Ta skrytka Earthcache pozwoli wam poznać bliżej wyjątkową skałę osadową. Waszym zadaniem jest zapoznać się z definicjami z opisu skrytki a następnie dokonać obserwacji na miejscu i odpowiedzieć na trzy pytania.
Pytania:
1. Opisz własnymi słowami kamień który możesz zaobserwować na miejscu EC.
2. Na podstawie obserwacji i definicji zawartych w opisie skrytki, określ czy to konglomerat czy brekcja. Uzasadnij swoją odpowiedź.
3. Oszacuj wielkość największego fragmentu składowego skały.
Źródło: Własne zdjęcie
Stare mury mogą być dość ciekawym objektem obserwacji geologicznych, szczególnie wtedy, gdy do ich budowy zostały wykorzystane ciekawe i wyjątkowe z geologicznego punktu widzenia kamienie budowlane. Tak mamy właśnie w tym przypadku. Budowniczowie tego starego muru miejskiego wykorzystali pewnie kamień który kiedyś przy okazji znaleźli gdzieś w okolicy Zielonej Góry. Prawdopodobnie wpadł przez przypadek do rąk murarza, a ten użył go do budowy i wzmocnienia muru.
Nie zdradzę jednak tajemnicy z jakim kamieniem mamy tu do czynienia. Poniżej w opisie skrytki znajdziecie definicje dwóch rodzajów skał osadowych. Wasze zasadnie będzie polegać na dokonaniu obserwacji i określenie z którym z dwóch podanych skał mamy tu do czynienia.
Konglomerat i brekcja są bardzo podobnymi do siebie skałami osadowymi złożonymi z klastycznego lub rozdrobnionego materiału skalego. Różnią się jednak kształtem składników oraz sposobem powstawania. Mogą też często być mylone na przemian ze sobą. Dlatego dobrze jest nauczyć się je rozróżniać.
Konglomerat
Konglomerat to skała osadowa charakteryzująca się obecnością zaokrąglonych lub częściowo zaokrąglonych składników o małej lub większej średnicy. Podstawowym kryterium konglomeratu jest to iż poszczególne składniki muszą mieć większą średnicę niż 2 milimetry. Składnikami konglomeratu mogą być różne rodzaje skał, przede wszystkim żwir, otoczaki, mniejsze lub nawet większe głazy narzutowe lub większy kamienny osad innego pochodzenia. Właśnie kształy składowych konglomeratu mówią nam sporo o procesie powstawania tej ciekawej skały osadowej. Składniki konglomeratu są zazwyczaj dobrze zaokrąglone gdyż znajdowały się w systemie o większej energi, brały aktywny udział w procesach transportu lub też ścierania przez dłuższe horyzonty czasowe. Składowe konglomeratów zazwyczaj przebyły dluższe dystanse i osadziły się w odleglejszych miejsach od miejsca swojego pochodzenia.
Źródło: Nieznany autor na licencji CC BY-SA i własna praca
Jako powstaje konglomerat?
Konglomeraty zwykle powstają w środowiskach o wysokiej energii, takich jak koryta rzek, stożki napływowe lub strefy przybrzeżne, gdzie składniki są transportowane przez szybko płynącą wodę. Zaokrąglony gładki kształt składników wskazuje, że były one transportowane na znaczną odległość i były wielokrotnie zderzane i erodowane. W efekcie transportu doszło do zatarcia ostrych krawędzi i płaszczyzn.
Składniki w konglomeracie są zwykle zespolone ze sobą przez matrycę z drobnoziarnistego osadu, takiego jak piasek, muł czy glina. Z czasem spoiwo po prostu scementowało ze sobą większe składniki konglomeratu.
Brekcja
Natomiast brekcja to skała osadowa składająca się ze składników o średnicy większej niż 2 milimetry, które charakteryzują się ostrymi, niezaokroąglonymi krawędziami i płaszczyznami. Składnikami brekcji podobnie jak w przypadku konglomeratu mogą być różne rodzaje skał.
Źródło: Nieznany autor na licencji CC BY-SA i własna praca
Jak powstaje brekcja?
Brekcje zwykle powstają w środowiskach, gdzie fragmenty skał są szybko łamane lub fragmentowane, takich jak strefy uskokowe, osuwiska lub obszary wulkaniczne. Kątowy charakter i ostre krawędzie składników brekcji wskazują, że zostały one szybko osadzone i poddane minimalnemu transportowi lub ścieraniu. Brekcje zazwyczaj powstają niedaleko źródła pochodzenia kamieni z których się składa.
Podobnie jak w konglomeracie, składniki brekcji są również zcementowane razem przez matrycę z drobnoziarnistego osadu. Matryca może być z piasku, mułu lub gliny, w zależności od składu fragmentów skał i środowiska sedymentacji.
Podsumowując, konglomerat charakteryzuje się zaokrąglonymi składnikami, co wskazuje na długotrwały transport i ścieranie, podczas gdy brekcja składa się z składników o ostrych krawędziach, sugerując minimalny transport i szybką depozycję. Kształt składników w tych skałach dostarcza informacji na temat energii i procesów, które je uformowały.
Źródła:
Sam Boggs, Petrology of Sedimentary Rocks, Cambridge University Press, 2nd Edition, 2012