Gaueko, espiritu de la noche
Gaueko euskal mitologiako izaki misteriotsu, ilun eta beldurgarrienetako bat da. Bere izenak literalki "ilunabarrekoa" edo "gauarena" esan nahi du, eta iluntasuna, isiltasuna eta gaueko munduarekiko errespetua gobernatzen duten naturaz gaindiko indarrekin lotuta dago.
Nor (edo zer) da Gaueko? Gaueko izpiritua edo entitatea. Presentzia ikusezintzat hartzen da, nahiz eta batzuetan haize bortitza, iluntasunean mintzo den ahotsa edo animalia beltz gisa agertzen den, hala nola zezena, otsoa edo txakur erraldoi bat. Gauez onartzen denaren eta debekatzen denaren arteko muga ikusezina adierazten du.
Gauekok beharrik gabe kalera ateratzen edo lan egiten dutenak zigortzen ditu, ordena naturalari muzin eginez. Gauari iseka egiten diotenak, horren beldurrik ez dutela diotenei edo iluntasunean harrokeriaz jokatzen dutenei atzetik edo erasotzen die. Askotan entzuten da xuxurlatu edo oihukatzen: “Gaueko da hemen!” (“Gaueko hemen dago!”).Gaueko ez da zehazki deabru bat, errespetuaren indar sakratu bat baizik. Gaua irudikatzen du, ezezaguna, sakratua, beldurra.
Ahozko tradizioan, ateak eta leihoak ixtea eta gaueko isiltasuna errespetatzea norbere burua babesteko moduak ziren. Esaten zen gauerako lanak eten behar zirela, bestela Gauekok mendekua hartuko zuen. Kondaira batzuetan... Gauekok animalien uztarriak apurtzen ditu, argiak itzaltzen ditu, txakurrak uluka jartzen ditu edo ikusten dutenak erotu egiten ditu. Sorgin batzuek gaueko errituetan bere boterea deitzen zuten, edo gauez jarduteko baimena eskatzen zioten.
Gaueko es uno de los seres más misteriosos, oscuros y temidos de la mitología vasca. Su nombre significa literalmente "el del anochecer" o "el de la noche", y está asociado a las fuerzas sobrenaturales que gobiernan la oscuridad, el silencio y el respeto por el mundo nocturno.
¿Quién (o qué) es Gaueko? Espíritu o entidad de la noche. Se le considera una presencia invisible, aunque a veces se manifiesta como un viento violento, una voz que habla en la oscuridad o un animal negro, como un toro, un lobo o un perro enorme. Representa el límite invisible entre lo permitido y lo prohibido durante la noche.
Gaueko castiga a quienes salen o trabajan de noche sin necesidad, desafiando el orden natural. Persigue o ataca a los que se burlan de la noche, dicen no tenerle miedo o actúan con arrogancia en la oscuridad. A menudo se le escucha susurrar o gritar frases como: “Gaueko da hemen!” (“¡Gaueko está aquí!”).Gaueko no es exactamente un demonio, sino una fuerza sagrada de respeto. Representa la noche, lo desconocido, lo sagrado, el miedo.
En la tradición oral, cerrar puertas y ventanas, y respetar el silencio nocturno eran formas de protegerse. Se decía que los trabajos debían cesar al anochecer, o Gaueko podía tomar represalias. En algunas leyendas… Gaueko rompe yugos de animales, apaga luces, hace aullar a los perros o enloquece a quienes lo ven. Algunas sorginak (brujas vascas) invocaban su poder en rituales nocturnos, o le pedían permiso para actuar de noche.
Gaueko is one of the most mysterious, dark, and feared beings in Basque mythology. His name literally means "he of dusk" or "he of the night," and is associated with the supernatural forces that govern darkness, silence, and respect for the nocturnal world.
Who (or what) is Gaueko? A spirit or entity of the night. He is considered an invisible presence, although he sometimes manifests as a violent wind, a voice speaking in the darkness, or a black animal, such as a bull, a wolf, or a huge dog. He represents the invisible boundary between what is permitted and what is forbidden during the night.
Gaueko punishes those who go out or work at night unnecessarily, defying the natural order. He pursues or attacks those who mock the night, claim not to be afraid of it, or act arrogantly in the darkness. He is often heard whispering or shouting phrases like: "Gaueko da hemen!" ("Gaueko is here!"). Gaueko is not exactly a demon, but rather a sacred force of respect. She represents the night, the unknown, the sacred, and fear.
In oral tradition, closing doors and windows and respecting the nighttime silence were forms of protection. It was said that work should cease at nightfall, or Gaueko might retaliate. In some legends, Gaueko breaks animal yokes, turns off lights, makes dogs howl, or drives those who see her mad. Some sorginak (Basque witches) invoked her power in nocturnal rituals or asked her permission to act at night.
¡Geocaching zoriontsua!
¡Feliz geocaching!
Happy Geocaching!