English below
 |
Zachowaj proszę zasady najwyższej konspiracji. Przed podjęciem kesza sprawdź czy nikt cię nie obserwuje. Po wpisaniu się do logbooka odłóż wszystko na miejsce, aby kolejne osoby mogły również cieszyć się ze znalezienia kesza.
Please keep the highest conspiracy. Before grabbing the cache, check if nobody is around. After signing in, put everything back in its place so that other people can also enjoy the cache.
|
Pierwsze wzmianki o wsi Służewiec pochodzą z XV wieku. W 1938 roku obszar został włączony do Warszawy. W drugiej połowie XX wieku zamienił się w Służewiec Przemysłowy. Obecnie mamy tu Mordor, czyli największe i najsłynniejsze zagłębie biurowe w Polsce. W społecznej świadomości tolkienowska nazwa funkcjonuje już od dekady, ale biurowy charakter Służewca kształtuje się już od pamiętnych przemian ustrojowych 1989 roku. O tym jak fascynująca i godna poznania jest historia tej części Warszawy, można się będzie dowiedzieć z niniejszej serii keszy. Zapraszamy do poznania "Tajemnic Mordoru"!
Projekt dofinansowano ze środków Muzeum Historii Polski w Warszawie w ramach Programu "Patriotyzm Jutra".
The first references to the village of Służewiec dates back to the 15th century. In 1938, the area was annexed to Warsaw. In the second half of the 20th century it turned into Służewiec Przemysłowy. Today we have Mordor here, which is the largest and most famous office district in Poland. The Tolkien's name has been around in the public consciousness for a decade, but the office character of Służewiec has been shaping up since the memorable political changes of 1989. You'll be able to learn about how fascinating and worthwhile the history of this part of Warsaw is from this series of caches. We invite you to get to know the "Secrets of Mordor"!
Project co-financed by the Polish History Museum in Warsaw as part of the Program Patriotism of Tomorrow (Patriotyzm Jutra).
Służewiec Przemysłowy
Włączony tuż przed II wojną światową (w roku 1938) do Warszawy teren wsi Służewiec pozostawał do końca lat 40. terenem niemal całkowicie wiejskim, o czym mogą świadczyć zachowane relikty jak kapliczka (Kapliczka z 1875). Wszystko zmieniło się jednak kiedy to władza zaczęła wprowadzać w życie założenia Planu Sześcioletniego na lata 1950-55.
Plan zakładał forsowną industrializację kraju, w tym również powstanie sześćdziesięciu zakładów i osiedli mieszkaniowych na Służewcu w ramach budowy Południowej Dzielnicy Przemysłowo Składowej. To właśnie wtedy powstały Zakłady Mięsne (Zakłady Mięsne Służewiec), rozlewnia wód mineralnych Mazowszanka (Mazowszanka) oraz przeniesiono tutaj zakład produkcji wind, późniejszy ZREMB (ZREMB). Wraz z rozwojem kolejnych gałęzi przemysłu zaczęto produkować tu również tranzystory, półprzewodniki itd. w zakładach takich jak UNITRA-UNIMA czy TEWA/UNITRA-CEMI (TEWA).
Nowe zakłady to i więcej robotników – w ten sposób powstały zarówno niskie, czteropiętrowych bloki, jak i innowacyjne i eksperymentalne Osiedle Prototypów (Osiedle Prototypów) oraz bloki z prefabrykatów.
Budynki na Osiedlu Prototypów, fotografia z lat 60
Służewieckie przemysłowe eldorado trwało do lat 80., kiedy gospodarkę PRL dotknął kryzys, a podczas transformacji ustrojowej zakłady okazały się przestarzałe i podlegały stopniowemu wygaszaniu i zamykaniu.
Początkowo planowano przeznaczyć dawne budynki fabryczne na handel i usługi, ale po wizji lokalnej zdecydowano o budowie centrum handlowo-usługowego w zupełnie innej lokalizacji (Od łąk do centrum handlowego). Budynki poprzemysłowe zaś, zaadaptowano na budynki biurowe z „kosmicznymi” nazwami takimi jak Jupiter czy Mars.
Drogowskaz na Służewcu Przemysłowym, fot. 1961
A skąd wzięła się nazwa Mordor? Określenie weszło to w użycie po głośnej ekranizacji "Władcy Pierścieni", mającej premierę w roku 2002. Prawdopodobnie była to kwestia zachowania właścicieli mieszczących się tu korporacji, ich pracowników oraz nieustanne korki na niedostosowanych do dużego ruchu ulicach…
|
|
Obejrzyj krótkie animacje na YouTube:
Autorka: Anna Kamińska. Wspomnieniami podzielili się: Andrzej Kwiatkowski i Janek Kaczmarczyk. Film powstał po warsztatach animacji poklatkowej dla dorosłych prowadzonych przez Piotra Chmielewskiego w Domu Kultury KADR.
Autorzy i autorki: Antoni Kielar, Ignacy Górka, Marcel Zienkiewicz-Rokicki, Maurycy Kowalski, Anastazja Kowalska, Grzegorz Pintera, Tytus Kupczyk, Miron Majewski, Tosia Romańska, Władek Kondratowicz, Ziemowit Rybi-Trojanek. Film powstał podczas warsztatów animacji poklatkowej dla dzieci prowadzonych przez Piotra Chmielewskiego w Domu Kultury KADR.
|
Czy wiesz że...
- ... gdy wytyczano nowe ulice na Służewcu to nadano im nazwy kojarzące się z ich nowym przeznaczeniem (m.in. Postępu, Racjonalizacji, Wynalazek, Komputerowa czy Cybernetyki).
- ... finalnie z planowanych 60 zakładów na terenie Służewca, powstało niecałe 30.
- ... według danych z III kw. 2022 roku, aż 20,4% powierzchni biurowych na Mordorze nie ma najemców, wiele też firm pozwala pracownikom na pracę z domu (tzw. home office) co jeszcze potęguje pustki w biurach
Industrial of Służewiec
The area of the village Służewiec was incorporated into Warsaw territory just before World War II (in 1938), remained almost entirely rural area until late 40s. This may be witnessed by relics like the chapel (Kapliczka z 1875). However, everything changed when the authorities began to implement the assumptions of the Six-Year Plan for the years 1950-55.
The plan assumed to force industrialization of the country, including the creation of sixty workplaces and housing estates in Służewiec as part of the construction of the Southern Industrial and Storage District. At that time the Meat Plants (Zakłady Mięsne Służewiec), the Mazowszanka mineral water bottling plant (Mazowszanka) and the lift manufacturing plant, later ZREMB (ZREMB) were established here. With the development of other branches of industry, transistors, semiconductors etc. were also manufactured here in factories such as UNITRA-UNIMA and TEWA/UNITRA-CEMI (TEWA).
New factories mean more workers – this is how four-storey blocks of flats and the innovative-experimental Prototype Estate (Osiedle Prototypów) and prefabricated blocks of flats were built.
Buildings of the Prototype Estate, photograph from the 1960s
Służewiec industrial Eldorado lasted until the 1980s, when the PRL economy was hit by a crisis, and during the political transformation, the plants turned out to be outdated and were gradually closing.
Initially, it was planned to use the former factory buildings for trade and services, but finally it was decided to build a shopping and service center in a completely different location (Od łąk do centrum handlowego). The post-industrial buildings were adapted into office buildings with “cosmic” names such as Jupiter or Mars.
Road signpost at Służewiec Przemysłowy, photograph from 1961.
And where did the name Mordor come from? The term came from the famous film adaptation of "The Lord of the Rings", which premiered in 2002. It was probably caused by the behavior of the owners of the corporations located here, their employees and constant traffic jams on the streets not adapted to such a heavy traffic...
Did you know that...
- ... when new streets were marked out in Służewiec, they were given names associated with their new purpose (including Progress, Rationalization, Invention or Cybernetics).
- ... ultimately, out of the planned 60 plants in Służewiec, less than 30 were built.
- ... according to Q3 2022 data, as much as 20.4% of the office space in Mordor is not rented. Many employers also allow employees to work from home (so-called "home office"), which further increases the emptiness in offices.