Ten Earthcache pozwoli Tobie poznać bliżej tekstury występujące w skałach metamorficznych, gnejsach. Twoim zadaniem będzie dokonanie obserwacji na miejscu, zidentyfikowanie odpowiedniego rodzaju tekstury gnejsu oraz odpowiedzenie na pytania.

Pytania:

1. Który rodzaj tekstury gnejsu przeważa w gnejsie z którego zbudowany jest pomnik? Foliacja - tekstura płaska (przypominające warstwy papieru) czy lineacja - tekstura wydłużonego wałka (przypominająca ołówki)?

2. Jakie wnioski na temat procesu powstawnia możemy wysunąć na podstawie naszych obserwacji?

3. Zrób zdjęcie na miejscu Earthcache, wystarczy, że widać jakiś Twój objekt na zdjęciu. Wrzuć zdjęcie do logu.

W poniedziałek 30 sierpnia 2021 r. w Skoczowie został odsłonięty pomnik NSZZ „Solidarność”. Uroczystość ta była częścią podbeskidzkich obchodów 41. rocznicy podpisania Porozumień Sierpniowych i powstania NSZZ „Solidarność”.

Źródło: Własne zdjęcie

Kamień z którego zbudowano pomnik to skała przetworzona, czyli metamorficzna. Jej twardość, skład mineralny, kolorystyka i tekstura wskazuje iż mamy do czynienia z gnejsem.

Wśród skał metamorficznych, czyli tych skał, które powstają w wyniku przeobrażenia innych skał, być może gnejs jest najbardziej znanym rodzajem. Posiada odpowiednie właściwości fizyczne i często wykorzystywany jest jako kamień budowlany. Gnejsy należą do najstarszych formacji skalnych na Ziemi, często przeszły już wiele przeobrażeń i wychodzą na powierzchnię dopiero wtedy, gdy leżące nad nimi warstwy skalne ulegną głębokiej erozji lub gdy warstwa gnejsowa zostanie wyniesiona na powierzchnię w wyniku działalności tektonicznej.

Gnejsy potrafią być bardzo różnorodne. Ich cechą wspólną jest to iż skała macierzysta, czyli protolit została poddana wysokiej temperaturze i wysokiemu ciśnieniowi. Jednak te czynniki potrafią występować w różnych natężeniach, potrafią się wahać i trwać na przestrzeni różnych horyzontów czasowych. Dlatego dobrze jest poznać różne tekstury charakteryzujące gnejsy. Odszyfrowanie odpowiedniej tekstury umożliwi nam rówież odgadniąć jakie rodzaje procesów metamorfozyy miały wkład w powstanie gnejsu.

Dwie tekstury które dość często występują w gnejsach to foliacja i lineacja. Poznajmy bliżej ich wygląd i definicję.

Foliacja (papier) vs. Lineacja (ołówki)

Źródło: Własne zdjęcia

Foliacja to tekstura skał opisująca minerały ułożone w płaszczyznach. Niektóre minerały, zwłaszcza grupa miki, mają tendencję do układanie się w cienkie i płaskie warstwy. Dodatkowo podczas procesu metamorfozy układanie się w warstwy poszczegółnych minerałów potęgowane jest odpowiednim naciskiem na skałę. Skały foliowane zazwyczaj wyglądają tak, jakby minerały były ułożone jak strony książki lub kartki w ryzie papieru. Termin "foliacja" pochodzi od łacińskiego słowa "folium", co oznacza po prostu "liść".Do powstania foliacji przyczynia się nacisk powodujący kompresję skały.

Natomiast jeśli na skałę działają siły naprężenia ścinającego lub siły rozciągające tworzy się tekstura którą określami jako lineację. Minerały ułożone są w jednym kierunku, liniowo jak ołówki a nie płaskie kartki papieru jak to ma miejsce we foliacji.

Źródła:

https://katowice.ipn.gov.pl/pl3/aktualnosci/149428,Pomnik-Solidarnosci-na-41-rocznice-Sierpnia-Skoczow-30-sierpnia-2021.html
https://pl.geologyscience.com/ga%C5%82%C4%99zie-geologii/geologia-strukturalna/geologia-strukturalna/
https://geo.libretexts.org/Bookshelves/Geology/Book%3A_An_Introduction_to_Geology_(Johnson_Affolter_Inkenbrandt_and_Mosher)/06%3A_Metamorphic_Rocks/6.03%3A_Metamorphic_Textures