[PL]
Jest to skrytka EarthCache, która nie posiada własnego pojemnika z logbookiem. W celu zalogowania jej znalezienia należy:
1. Zapoznać się z opisem.
2. Udać się na miejsce oznaczone współrzędnymi skrytki.
3. Odpowiedzi na pytania prześlij do nas we wiadomości.
4. Zaraz po wysłaniu odpowiedzi loguj znalezienie. Jeśli będziemy mieli wątpliwości do odpowiedzi, sami się z Toba skontaktujemy.
Życzymy udanej i ciekawej przygody.
[EN]
This is an EarthCache cache that does not have its own container with a logbook. In order to log its finding, you must:
1. Read the description.
2. Go to the place marked with the coordinates of the cache.
3. Send us the answers to the questions in a message.
4. Log the finding immediately after sending the answer. If we have any doubts about the answer, we will contact you ourselves.
We wish you a successful and interesting adventure.
[PL]
Opis miejsca:
Rotunda św. Prokopa w Strzelnie to jeden z najcenniejszych zabytków romańskich w Polsce i największa zachowana średniowieczna rotunda na terenie kraju a dodatkowo jedyna na świecie, która od strony wschodniej ma prezbiterium na planie kwadratu. Zapis w kronikach Jana Długosza podaje datę 16 marca 1133 roku jak dzień jej konsekracji. Ostatnie badania archiwalne wskazują na równoczesny czas ukończenia rotundy i pobliskiego kościoła norbertanek ( drugie dziesięciolecie XIII wieku). Od 2018 roku - pomnik historii.
W czasach kiedy ją budowano transport materiałów na większe odległości był mocno utrudniony. Dlatego budowano z materiałów dostępnych na miejscu lub w bliskiej okolicy. Tak więc rotundę wzniesiono głównie z eratyków (głazów narzutowych) pochodzenia magmowego oraz skał osadowych (piaskowca drobnoziarnistego). Głazy narzutowe zostały obrobione w kostkę i stanowiły głównie mury rotundy i prezbiterium. Jednak w niektórych miejscach zamiast eratyków użyto bloków z piaskowca. Piaskowiec, jako łatwy w obróbce został wykorzystany do elementów ozdobnych znajdujących się wewnątrz rotundy (rzeźby, płaskorzeźby, kolumny).
[EN]
Description of the place:
The Rotunda of St. Procopius in Strzelno is one of the most valuable Romanesque monuments in Poland and the largest preserved medieval rotunda in the country and, additionally, the only one in the world that has a square-shaped presbytery on the eastern side. The record in the chronicles of Jan Długosz gives the date of March 16, 1133 as the day of its consecration. Recent archival research indicates the simultaneous completion of the rotunda and the nearby Norbertine church (the second decade of the 13th century). Since 2018 - a historical monument.
At the time of its construction, the transport of materials over longer distances was very difficult. Therefore, it was built from materials available on site or in the immediate vicinity. Therefore, the rotunda was built mainly from erratics (erratic boulders) of igneous origin and sedimentary rocks (fine-grained sandstone). The erratic boulders were processed into cubes and mainly constituted the walls of the rotunda and the presbytery. However, in some places, instead of erratics, sandstone blocks were used. Sandstone, being easy to process, was used for decorative elements inside the rotunda (sculptures, bas-reliefs, columns).
Kierunki wkraczania lądolodu skandynawskiego na teren Polski około 25 tysięcy lat temu (Zlodowacenie Wisły) oraz najważniejsze obszary źródłowe głazów narzutowych.
Directions of the entry of the Scandinavian ice sheet into Poland about 25 thousand years ago (Vistula Glaciation) and the most important source areas of erratic boulders.
[PL]
Geologia materiałów budowlanych:
-
Granit – jedna z głównych skał budowlanych, magmowa skała gęsta i twarda, która powstała w wyniku powolnego stygnięcia magmy w głębi skorupy ziemskiej. Został przyniesiony na te tereny przez lądolód skandynawski w epoce lodowcowej. Znajdowano tu eratykowe (narzutowe) głazy granitowe, które wykorzystano w budowie rotundy.
[EN]
Geology of building materials:
- Granite – one of the main building rocks, a dense and hard igneous rock that was formed as a result of the slow cooling of magma deep in the Earth's crust. It was brought to these areas by the Scandinavian ice sheet during the ice age. Erratic (erratic) granite boulders were found here, which were used in the construction of the rotunda.
-
[PL]
-
Piaskowiec – osadowa skała powstała z ziaren piasku spojonych minerałami. W pobliżu Strzelna znajdują się pokłady piaskowców wieku kredowego, co mogło ułatwić ich wykorzystanie w budowie.
[EN]
-
Sandstone – sedimentary rock formed from sand grains bonded by minerals. In the vicinity of Strzelno there are deposits of Cretaceous sandstones, which could have facilitated their use in construction
-
[PL]
Wietrzenie skał.
Jest to proces rozpadania się i rozkładu skał pod wpływem czynników zewnętrznych, który nie wiąże się z przemieszczaniem materiału.
Rozróżniamy:
1. wietrzenie fizyczne, czyli rozpad skał na mniejsze fragmenty, np. zamarzająca woda w szczelinie rozszerzając się rozsadza skałę;
2. wietrzenie chemiczne, czyli rozkład minerałów w skale poprzez reakcje chemiczne związane z wodą, tlenem, dwutlenkiem węgla itp.
3. wietrzenie biologiczne, czyli niszczenie skały przez organizmy żywe, np. korzenie wchodzące w szczeliny rozsadzają skałę, porosty i mchy wydzielające kwasy rozpuszczające minerały.
[EN]
Weathering of rocks.
This is the process of disintegration and decomposition of rocks under the influence of external factors, which does not involve the movement of material.
We distinguish:
1. physical weathering, i.e. the disintegration of rocks into smaller fragments, e.g. water freezing in a crack expands and splits the rock;
2. chemical weathering, i.e. the decomposition of minerals in the rock through chemical reactions associated with water, oxygen, carbon dioxide, etc.
3. biological weathering, i.e. the destruction of rock by living organisms, e.g. roots entering cracks break up the rock, lichens and mosses secrete acids that dissolve minerals.
[PL]
ZADANIA
Do zalogowania tego Earthcache jako znalezionego musisz wykonać poniższe zadania a ich rozwiązania przesłać na komunikatorze:
1. Jakie skały można dostrzec w murach rotundy? Wymień co najmniej dwa rodzaje i opisz ich kształt, kolor i strukturę. Czy wszystkie mają zbliżone wielkości, czy jednak nie ?
2. Czy zauważasz jakieś ślady wietrzenia na powierzchni kamieni, jakie procesy mogły do nich doprowadzić? Które z kamieni są mniej podatne na wietrzenie?
3. Piaskowce i granity mogą zawierać różne kryształy. Przyjrzyj się dokładnie obu i napisz, czy któryś z nich ma widoczne kryształy?
Jeśli tak, to który ?
4. Na współrzędnych startowych wykonaj zdjęcie siebie (lub przedmiotu, który jednoznacznie Ciebie identyfikuje, np. Twojego drewniaczka, kartki z Twoim nickiem) na tle rotundy.
Życzymy miłej zabawy.
[EN]
TASKS
To log this Earthcache as found, you must complete the following tasks and send their solutions via messenger:
1. What rocks can be seen in the walls of the rotunda? Name at least two types and describe their shape, color, and structure. Are they all similar in size or not?
2. Do you notice any signs of weathering on the surface of the stones, what processes could have led to them? Which stones are less susceptible to weathering?
3. Sandstones and granites can contain different crystals. Look closely at both and write whether any of them has visible crystals?
If so, which one?
4. At the starting coordinates, take a picture of yourself (or an object that clearly identifies you, e.g. your wooden box, a card with your nickname) against the background of the rotunda.
Have fun.