enjoy the cache.

Pierwsze wzmianki o wsi Służewiec pochodzą z XV wieku. W 1938 roku obszar został włączony do Warszawy. W drugiej połowie XX wieku zamienił się w Służewiec Przemysłowy. Obecnie mamy tu Mordor, czyli największe i najsłynniejsze zagłębie biurowe w Polsce. W społecznej świadomości tolkienowska nazwa funkcjonuje już od dekady, ale biurowy charakter Służewca kształtuje się już od pamiętnych przemian ustrojowych 1989 roku. O tym jak fascynująca i godna poznania jest historia tej części Warszawy, można się będzie dowiedzieć z niniejszej serii keszy. Zapraszamy do poznania "Tajemnic Mordoru"!
Projekt dofinansowano ze środków Muzeum Historii Polski w Warszawie w ramach Programu "Patriotyzm Jutra".

The first references to the village of Służewiec dates back to the 15th century. In 1938, the area was annexed to Warsaw. In the second half of the 20th century it turned into Służewiec Przemysłowy. Today we have Mordor here, which is the largest and most famous office district in Poland. The Tolkien's name has been around in the public consciousness for a decade, but the office character of Służewiec has been shaping up since the memorable political changes of 1989. You'll be able to learn about how fascinating and worthwhile the history of this part of Warsaw is from this series of caches. We invite you to get to know the "Secrets of Mordor"!
Project co-financed by the Polish History Museum in Warsaw as part of the Program Patriotism of Tomorrow (Patriotyzm Jutra).
 

  TEWA

"Elektronik kradnie w TEWIE, a chłop pije, ale jazz!" - słowa piosenki zespołu Perfect zna chyba wielu, ale pewnie niewiele osób zastanawiało się, gdzie i co tak naprawdę kradnie ten elektronik.

Zakłady TEWA, ulica W. Komarowa 12 (obecnie Wołoska 12), rok 1978, fot. Jerzy Szczypiński

TEWA, a w zasadzie "Naukowo-Produkcyjne Centrum Półprzewodników "TEWA" w Warszawie, była częścią Przedsiębiorstwa UNITRA-CEMI produkującego przede wszystkim półprzewodniki i mikroprocesory. Zanim to się jednak stało to TEWA istniała już od 12 lat na rynku produkując tranzystory, lampy i diody.

Niektóre z produktów TEWY są stosowane nawet po dziś dzień! Przykład? Proszę bardzo – komputerowe tranzystory typu MOSFET. Co więcej mieliśmy nawet w produkcji klon mikroprocesora Intel 8080, który był używany przy produkcji polskich komputerów ELWRO, Mera, czy stosowanego w biurach mikrokomputera MK-45!

Wnętrze fabryki półprzewodników TEWA, źródło: DK KADR

Zakłady początkowo mieściły się wyłącznie po stronie zachodniej ul. Komarowa 5 (obecnie ul. Wołoska). Później wybudowano budynki po stronie wschodniej (Komorowa 12). Była tam m.in. linia produkcji tranzystorów mocy i tyrystorów z licencji RCA.

Historia TEWY skończyła się niestety w 1994 roku, wraz z upadłością UNITRA-CEMI. Po likwidacji zakładów CEMI część budynków po zachodniej stronie ul. Wołoskiej zaadaptowano (stare hale i magazyny) do funkcji mieszkalnych i biznesowo-rozrywkowych, tym bardziej że miały one atrakcyjne lokalizacje. Budynki po stronie wschodniej (C1-2 i C3) rozebrano. W Warszawie od dawna stare hale (największy bud. 16) UNITRA CEMI zamieniły się w zespół biurowców GTC (Globe Trade Centre) przy Wołoskiej.

Jako że elektronik już nic z TEWY nie ukradnie, to my zapraszamy do podjęcia (ale nie kradnięcia!) kolejnej skrytki z naszej serii.

Obejrzyj krótką animację na YouTube:   Fabryka Półprzewodników "TEWA"   Film powstał podczas warsztatów animacji poklatkowej dla dorosłych prowadzonych przez Piotra Chmielewskiego w Domu Kultury KADR. Autorzy: Sabina Matulka i Konstanty Krzemień.

Czy wiesz że...

• ... początkowo cechą charakterystyczną tranzystorów z TEWY była nietypowa, zaokrąglona i turkusowa obudowa?
• ... w zakładzie było czyściej niż w szpitalu, a każdy był ubrany jak na wyprawę w kosmos? – ze względu na konieczność zachowania czystości półprzewodnikowej, chodzono w fartuchach i korzystano ze śluz.
• ... do zakładu nie brakowało chętnych – praca w elektronice zapewniała dobrą płacę.
• ... pracownicy wspominają wielkie hale produkcyjne, w których pracowały same kobiety - ze względu na zręczność rąk dopasowywały pod mikroskopami drobne elementy.

  TEWA

‘The electronics man steals in TEWA, and the peasant drinks, oh the jazz!’ - the words of the song by the band Perfect are known to many, but probably not so many of them have thought about where and what the electronic man is actually stealing.

W. Komarowa street (now Wołoska street). View from Domaniewska street - Lotników Avenue. TEWA factory; photo 1978 by Jerzy Szczypiński

TEWA, or in fact the ‘Scientific and Production Centre for Semiconductors “TEWA” in Warsaw, was part of the UNITRA-CEMI enterprise producing primarily semiconductors and microprocessors. Before this happened, however, TEWA had already been on the market for 12 years producing transistors, lamps and diodes.

Some of TEWA's products are still in use even today! An example? Here you go - computer transistors of the MOSFET type. What's more, we even had a clone of the Intel 8080 microprocessor in production, which was used in the production of Polish computers ELWRO, Mera, or the MK-45 microcomputer that was used in offices!

Interior of the TEWA semiconductor factory, source: DK KADR

The factory initially was located on the western side of Komarowa 5 street (currently ul. Wołoska). Later, buildings were constructed on the eastern side (Komorowa 12). There was, among other things, a production line for power transistors and thyristors licensed by RCA.

The history of TEWA unfortunately came to an end in 1994, with the bankruptcy of UNITRA-CEMI. After the the CEMI collapsed, some of the buildings on the western side of Wołoska Street were adapted (old halls and warehouses) to residential and business-entertainment functions, especially since they had attractive locations. The buildings on the eastern side (C1-2 and C3) were demolished. The old halls (the largest building 16) of UNITRA CEMI were transformed into a complex of GTC (Globe Trade Centre) office buildings on Wołoska Street.

As the electronics man will no longer steal anything from TEWA, we invite you to find (but not steal!) the next cache in our series.

Did you know that...

• ... at first the distinctive feature of the TEWA transistors was the unusual rounded and turquoise casing.
• ... in the factory it was cleaner than in a hospital, and everyone was dressed as if they were going on an expedition into space? - due to the need for semiconductor cleanliness, they walked around in aprons and were using sluices.
• ... there was no shortage of applicants for the factory - working in electronics ensured good salaries.
• ... workers recall the large production halls where only women worked - due to the dexterity of their hands they were able to fit small components under microscopes.