A cache by Lucky_Luke78 Message this owner

Hidden : 8/17/2024

Difficulty:

Terrain:

Size: Size: other (other)

Join now to view geocache location details. It's free!

Watch

How Geocaching Works

Please note Use of geocaching.com services is subject to the terms and conditions in our disclaimer.

Geocache Description:

Česká verze níže
English version below

Ten Earthcache zaprowadzi Cię na miejsce powstawania martwicy wapiennej. Całe jezioro „Ton” otacza malownicza ścieżka spacerowa. Na miejsce dotrzesz właśnie tą ścieżką niezależnie od której strony rozpoczniesz spacer. Zachowaj ciszę i nie przeszkadzał wędkarzom, którzy często przebywają nad jeziorem. Obserwacji na miejscu dokonuj bezinwazyjnie!

Pytania:

1. Opisz własnymi słowami dlaczego martwica wapienna powstała właśnie w tym miejscu.
2. Dotknij ściany martwicy w różnych miejscach. Ocen twardość osadów w jej różnych miejscach.
3. Charakter powstawania martwicy może być fizyczny oraz biologiczny. Które z tych procesów występują na miejscu? Uzasadnij odpowiedź dokonując obserwacji na miejscu.

Jezioro „Ton”

Źródło: Fot. Jan Czudek, Portal Kolejecieszyn.pl, własne zdjęcie.

Jezioro „Ton” na stałe wpisało się w krajobraz Goleszowa. Nie bez powodu hasło reklamowe gminy Goleszów brzmi "Gmina Goleszów - Gmina w dobrym Tonie". Dziś trudno w to uwierzyć, ale w miejscu gdzie dziś podziwiamy piękno natury kiedyś istniał kamieniołom.

Jezioro „Ton” to dawne wyrobisko margli, czyli dolnych łupków cieszyńskich. Margle te zwane są również marglami goleszowskimi. Są to najstarsze utwory spotykane na tym obszarze. Pochodzą z okresu jura górna. Mają one miąższość około 150 metrów. Wydobywano je w tym miejscu do lat 50. XX w. i dostarczano kolejką wąskotorową do pobliskiej cementowni. Co ciekawe nazwa jeziorka pochodzi od niemieckiego słowa „Ton”, co po prostu oznacza „glina". Tak niegdyś mieszkańczy Goleszowa potocznie nazywali właśnie szare łupki, które występują w tej okolicy. Co prawda margiel to twarda skała, przypomina wyglądem glinę. I tak jakoś się utarła ta ludowa nazwa.

Po zakończeniu wydobycia margli z kamieniełomu „Ton” zwanym również "Starą Marglownią" wyłączono pompy odprowadzające wodę z dna wyrobiska. Wyrobisko szybko zaczęło zapełniać się wodą. Już w 1958 roku za zgodą dyrekcji goleszowskiej cementowni, pod zarządem której pozostawał zbiornik, postanowiono przekształcić byłe wyrobisko na zbiornik wodny o charakterze rekreacyjnym. Jeszcze tego samego roku przeprowadzono pierwsze zarybienie zbiornika. Aż trudno w to uwierzyć, ale głębokośc jeziora „Ton” wynosik miejscami nawet ponad 10 metrów. W zbiorniku żyje mnóstwo ryb i jest to do dziś ulubione miejsce dla wędkarzy.

Martwice Wapienne

Jednak nie margle, czy też inne stare formacje skalne mające miliony lat będą przedmiotem tego Earthcachea. Na współrzędnych Earthcachea będziemy mogli zaobserwować unikalną formację geologiczną, która zaczęła się formować kilkadziesiąt lat temu po zamknięciu starego kamieniołomu. Na południowym krańcu jeziora będziemy mogli zaobserwować martwice wapienne. Jest to rodzaj osadu wapiennego, który z czasem przeradza się w jednolitą skałę.

Wzgórza wokół jeziora „Ton” zbudowane są z margli i wapieni. Margle zawierają spore ilości węglanu wapnia od 35 do 70 procent. Trzon pobliskiej góry Jasieniowa i Wyrchgóry stanowią również wapienie cieszyńskie. W wodzie źródlanej która płynie przez te formacje skalne rozpuszcza się niewielka ilość węglanu wapnia. Prowadzi to do przesycenia wody rozpuszczonym węglanem wapnia. Następnie kiedy woda wypływa na powierzchnię i spływa w dół po zboczu w stronę jeziora „Ton” dochodzi do wytrącania się węglanu wapnia z wody źródlannej. Innymi słowy dochodzi to procesu dypozycji. Ma ona charakter fizyczny ale również biologiczny przy udziale mchów i glonów.
Oprócz kontaktu wody źródlanej z marglami i wapieniami występują inne czynniki sprzyjające powstawaniu martwicy wapiennej w tym miejscu.
Ważnym czynnikiem jest stałe, niewielkie źródło wody źródlanej przy niewielkiej zmienności właściwości fizycznych. Temperatura wody na przestrzeni całego roku jest tu stała i wynosi w granicach 8,5-9,1°C. W zimie źródło rzadko zamarza. Jeśli sadnie śnieg zazwyczaj stonieje on w tym miejscu. Gatunki roślin występujące w tym miejscu są ciepłolubne i są w stanie nawet wegetować w zimie ze względu na występujący tutaj mikroklimat.

Źródło: Własna praca

Podsumowanie

Margle, wapienie, łupki to standardowe utwory skalne występujące we fliszu karpackim jakie możemy zaobserwować w okolicach Goleszowa i ogólnie w Beskidach. Jednak w momencie gdy pojawią się odpowiednie warunki, woda przesycona węglanem wapnia, mikroklimat wraz z wyjątkowym ekosystemem, może dojść do powstawania tworów geologicznych zwanych martwicami wapniowymi w dość krótkim horyzoncie czasowym.

Źródła:

https://kolejcieszyn.pl/index.php?s=golwask
https://home.agh.edu.pl/~bartus/index.php?action=dydaktyka&subaction=geologia&item=sk_osadowe&target=margle
https://goleszow.bip.net.pl/?p=document&action=show&id=12295&bar_id=6257
https://geojournals.pgi.gov.pl/pg/article/view/18135/14465

Česká verze

Tato Earthcache vás zavede na místo sintru. Celé jezero Ton je obklopeno malebnou pěší stezkou. Touto cestou se k místu dostanete bez ohledu na to, kterým směrem svou procházku začnete. Buďte zticha a nerušte rybáře, kteří jezero navštěvují. Provádějte pozorování na místě neinvazivně!

Otázky:

1. Vlastními slovy popište, proč se na tomto místě vytvořil sintr.
2. Dotkněte se sintrove stěny na různých místech. Posuďte tvrdost sedimentů na různých místech.
3. Vznik sintru může být fyzikální a biologickí. Které z těchto procesů jsou na místě přítomny? Zdůvodněte svou odpověď pozorováním na místě.

Jezero Ton

Zdroj: Jan Czudek, portál Kolejecieszyn.pl, vlastní foto.

Jezero Ton se stalo trvalou součástí krajiny Goleszów. Ne nadarmo je reklamní slogan obce Goleszów „Goleszów – Obec v dobrém Tonie“. Dnes se tomu nechce věřit, ale v místě, kde dnes obdivujeme krásy přírody, byl lom.

Jezero Ton je bývalý lom slínu, dolní Těšínská břidlice. Tyto horniny se také nazývají Goleszówské slíny. Jedná se o nejstarší kusy hornin nalezené v této oblasti. Pocházejí z období svrchní jury. Jejich tloušťka je přibližně 150 metrů. Těžily se zde až do 50. let 20. století a poté byly dováženy úzkokolejkou do nedaleké cementárny. Zajímavé je, že název jezera pochází z německého slova „Ton“, což jednoduše znamená „hlína“, tak kdysi obyvatelé Goleszówa hovorově nazývali šedé břidlice, které se v této oblasti nacházejí.

Po dokončení těžby slínu z lomu Ton, známého také jako „Starý lom slínu“, byla také vypnuta čerpadla odvádějící vodu ze dna lomu. Výkop se rychle začal plnit vodou. Již v roce 1958 bylo se souhlasem vedení cementárny Goleszów, která nádrž spravovala, rozhodnuto o přeměně bývalého výkopu na rekreační vodní nádrž. V roce 1958 bylo provedeno první zarybnění nádrže. Je těžké tomu uvěřit, ale hloubka jezera Ton je asi 10 metrů.

Sintr

Slín nebo jiné staré skalní útvary staré miliony let však nebudou předmětem této Earthcachea. Na souřadnicích Earthcachea budeme moci pozorovat unikátní geologický útvar, který se začal formovat před několika desítkami let po uzavření starého lomu. Na jižním konci jezera budeme moci pozorovat vápencovy sintr . Je to druh vápencového ložiska, které se postupem času mění v jednolitou skálu.

Kopce kolem jezera Ton jsou vyrobeny ze slínu a vápence. Slín obsahují velké množství uhličitanu vápenatého, v rozmezí od 35 do 70 procent. Malé množství uhličitanu vápenatého se rozpouští v pramenité vodě, která protéká těmito skalními útvary. To vede k přesycení vody rozpuštěným uhličitanem vápenatým. Když se pak voda dostane na povrch a stéká po svazích směrem k jezeru Ton, vysráží se uhličitan vápenatý. Jinými slovy, jde o proces dispozice. Je fyzikální, ale i biologické povahy za účasti mechů a řas.
Kromě kontaktu pramenité vody se slínem na tomto místě podílejí i další faktory, které přispívají ke vzniku vápnitých splavů.
Důležitým faktorem je stálý, malý zdroj pramenité vody s malou variabilitou fyzikálních vlastností. Teplota vody je zde po celý rok stálá a pohybuje se v rozmezí 8,5-9,1°C. V zimě jaro zřídka zamrzne. Rostlinné druhy, které se zde vyskytují, jsou teplomilné a díky zdejšímu mikroklimatu mohou růst i v zimě.

Zdroj: Vlastní práce

Shrnutí

Slín, vápence a břidlice jsou standardní skalní útvary vyskytující se v karpatském flyši, které lze pozorovat u Goleszowa a v Beskydech obecně. Když se však objeví vhodné podmínky, mikroklima a unikátní ekosystém, mohou v relativně krátkém časovém horizontu vzniknout geologické útvary zvané sintr.

Zdroje:

English Version

This Earthcache will take you to the place where the calcareous tufa is formed. The entire lake "Ton" is surrounded by a picturesque walking path. You will reach the Earthcache location by the path regardless of which side you start your walk from. Keep quiet and do not disturb the fishermen who often spend time by the lake. Make observations on the spot non-invasively!

Questions:

1. Describe in your own words why calcareous tufa formed in this particular location.
2. Touch the tufa wall in various places. Assess the hardness of the sediments at various locations.
3. The nature of calcareous tufa formation can be physical or biological. Which of these processes occur at the location of the Earthcache? Justify your answer by making observations.

„Ton” Lake

Source: Photo Jan Czudek, Kolejecieszyn.pl, own photo.

Lake "Ton" has become a permanent part of the Goleszów landscape. It is not without reason that it has become part of the advertising slogan of Goleszów. Today it is hard to believe, but in the place where today we admire the beauty of nature once there used to be a quarry.

Lake "Ton" is a former marl quarry, i.e. lower Cieszyn shales. These marls are also called Goleszów marls. They are the oldest formations found in this area. They come from the Upper Jurassic period. They are about 150 meters thick. They were quarried in this place until the 1950s and delivered by narrow-gauge railway to the nearby cement plant. Interestingly, the name of the lake comes from the German word "Ton", which simply means "clay". This is how the inhabitants of Goleszów used to colloquially call the grey shales that occur in this area. Although marl is a hard rock, it resembles clay in its appearance. And this is how this folk name somehow stuck. After the marl extraction from the "Ton" quarry, also known as the "Old Marl quarry", was completed, the pumps draining water from the bottom of the quarry were turned off. The quarry quickly began to fill with water. Already in 1958, with the consent of the management of the Goleszów cement plant, under whose management the reservoir remained, it was decided to transform the former quarry into a recreational water reservoir. The first fish stocking of the reservoir was carried out that same year. It is hard to believe, but the depth of Lake "Ton" reaches over 10 meters in some places. There are many fish in the reservoir and it is still a favorite place for anglers.

Calcareous tufa

It is not marl or other old rock formations that are millions of years old that will be the subject of this Earthcachea. At the Earthcache coordinates, we will be able to observe a unique geological formation that began to form several decades ago after the old quarry was closed. At the southern end of the lake, we will be able to observe calcareous tufa. This is a type of carbonate sediment that over time turns into a uniform rock.

The hills around Lake "Ton" are made of marl and limestone. Marl contains large amounts of calcium carbonate from 35 to 70 percent. The core of the nearby Jasieniowa and Wyrchgóra hills is also made of Cieszyn limestone. A small amount of calcium carbonate dissolves in the spring water that flows through these rock formations. This leads to the water being supersaturated with dissolved calcium carbonate. As the water flows and reaches the surface and seeps down the slope towards Lake "Ton", calcium carbonate precipitates from the spring water. In other words, the process of disposition occurs. It is physical but also biological in nature with the participation of mosses and algae.
In addition to the contact of spring water with marl and limestone, there are other factors that contribute to the formation of calcareous tufa at this location.

An important factor is a constant, small source of spring water with little variability in physical properties. The water temperature is constant throughout the year and stays in the range of 8.5-9.1°C. In winter, the water rarely freezes. If there is snow, it usually melts. The plant species that occur here are thermophilic and are even able to vegetate in winter due to the microclimate that occurs here.

Source: Own work

Summary

Marls, limestones, shales are standard rock formations occurring in the Carpathian flysch that we can observe in the Goleszów area and in the Beskidy Mountains in general. However, when the right conditions appear, water saturated with calcium carbonate, microclimate together with a unique ecosystem, geological formations called calcareous tufas will form in a relatively short time horizon.

Sources:

Additional Hints (No hints available.)