OPIS MIEJSCA
Znajdujemy się przy Soborze Narodzenia Przenajświętszej Bogurodzicy we Wrocławiu, który dawniej pełnił funkcję kościoła św. Barbary. Budynek stoi przy ulicy św. Mikołaja w centrum miasta i jest jednym z najważniejszych zabytków sakralnych Wrocławia. Sobór, zbudowany w stylu neobizantyjskim, jest główną świątynią prawosławną w regionie, łącząc w sobie bogatą tradycję duchową i wielowiekową historię. Na jego fasadzie znajduje się epitafium św. Jerzego — kamienny pomnik, który oprócz wartości religijnej, jest cennym świadectwem geologicznym, gdyż zawiera skamieniałości morskich organizmów z czasów mezozoiku, przypominające o dawnych morzach pokrywających tereny dzisiejszego Wrocławia. To miejsce łączy w sobie historię, kulturę i naturę, zapraszając do odkrywania przeszłości zarówno ludzkiej, jak i naturalnej.
CZYM SĄ SKAMIENIAŁOŚCI?
Skamieniałości to zachowane ślady, odciski lub szczątki dawnych organizmów, które żyły miliony lat temu. Powstają wtedy, gdy rośliny, zwierzęta lub ich części (np. muszle, kości, liście) zostają pokryte osadami mineralnymi, które z czasem twardnieją i zamieniają się w kamień. Dzięki temu procesowi możemy dziś oglądać ich „odciski” w skałach i badać, jak wyglądało życie na Ziemi w dawnych epokach.
JAK POWSTAŁY SKAMIENIAŁOŚCI?
Skamieniałości powstają wtedy, gdy organizmy żywe, takie jak rośliny, zwierzęta czy ich części (np. muszle, kości), po śmierci zostają szybko przykryte osadami — piaskiem, mułem czy gliną. Ten proces ochronił je przed rozkładem i zniszczeniem. Z czasem, pod wpływem nacisku kolejnych warstw osadów oraz procesów chemicznych, osady te twardnieją i zamieniają się w skały. W trakcie tego długiego procesu minerały zastępują pierwotne tkanki organizmów, tworząc ich kamienne kopie lub odciski w skałach.
źródło: żywaplaneta.pl
RODZAJE SKAMIENIAŁOŚCI
Gąbki (Porifera)
Gąbki to jedne z najprostszych organizmów zwierzęcych, które żyją do dziś. Składają się z systemu kanałów i porów, przez które przepływa woda, z której filtrują pokarm. W paleozoiku wiele gąbek posiadało szkielety wapienne, które po śmierci osadzały się na dnie mórz i z czasem skamieniały.
W wapieniach ich skamieniałości mają zwykle formę nieregularnych, porowatych struktur lub masywnych bryłek przypominających gąbczaste odlewy. Często są niewyraźne, ale przy uważnej obserwacji widać ich charakterystyczną strukturę.
źródło: żywaplaneta.pl
Koralowce (Corallia)
Koralowce to kolonie drobnych organizmów (polipów), które wydzielają wapienny szkielet i tworzą rozbudowane rafy. W paleozoicznych morzach istniały zarówno koralowce samotne (rugose), jak i kolonialne (tabulate). To one odpowiadały za budowę rozległych raf koralowych, których pozostałości tworzą dzisiejsze wapienie.
Skamieniałości koralowców mają często kolisty lub heksagonalny przekrój, z promieniście ułożonymi przegrodami. Nierzadko wyglądają jak kamienne plastry miodu, rozgałęzione gałązki lub promieniste „kwiaty” w skale.
źródło: żywaplaneta.pl
Ramienionogi (Brachiopoda)
Ramienionogi przypominają na pierwszy rzut oka małże, ale mają zupełnie inną budowę wewnętrzną. Żyły przytwierdzone do dna, filtrowały wodę przez aparat zwany lofoforem. Ich muszle są zwykle symetryczne względem środka (w przeciwieństwie do małży, które są symetryczne bocznie).
Ich skamieniałości to dwułamkowe muszle, często z widocznymi żeberkami lub koncentrycznymi liniami. Są jednymi z najczęstszych skamielin w wapieniach paleozoicznych.
źródło: żywaplaneta.pl
Małże i ślimaki (Bivalvia & Gastropoda)
Małże i ślimaki to dobrze znane mięczaki, które istniały już setki milionów lat temu. Ich wapienne muszle doskonale się fosylizują.
-
Małże mają dwie muszle, często grube i owalne. Skamieniałości tych zwierząt przypominają łódeczki lub łuski.
-
Ślimaki posiadają spiralnie skręcone muszle. Skamieniałości wyglądają jak miniaturowe wieżyczki lub muszle ślimaków znanych z dzisiejszych ogrodów.
Choć wiele ich form pochodzi z późniejszych okresów (np. jury i kredy), wcześniejsze odmiany występują także w sylurskich i dewońskich wapieniach.
źródło: żywaplaneta.pl
Amonity (Ammonoidea)
Amonity to głowonogi z czasów mezozoiku (ok. 400–66 mln lat temu), a więc nie występują w wapieniach sylurskich użytych do budowy katedry – ale warto o nich wspomnieć edukacyjnie. Ich spiralne muszle, podzielone na komory, są jednymi z najbardziej rozpoznawalnych skamieniałości.
źródło: żywaplaneta.pl
Belemnity (Belemnoidea)
Belemnity to głowonogi podobne do dzisiejszych kałamarnic, które miały wewnętrzny szkielet wapienny zwany rostrum. Ich skamieliny są wrzecionowate, przypominają pociski lub stożki, czasem z widocznymi warstwami.
Tak jak amonity, są charakterystyczne dla okresu mezozoiku, ale również warto o nich wspomnieć jako przykład ewolucji głowonogów.
źródło: żywaplaneta.pl
Łodzikowce (Nautiloidea)
To starożytna grupa głowonogów, do której należy żyjący do dziś łodzik. Ich spiralne lub lekko zakrzywione muszle mają prostą przegrodową strukturę – w odróżnieniu od amonitów, których przegrody są mocno pofałdowane.
Łodzikowce były powszechne już w sylurze, dlatego ich skamieniałości można znaleźć w wapieniach użytych w średniowiecznych budowlach. Przypominają one zminiaturyzowane, mniej ozdobne amonity.
źródło: żywaplaneta.pl
Liliowce (Crinoidea)
Liliowce to morskie zwierzęta z rodziny szkarłupni, spokrewnione z rozgwiazdami. Posiadały długie trzonki zakończone kielichem, którym filtrowały wodę.
Ich skamieniałości wyglądają jak małe kolumienki z otworem w środku, czasem rozrzucone w kawałkach – jak kamienne koraliki. Są jednymi z najbardziej rozpoznawalnych elementów wapienia paleozoicznego.
źródło: żywaplaneta.pl
Inne możliwe formy:
-
Trylobity – charakterystyczne stawonogi z segmentowanym pancerzem. Raczej nie występują w wapieniach rafowych, ale mogą się pojawić w osadach sylurskich.
-
Stromatopory – tajemnicze organizmy, przypominające koralowce lub gąbki. Często tworzyły masywne struktury w paleozoicznych rafach.
ZADANIA:
Aby móc zalogować znalezienie należy udać się na współrzędne skrytki, odpowiedzieć na pytania i zrobić odpowiednie zdjęcie. Odpowiedzi należy wysłać do mnie poprzez wiadomość a zdjęcie załączyć do loga. Powodzenia!
1. Podejdź do epitafium św. Jerzego, na tablicy z napisami można znaleźć pewne skamieniałości. Wspomagając się wiedzą z opisu napisz jakie możemy tutaj znaleźć?
2. Obejrzyj dokładnie tablice, ile skamieniałości możemy tu znaleźć?
3. Wyjaśnij krótko, czym są skamieniałości?
4. Zrób zdjęcie siebie swojego drewniaka lub pieczątki na tle epitafium z Najświętszą Bogarodzicą.