RUDA DARNIOWA
Aby zalogować tego EarthCache musisz wykonać następujące zadania:
- Wyjaśnij własnymi słowami w jakich warunkach dochodzi do powstawania rudy darniowej?
- Przyjrzyj się uważnie rudzie darniowej wykorzystanej do budowy wieży kościoła:
- Wskaż dwie cechy różnicujące rudę darniową od pozostałych skał widocznych w elewacji wieży kościoła
- Czy zauważasz w rudzie darniowej fragmenty innych skał? Jeśli tak to jakiej są wielkości?
- Zrób sobie lub swojemu nickowi zdjęcie na tle kościoła świętej Jadwigi w taki sposób aby była widoczna ruda darniowa. To zdjęcie umieść w logu.
Odpowiedzi na pytania prześlij poprzez mój profil.
Jak to wygląda z geologicznego punktu widzenia?
W geologii stosowane są różne definicje rudy darniowej. Bywa uznawana za odmianę limonitu bądź żelaziaka brunatnego. Rudy darniowe są młodymi, holoceńskimi skałami osadowymi o cechach utworów chemiczno-okruchowych. Odznaczają się brunatną barwą i rozwijają w warunkach hipergenicznych. Wyróżnia się trzy podstawowe odmiany rud darniowych: miałką, gruzełkową oraz zbitą (kawałkową).
Powstawanie tych skał ogranicza się wyłącznie do strefy klimatu umiarkowanego lub chłodnego. Rudy darniowe tworzą się płytko pod powierzchnią gleby wskutek procesów biochemicznych i utleniających na obszarach podmokłych, np. na wilgotnych, okresowo zalewanych łąkach, torfowiskach, w zakolach rzek oraz starorzeczach.
Podstawowym procesem formowania się rud darniowych jest utlenianie żelaza (z II do III stopnia) i jego wytrącanie w postaci wodorotlenków. Warto podkreślić, że transport żelaza dwuwartościowego w formie kompleksów żelazowo-organicznych w roztworze wodnym odbywa się w środowisku redukcyjnym o niskim pH. Znaczącą też rolę w utlenianiu żelaza odgrywają niektóre mikroorganizmy.
Składnikami okruchowymi rudy darniowej są ziarna kwarcu, skaleni, fragmenty różnych skał, substancja ilasta oraz ziarna minerałów ciężkich. Do składników chemicznych powstałych w procesie tworzenia się rudy darniowej należą tlenowodorotlenki żelaza o budowie amorficznej lub o niskim stopniu krystaliczności. W tym ostatnim przypadku są to takie minerały, jak ferrihydryt i goethyt, a sporadycznie także lepidokrokit. W zależności od odmiany litologicznej związki te występują jako spoiwo ziaren lub jako zasadnicza masa skały. Innym istotnym składnikiem rud darniowych są tlenki manganu. Obecna jest także w zmiennych ilościach substancja organiczna.
Zbita ruda darniowa miewa strukturę skrytokrystaliczną oraz teksturę porowatą. Pory są bardzo zróżnicowane. Ich wielkość mieści się w szerokich granicach. Średnica największych osiąga kilka centymetrów. Mogą być okrągłe, owalne lub nieregularne. Zazwyczaj są chaotycznie rozmieszczone w skale, choć nierzadko można znaleźć przykłady ich równoległego ułożenia.
Nagromadzenia rudy darniowej mają najczęściej formę pokładów o niewielkiej miąższości (zazwyczaj osiągającej kilkanaście centymetrów, a rzadko przekraczającej 50 cm), zalegających płytko pod powierzchnią gruntu – tuż pod korzeniami darni. W Polsce obszarem występowania rudy darniowej w większych nagromadzeniach jest Niż Polski, a polskie zasoby rud darniowych różnych rodzajów szacuje się na 536 tys. ton.
Ciekawym przykładem wykorzystania rudy darniowej jest kościół św. Jadwigi we Wrocławiu–Leśnicy, w którym umieszczono ją w narożach przypór wieży z XVIII w. oraz, w mniejszej ilości, w jej ścianach. Materiał ten pozyskano z lokalnego złoża. Wartość tego zabytku podnosi fakt, że we Wrocławiu istnieją jedynie dwa kościoły, do budowy których wykorzystano rudę darniową. Drugim jest kościół św. Wawrzyńca na Żernikach z rudą darniową w fundamentach.
Bibliografia: Tomasz Pawlik. Ruda darniowa w Polsce – występowanie i zastosowanie w architekturze. Przegląd Geologiczny, vol. 71, nr 11, 2023
