GDZIE SIĘ ZNAJDUJEMY?
W południowo-zachodniej Polsce, tuż przy granicy z Czechami, w malowniczej dolinie Górnej Odry, znajduje się niewielka miejscowość Roszków, należąca do gminy Krzyżanowice. Obszar ten to mozaika łąk, starorzeczy, lasów łęgowych i polderów, które stanowią część Parku Krajobrazowego Cysterskie Kompozycje Krajobrazowe Rud Wielkich – cennego przyrodniczo i krajobrazowo terenu.
To właśnie tutaj, wśród pozostałości dawnych koryt rzecznych i torfowisk, odnaleziono czarny dąb – potężny kawał historii przyrody, zakonserwowany przez setki, a nawet tysiące lat w naturalnych warunkach beztlenowych. Dąb ten stanowi świadectwo zmian klimatycznych i geomorfologicznych tego regionu oraz przypomina o potędze rzeki Odry, której koryto wielokrotnie zmieniało swój bieg w przeszłości.
źródło: google.com
CZYM JEST CZARNY DĄB?
Czarny dąb (czasem nazywany również „dębem kopalnym”) to nie nazwa konkretnego gatunku drzewa, ale określenie fosylizowanego (czyli częściowo skamieniałego) drewna dębowego, które przeleżało setki lub tysiące lat w warunkach beztlenowych – najczęściej w torfie, mule rzecznym, lub głęboko pod ziemią.
Proces transformacji zwykłego drewna w czarny dąb zachodzi, gdy szczątki dębu zostają przykryte osadami rzecznymi, które uniemożliwiają dostęp tlenu. Z biegiem czasu zawarte w glebie minerały zaczynają przenikać do drewna, zmieniając jego kolor i strukturę. Drewno przybiera wtedy charakterystyczny ciemny, niemal czarny kolor, staje się twardsze i znacznie bardziej odporne na czynniki zewnętrzne. Proces ten trwa zazwyczaj od 500 do nawet 5000 lat.
W Polsce czarny dąb bywa nazywany „polskim hebanem” ze względu na swój szlachetny wygląd i wysoką wartość. Jest rzadki i trudny do pozyskania – dlatego stanowi niezwykle cenny materiał stolarski, wykorzystywany m.in. w luksusowym rzemiośle artystycznym i konserwacji zabytków.
CZARNY DĄB Z ROSZKOWA
Omawiany czarny dąb został odkryty podczas prac ziemnych prowadzonych w obrębie doliny rzecznej. Ze względu na geomorfologię regionu – dawnych starorzeczy i licznych aluwiów – teren ten stanowi idealne środowisko do powstawania tego typu znalezisk. Dąb prawdopodobnie leżał zakopany przez ponad 1000 lat, zanim został przypadkowo odkryty.
Odnaleziony okaz jest imponujących rozmiarów – zachowały się fragmenty pnia o dużej średnicy, co świadczy o tym, że drzewo mogło liczyć kilkaset lat, zanim zostało powalane przez siły natury (prawdopodobnie powódź lub osunięcie gruntu).
OKREŚLANIE WIEKU CZARNEGO DĘBU
Określanie wieku czarnego dębu to skomplikowany proces, który ma na celu ustalenie, jak długo drewno spędziło w środowisku beztlenowym oraz kiedy drzewo zostało ścięte lub powalone. W tym celu stosuje się różne metody badawcze, w tym:
-
Dendrochronologia – najdokładniejsza metoda, polegająca na analizie słojów rocznych. Porównuje się je z istniejącymi wzorcami chronologicznymi dla danego regionu. Pozwala to określić dokładny rok ścięcia drzewa, a niekiedy także wiek samego drzewa przed zatopieniem.
-
Radiowęglowe datowanie (C-14) – wykorzystywane w przypadku, gdy dendrochronologia nie jest możliwa (np. brak dostatecznej liczby słojów). Metoda ta pozwala oszacować wiek drewna nawet do kilkunastu tysięcy lat wstecz, ale z mniejszą precyzją (zakres błędu może wynosić kilkadziesiąt lat).
Określanie wieku czarnego dębu ma znaczenie nie tylko naukowe, ale również praktyczne – wpływa na wartość surowca w jubilerstwie, stolarstwie artystycznym i konserwacji zabytków. Drewno to, ze względu na swoje unikatowe właściwości oraz wiek sięgający nawet kilku tysięcy lat, jest niezwykle cenione i traktowane jako materiał luksusowy.
Zadania:
Żeby móc zalogować tą skrytkę musisz odwiedzić miejsce, odpowiedzieć na pytania i zrobić zdjęcie. Odpowiedzi na pytania należy wysłać do mnie poprzez wiadomość, a zdjęcie trzeba załączyć do loga. Powodzenia!
1. Opisz wygląd pnia, określ jego kolor, strukturę i twardość. Temu pniu jest bliżej do normalnego drewna czy do kamienia?
2. Opisz jak zachodzi proces transformacji zwykłego drewna w czarny dąb?
3. Które z dwóch rodzaji określania wieku czarnego dębu jest dokładniejsza?
4. Zrób swoje zdjęcie siebie, swojego drewniaka lub pieczątki na tle Czarnego Dębu
KDE SE NACHÁZÍME?
Na jihozápadě Polska, těsně u hranic s Českou republikou, se v malebném údolí Horní Odry nachází malá obec Roszków, která spadá pod gminu Krzyżanowice. Tato oblast je mozaikou luk, mrtvých ramen řeky, lužních lesů a poldrů, jež jsou součástí krajinného parku Cisterciácké krajinné kompozice Velkých Rud – území cenného z hlediska přírody i krajiny.
Právě zde, mezi pozůstatky dávných říčních koryt a rašelinišť, byl nalezen černý dub – mocný kus přírodní historie, který byl uchován po stovky až tisíce let v přirozených bezkyslíkových podmínkách. Tento dub je svědectvím klimatických a geomorfologických změn v regionu a připomíná sílu řeky Odry, jejíž koryto se v minulosti mnohokrát měnilo.
zdroj: google.com
CO JE ČERNÝ DUB?
Černý dub (někdy nazývaný také „kopalný dub“) není označení konkrétního druhu stromu, ale termín pro fosilizované (tedy částečně zkamenělé) dubové dřevo, které leželo stovky nebo i tisíce let v bezkyslíkovém prostředí – nejčastěji v rašelině, říčním bahně nebo hluboko pod zemí.
Proces přeměny obyčejného dřeva na černý dub nastává tehdy, když jsou zbytky dubu překryty říčními usazeninami, které zamezí přístupu kyslíku. Postupem času začnou do dřeva pronikat minerály obsažené v půdě, čímž se mění jeho barva i struktura. Dřevo pak získává charakteristickou tmavou, téměř černou barvu, stává se tvrdším a mnohem odolnějším vůči vnějším vlivům. Tento proces obvykle trvá od 500 do 5000 let.
V Polsku bývá černý dub nazýván „polský eben“ kvůli svému ušlechtilému vzhledu a vysoké hodnotě. Je vzácný a obtížně dostupný – proto představuje mimořádně cenný truhlářský materiál, využívaný mimo jiné v luxusním uměleckém řemesle a při restaurování památek.
ČERNÝ DUB Z ROSZKOWA
Popisovaný černý dub byl objeven při zemních pracích prováděných v oblasti říčního údolí. Díky geomorfologii tohoto regionu – bývalým říčním ramenům a četným aluviím – je toto území ideálním prostředím pro vznik podobných nálezů. Dub pravděpodobně ležel zakopaný více než 1000 let, než byl náhodně objeven.
Nalezený exemplář má impozantní rozměry – dochovaly se části kmene s velkým průměrem, což svědčí o tom, že strom mohl být starý několik set let, než byl povalen přírodními silami (pravděpodobně povodní nebo sesuvem půdy).
URČOVÁNÍ STÁŘÍ ČERNÉHO DUBU
Určování stáří černého dubu je složitý proces, jehož cílem je zjistit, jak dlouho dřevo strávilo v bezkyslíkovém prostředí a kdy byl strom poražen nebo vyvrácen. K tomu se využívají různé výzkumné metody, včetně:
1. Dendrochronologie – nejpřesnější metoda založená na analýze letokruhů. Ty se porovnávají s existujícími chronologickými vzory pro daný region. Díky tomu lze určit přesný rok pokácení stromu, a někdy i jeho stáří před zatopením.
2. Radiouhlíkové datování (C-14) – používá se v případech, kdy dendrochronologie není možná (například kvůli nedostatku letokruhů). Tato metoda umožňuje odhadnout stáří dřeva až do několika desítek tisíc let zpět, ale s menší přesností (odchylka může činit několik desítek let).
Určování stáří černého dubu má nejen vědecký, ale i praktický význam – ovlivňuje hodnotu suroviny v klenotnictví, uměleckém truhlářství a při restaurování památek. Toto dřevo je díky svým jedinečným vlastnostem a stáří sahajícímu až do tisíců let velmi ceněné a považované za luxusní materiál.
Úkoly:
Abys mohl(a) zapsat tento keš, musíš navštívit místo, odpovědět na otázky a pořídit fotografii. Odpovědi na otázky mi prosím pošli zprávou, a fotografii přilož k logu. Hodně štěstí!
-
Popište vzhled kmene a uveďte jeho barvu, strukturu a tvrdost. Je tento kmen spíše podobný normálnímu dřevu nebo kameni?
-
Popiš, jak probíhá proces přeměny obyčejného dřeva na černý dub.
-
Která ze dvou metod určování stáří černého dubu je přesnější?
-
Pořiď fotografii sebe, svého dřevěného cestovatele nebo razítka na pozadí Černého Dubu.