Το Ερέχθειο_Ακρόπολη των Αθηνών
Το Ερέχθειο είναι ένα σύνθετο οικοδόμημα από πεντελικό μάρμαρο και θεμέλια από πειραϊκό ακτίτη, που κατασκευάζεται την τελευταία εικοσαετία του 5ου αι. π.Χ. σε σχέδια του Μνησικλή. Αντικαθιστά στη λειτουργία του τον Αρχαίο Ναό της Αθηνάς Πολιάδας, τμήμα του οποίου είχαν καταστρέψει οι Πέρσες εξήντα χρόνια νωρίτερα. Το νέο κτήριο χωρίζεται σε δύο μέρη. Το ανατολικό είναι αφιερωμένο στην Αθηνά και στεγάζει το ξύλινο λατρευτικό της άγαλμα, ενώ το δυτικό, που είναι χαμηλότερο, είναι αφιερωμένο στη λατρεία του Ποσειδώνα-Ερεχθέα, του Ηφαίστου και του Βούτη, αδελφού του Ερεχθέα.
Στην ανάγκη να στεγαστούν όλες αυτές οι λατρείες αλλά και στην ανωμαλία που παρουσιάζει το έδαφος στο σημείο αυτό, οφείλεται και το ιδιόρρυθμο σχήμα που έδωσε ο αρχιτέκτονας στον ναό. Επιπλέον έπρεπε να προστατέψει τα ιερά σημάδια της διαμάχης του Ποσειδώνα και της Αθηνάς για την κυριαρχία της Αθήνας: την ελιά που χάρισε η Αθηνά στην πόλη, το σημάδι της τρίαινας του Ποσειδώνα και την πηγή με το αλμυρό νερό που ανάβλυσε με το χτύπημα του βράχου.
Το κύριο οικοδόμημα και τη βόρεια πρόσταση (προστέγασμα) περιτρέχει ζωφόρος διακοσμημένη με μορφές θεών, ηρώων και θνητών που συνθέτουν πιθανώς σκηνές σχετικές με τους μύθους και τις λατρείες στο Ερέχθειο. Οι μορφές είναι σχεδόν ολόγλυφες, δηλαδή δουλεμένες σε όλες τις πλευρές. Είναι λαξευμένες σε λευκό μάρμαρο Πάρου και στερεωμένες με μεταλλικούς συνδέσμους πάνω σε πλάκες από γκρίζο λίθο Ελευσίνας.
Η νότια πρόσταση του Ερεχθείου είναι η περισσότερο γνωστή. Την οροφή της στηρίζουν, αντί για κίονες, έξι αγάλματα Κορών, οι περίφημες Καρυάτιδες. Πέντε από αυτές βρίσκονται στο Μουσείο Ακρόπολης, τοποθετημένες σε ειδικό εξώστη και ορατές από παντού. Η θέση της έκτης, που βρίσκεται στο Βρετανικό Μουσείο, έχει παραμείνει κενή.
Γεωλογία και Αρχιτεκτονική
Η υψομετρική διαφορά αποτελεί κρίσιμο παράγοντα στον αρχιτεκτονικό και στατικό σχεδιασμό. Σε επικλινή εδάφη, η θεμελίωση προσαρμόζεται δυναμικά με κλιμακωτές μορφές και τοιχία αντιστήριξης, διασφαλίζοντας τη σταθερότητα του έργου. Η ιδιαιτερότητα της μορφολογίας δεν θεωρείται εμπόδιο, αλλά ευκαιρία, καθώς η κλίση του εδάφους μπορεί να αξιοποιηθεί δημιουργικά, επιτρέποντας τη διαμόρφωση εντυπωσιακών επιπέδων και την εξασφάλιση ανεμπόδιστης θέας.
Το πεντελικό μάρμαρο είναι λευκό και διασχίζεται από υπότεφρες ή από κυανίζουσες γραμμές. Δεν αποτελείται, όπως το παριανό μάρμαρο, από καθαρό ανθρακικό ασβέστιο, αλλά περιέχει και μικρή αναλογία διαφόρων οξειδίων, κυρίως σιδήρου. Στα οξείδια αυτά οφείλεται και το χρώμα της σκουριάς, που αποκτά, όταν εκτεθεί στην ατμόσφαιρα για μεγάλο χρονικό διάστημα. Αυτό παρατηρείται στους αρχαίους ναούς και στα αγάλματα που είναι κατασκευασμένα από πεντελικό μάρμαρο.
Το μάρμαρο της Πάρου είναι κατάλευκο μάρμαρο χωρίς στίγματα ή φλέβες. Αποτελείται από χημικά καθαρό ανθρακικό ασβέστιο. Έχει μεγάλη διαφάνεια, πλάκες από το μάρμαρο αυτό με πάχος λίγα εκατοστά είναι ημιδιαφανείς. Θεωρείται ένα από τα καλύτερα μάρμαρα διεθνώς και χρησιμοποιήθηκε πολύ κατά την αρχαιότητα για την κατασκευή αγαλμάτων.
Ο ακτίτης λίθος είναι ένας φυσικός μαργαϊκός ασβεστόλιθος, Πλειστοκαινικής ηλικίας, με ωχροκίτρινο χρώμα, λεπτόκοκκη σύσταση και μικρό πορώδες. Κατεργάζεται εύκολα, ενώ παραμένει αρκετά ανθεκτικός σε μηχανικές καταπονήσεις. Εξορυσσόταν από τα λατομεία της Πειραϊκής και χρησιμοποιήθηκε ευρέως στην αρχαιότητα, κυρίως σε λιμενικά και δημόσια έργα.
Ο ελευσινιακός ασβεστόλιθος είναι ένας γκρίζο-τεφρό ρουδιστοφόρος ασβεστόλιθος, ηλικίας Κρητιδικής περιόδου. Χρησιμοποιήθηκε σε διάφορα μνημεία της Ακρόπολης, λόγω της χρωματικής του αντίθεσης με το πεντελικό μάρμαρο, όπως στα Προπύλαια και στο Ερέχθειο. Ο Ελευσινιακός ασβεστόλιθος είναι γενικά συμπαγής, αν και παρουσιάζει μερικές ρηγματώσεις και πόρους. Η προέλευσή του εντοπίζεται στα λατομεία της Ελευσίνας.
Αν και δεν ανήκει στα γεωλογικά πετρώματα κατά τη διάρκεια των εργασιών αναστήλωσης αξιοποιήθηκαν τεχνητοί λίθοι, οι οποίοι κατασκευάστηκαν με κονίαμα χαλαζιακής άμμου και λευκού σιμέντου Portland και την προσθήκη μιας μικρής ποσότητας χρωματος ώχρας. Η ίδια τεχνική αξιοποιήθηκε για τη χύτευση των εκμαγείων για τα αντίγραφα των Καρυάτιδων.
Πηγή: www.theacropolismuseum.gr και www.odysseus.culture.gr
Εργασίες
1. Από ποιο υλικό είναι κυρίως κατασκευασμένο το Ερέχθειο; Πώς μπορούμε να διακρίνουμε το αρχαίο υλικό από το νεώτερο υλικό που χρησιμοποίησαν οι αρχαιολόγοι κατά την αναστήλωσή του;
2. Παρατηρήστε την ανατολική πλευρά του μνημείου στην οποία βρίσκονται οι 6 κίονες ιωνικού ρυθμού. Έχουν όλοι οι κίονες το ίδιο χρώμα; Περιγράψτε τα χρώματα τους και προσπαθήστε να εξηγήσετε τη διαφορά τους.
3. Προσεγγίστε τη βόρεια πλευρά του μνημείου, όπου βρίσκεται το πρόπυλο με τη λαμπρή φατνωματική οροφή και τη μεγαλοπρεπή θύρα. Υπολογίστε την υψομετρική διαφορά που υπάρχει από το επίπεδο που βρίσκεστε τώρα και το επίπεδο που βρισκόσασταν πριν.
4. Παρατηρήστε το κρηπίδωμα και τα θεμέλια του πρόπυλου με τη φατνωματική οροφή και τη μεγαλοπρεπή θύρα. Αναφέρετε το υλικό από το οποίο είναι κατασκευασμένα και περιγράψτε τα (χρώμα και υφή).
5. Παρατηρήστε τη ζωοφόρο του Ερεχθείου. Ποιο είδος πετρώματος διασώζεται; Πώς το καταλάβατε;
6. Αν θέλετε, προσθέστε μια φωτογραφία σας από τον χώρο. (προαιρετικό στάδιο)
Θα πρέπει να στείλετε τις απαντήσεις σας με μήνυμα. Όσες καταγραφές εντοπίζονται χωρίς απαντήσεις, θα διαγράφονται χωρίς προειδοποίηση.
The Erechtheion_Acropolis of Athens
The Erechtheion, designed by the architect Mnesikles, was a complex building, made of Pentelic marble and foundations of Piraeus limestone, constructed during the last two decades of the 5th century BC, according to the designs of Mnesikles. constructed in the last twenty years of the 5th century BC. It replaced the “Archaios Neos” (Ancient Temple) of Athena Polias, part of which had been destroyed by the Persians sixty years earlier. The new temple was divided into two chambers: an eastern room dedicated to Athena, which held the goddess’ wooden cult statue; and a lower western room that accommodated shrines of Poseidon-Erechtheus, Hephaistos and Boutes, the brother of Erechtheus.
The Erechtheion’s unusual form resulted from the architect’s need to accommodate all of these cults within one building, while also adapting its structure to the site’s uneven ground. Moreover, the complex had to incorporate the sacred symbols of Poseidon’s struggle with Athena for hegemony over Αthens: the olive tree given to the city by Athena; the marks in the bedrock left by Poseidon's trident; and the spring of salty water that arose after he smote the rock.
An Ionic frieze surrounded the Erechtheion’s main building and north porch, decorated with figures of gods, heroes and mortals who likely composed scenes related to the myths and cults encompassed by the temple. The figures were almost fully carved, as even their hidden rear portions received some sculptural treatment. They were created from white Parian marble and attached with metal fasteners to slabs of gray Eleusinian limestone.
The Erechtheion’s best-known feature may be its south porch, whose roof, instead of being supported on columns, rested on the heads of six Korai statues – the famous Karyatids. Five of them are now in the Acropolis Museum, displayed on a special balcony and visible from all sides, while the position of the sixth Kore, still held in the British Museum, has been left empty.
Geology and Architecture
The elevation difference is a critical factor in architectural and structural design. In sloping terrains, the foundation is dynamically adapted with stepped forms and retaining walls, ensuring the stability of the project. The uniqueness of the morphology is not considered an obstacle, but an opportunity, as the slope of the land can be creatively utilized, allowing the formation of impressive levels and ensuring unobstructed views.
The Pentelic marble is white and is crossed by subterraqueous or bluish veins. Unlike Parian marble, it is not made of pure calcium carbonate, but contains a small proportion of various oxides, mainly iron. It is these oxides that cause the rust-like color it acquires when exposed to the atmosphere for extended periods. This can be observed in the ancient temples and statues made from Pentelic marble.
The Parian marble is pure white without stains or veins. It consists of chemically pure calcium carbonate. It has great translucency; plates made of this marble, just a few centimeters thick, are semi-transparent. It is considered one of the best marbles internationally and was widely used in antiquity for the creation of sculptures.
The Piraeus limestone is a natural marl limestone from the Pleistocene era, with an ochre-yellow color, fine-grained structure, and low porosity. It is easily processed but remains quite resistant to mechanical stresses. It was extracted from the quarries of Piraeus and was widely used in antiquity, primarily for port and public works.
The Eleusinian limestone is a gray-brown rudist-bearing limestone from the Cretaceous period. It was used in various monuments of the Acropolis due to its color contrast with Pentelic marble, such as in the Propylaea and the Erechtheion. Eleusinian limestone is generally compact, although it exhibits some fissures and pores. Its origin is traced back to the quarries of Eleusis.
Although it does not belong to the geological rocks, during the restoration works, artificial stones were used, which were made with quartz sand mortar, white Portland cement, and the addition of a small amount of ochre pigment. The same technique was used for casting the molds for the replicas of the Caryatids.
Sources: Πηγή: www.theacropolismuseum.gr και www.odysseus.culture.gr
Tasks
1. What material is the Erechtheion primarily constructed from? How can we distinguish the ancient material from the newer material used by archaeologists during its restoration?
2. Observe the eastern side of the monument, where the 6 Ionic columns are located. Do all the columns have the same color? Describe their colors and try to explain the difference between them.
3. Approach the northern side of the monument, where the propylaeum with the splendid coffered ceiling and the magnificent door are located. Estimate the elevation difference between your current level and the level you were at previously.
4. Observe the stylobate and the foundations of the propylaeum with the coffered ceiling and the magnificent door. Mention the material they are made from and describe them (color and texture).
5. Observe the frieze of the Erechtheion. Which type of stone is preserved? How did you identify it?
6. If you wish, add a photo of yourself from the site. (Optional step)
Send the answers via my account. You can log the cache as a found immediately. If there is anything to clarify, i will contact you. Logs without sending the answers will be deleted without any comment.