OPIS MIEJSCA
Figura św. Wojciecha w Strzelnie znajduje się na wzniesieniu w pobliżu bazyliki św. Trójcy i św. Marii Panny, w historycznym centrum miasta. Przedstawia św. Wojciecha, biskupa i męczennika, jednego z głównych patronów Polski, który według tradycji przemawiał do wiernych właśnie w tym miejscu. Pomnik ustawiony jest na rozległym placu, z którego roztacza się widok na okolicę.
Otoczenie figury ma charakter sakralny i historyczny. W bezpośrednim sąsiedztwie znajdują się ważne zabytki architektury romańskiej i barokowej, w tym rotunda św. Prokopa oraz zabudowania klasztorne Norbertanek. Miejsce to od wieków pełni funkcję religijną i pielgrzymkową, a sama figura stanowi punkt orientacyjny i symboliczne nawiązanie do misji św. Wojciecha.
KSENOLITY - CZYM SĄ I JAK POWSTAJĄ?
Ksenolity (z gr. xenos – obcy, lithos – kamień) to fragmenty obcych skał znajdujące się w skale magmowej. Są to ciała stałe, które zostały włączone do magmy w czasie jej przemieszczania się w skorupie ziemskiej, ale nie uległy całkowitemu stopieniu. Z tego powodu wyróżniają się składem, strukturą i często także kolorem w porównaniu do otaczającej ich skały magmowej. Powstają wtedy, gdy magma wznosi się i przecina starsze skały, zabierając ich fragmenty, które nie ulegają całkowitemu stopieniu. W trakcie ochładzania się magmy i krystalizacji, te fragmenty pozostają zatopione w gotowej skale magmowej jako wyraźne inkluzje. Ksenolity mogą mieć różne rozmiary – od bardzo małych ziaren po duże bloki. Ich obecność jest niezwykle cenna dla geologów, ponieważ dostarczają informacji o budowie i składzie głębszych warstw skorupy ziemskiej oraz o procesach zachodzących w magmie i wnętrzu Ziemi, których inaczej nie da się bezpośrednio zbadać.
Proces powstawania
Ksenolity powstają, gdy gorąca magma:
-
odrywa fragmenty skał, przez które się przemieszcza (np. skał osadowych, metamorficznych lub starszych magmowych),
-
inkorporuje je do swego wnętrza,
-
a następnie ulega krystalizacji, zachowując te "obce" fragmenty jako inkluzje.
Zdarza się również, że ksenolity pochodzą z głębszych warstw płaszcza Ziemi i zostały przetransportowane na powierzchnię podczas erupcji wulkanicznej.
Cechy charakterystyczne
-
Inny skład mineralny niż otaczająca skała.
-
Często wyraźna granica między ksenolitem a skałą gospodarzem.
-
Mogą mieć różne rozmiary – od kilku milimetrów do wielu metrów.
-
W niektórych przypadkach wykazują ślady częściowego stopienia lub przekształcenia pod wpływem wysokiej temperatury.
-
Często są bardziej odporne na wietrzenie niż skała magmowa, co powoduje ich wyraźne uwidocznienie w terenie.
Znaczenie geologiczne
Ksenolity są dla geologów ważnym źródłem informacji o:
-
skałach głębokich, niedostępnych bezpośrednio dla badań terenowych,
-
warunkach panujących w płaszczu lub dolnej skorupie Ziemi,
-
historii magm i ich ewolucji chemicznej,
-
procesach geodynamicznych zachodzących we wnętrzu planety.
Przykładowo, ksenolity płaszczowe obecne w niektórych bazaltach umożliwiają badanie składu i warunków fizycznych panujących w płaszczu Ziemi na głębokościach niedostępnych dla odwiertów.
źródło: https://www.researchgate.net/figure/Cartoon-showing-disaggregation-of-xenolith-and-release-and-equilibration-of-sulfide_fig2_323841109
Aby móc zalogować skrytkę należy odwiedzić miejsce, odpowiedzieć na pytania i zrobić zdjęcie. Odpowiedzi należy wysłać do mnie poprzez wiadomość, a zdjęcie trzeba załączyć do loga. Powodzenia!
Zadania:
1. Co jest starsze, ksenolit czy skała go otaczająca?
2. Określ ich barwę, kształt oraz skład mineralny, czy różni się od reszty skały?
3. Zrób zdjęcie siebie, swojego drewniaka lub pieczątki na tle pomnika św. Wojciecha.