CZECHY
Jeśli chodzi o dekoracje choinkowe, najpopularniejsze są lampki i bombki. Wieloletnią tradycją, bez której Czesi nie wyobrażają sobie świąt Bożego Narodzenia, to pieczenie ciasteczek świątecznych (cukroví).
Wigilia w niezbyt katolickich Czechach jest dniem wolnym od pracy. Do tradycji wigilijnych należy wróżenie (lanie ołowiu, przekrajanie jabłka, rzucanie butem w drzwi przez panny na wydaniu), ale też całodzienny post czy wigilijna kolacja.
Svatý Mikuláš – Czechy
W Wigilię, aż do wieczoru, obowiązuje ścisły post. Dzieciom obiecuje się, że jeśli będą przestrzegać postu zobaczą złote prosiątko. Do wspólnej wieczerzy Czesi zasiadają, gdy na niebie pojawi się pierwsza gwiazda. Na stole wigilijnym nie może zabraknąć zupy rybnej, sałatki ziemniaczanej i smażonego karpia.
Zwyczaje bożonarodzeniowe w Czechach i na Słowacji obejmują m.in. budowanie szopek czy łamanie się opłatkiem, który podaje się z miodem. Na Wigilię je się karpia i zupę grzybową. Rodzajem tradycji jest też wrzucanie niektórych karpi z powrotem do stawu.
Czeskie szopki betlejemskie ustawiane na rynkach miast, w domach i w kościołach budzą podziw szczegółowo opracowanymi detalami. Największą z nich „Kryzovy jesliczky”, wpisaną do Księgi rekordów Guinnessa, można obejrzeć w miejscowości Jindrzichuv Hradec w południowych Czechach. To arcydzieło sztuki, tworzone przez 60 lat, składa się z 1400 ruchomych figurek. Największa słomiana szopka na świecie znajduje się natomiast w Muzeum Mostu Karola w Pradze.
Czeska Wigilia była od dawna związana z magicznymi wierzeniami. Pług pod stołem zapewniał dobry urodzaj. Łańcuch owinięty wokół nóg stołu wyobrażał krąg, który zapewniał jedność rodziny. Słoma była symbolem płodności. Z kolei rośliny strączkowe, zboża, czosnek i cebula na stole zapewniały dostatek i bogactwo. Pod stół kładziono pieniądze, by nie zabrakło ich w nadchodzącym roku.
Dawniej na Wigilię dzielono się również jabłkiem, co miało zapewnić rodzinie powodzenie. Ten zwyczaj przetrwał zresztą do dziś. Siedzący przy wigilijnym stole rozcinają jabłka i z układu pestek wróżą przyszłość. Jeśli nasiona mają kształt gwiazdki to przez cały rok będzie dopisywało zdrowie. Wróży się również z orzechów. Trzeba rozłupać cztery włoskie orzechy i jeśli owoce będą zdrowe, taki sam będzie również nadchodzący rok. Popularne jest również lanie wosku.
Tradycyjnego karpia Czesi kupują najczęściej w wielkich kadziach ustawianych na ulicach miast. Zgodnie z czeską tradycją, niektóre karpie zostają wrzucane z powrotem do stawów. Wigilijną choinką jest najczęściej sosna. Przed kolacją wszyscy łamią się opłatkiem z miodem. Najważniejszą potrawą jest zupa grzybowa i karp podawany z sałatką ziemniaczaną. Na deser podaje się chałkę z bakaliami oraz małe, kruche ciasteczka „vanoczni cukrovi” pieczone przez panią domu. Takich ciasteczek o różnych kształtach powinno być 12 rodzajów, tyle, ile miesięcy w roku. Najbardziej popularne mają kształt rogalików („vanilkove rohliczky”).
Po kolacji dzieci dostają prezenty, ale nie od Świętego Mikołaja, ale od Jeżiszka, czyli Jezuska.
SŁOWACJA
Na Słowacji bardzo popularne są jarmarki świąteczne, które odbywają się w każdym, nawet najmniejszym mieście. Targi są świetną okazją do spotkania się ze znajomymi i odreagowania przedświątecznej gorączki.
Przed świętami najwięcej oczywiście jest pieczenia i gotowania, w radiach można usłyszeć piosenki świąteczne, które umilają przygotowania.
Na Słowacji święta stanowią okazję do rodzinnych spotkań. Jednak tradycyjnie w wigilijny dzień ludzie nigdzie nie wychodzą, chyba że jest to konieczne - wizyty odkłada się na następny dzień.
Opłatek wigilijny jest okrągły i jasnobrązowy. Podaje się go razem z miodem (symbolem słodkiego życia) i czosnkiem (symbolem zdrowia). jednak Słowacy nie dzielą się opłatkiem, składając sobie życzenia, a jedzą opłatki. Opłatek je się, żeby zapewnić sobie zdrowie przez cały przyszły rok.
Jako pierwsza na wigilijnym stole pojawia się kapustnica: zupa z kiszonej kapusty, do której dodaje się kiełbasę z papryką. Trudno znaleźć rodzinę słowacką, która nie robi kapustnicy na Boże Narodzenie. Jest również ryba podawana z sałatką ziemniaczaną. Karp jest tradycyjną rybą bożonarodzeniową na Słowacji. Zazwyczaj piecze się go w piekarniku z warzywami lub w sosie śmietanowym. Równie popularna jest gęsta zupa rybna (Rybačka), która jest popularnie przygotowywana w Wigilię.
Nie brakuje gotowanej kiełbasy, ćwikły z chrzanem i kompotu z suszonych owoców. Pojawia się „vanoczka” - białe ciasto przypominające wyglądem i smakiem chałkę z bakaliami. Słowacy przywiązują ogromną wagę do suszonych owoców. Na stołach stawia się niekiedy naczynia z ziarnem zbóż i drobnymi monetami, które po świątecznym posiłku zostają tam do Trzech Króli.
Prezenty przynosi dzieciom Dzieciątko (Ježiško) zaraz po wieczerzy wigilijnej. Prezenty rodzinne kładzie się pod choinką. Powszechną tradycją jest, że dzieci muszą opuścić pokój, gdy prezenty przynosi Jezus.
