Murczyn - Pierwsza nazwa wsi to Murczyno, które "dostało się" arcybiskupom w
1242 roku z daru Jadwigi, wdowy po księciu Władysławie Odoniczu.
Jak podają źródła, Murczyno mogło być w 1331 roku, podczas najazdu Krzyżaków,
całkowicie zniszczone. Później, podczas procesu, "specjalnie za Żnin i dobra kościoła
gnieźnieńskiego w tym opolu położone" arcybiskup żądał odszkodowania,
"wymieniając przytem wsie zniszczone do klucza żnińskiego należące" (w tym właśnie
Murczyno). To historia najdawniejsza.
Wspomnienie o obozie
W czasie II wojny światowej w Murczynie był przymusowy obóz pracy. Obecnie na
domu, w którym kiedyś mieściła się filia SP nr 3, widnieje tablica z napisem: "Tu w
byłym obozie pracy w 1941 roku zamęczono [...] obywateli polskich pochodzenia
żydowskiego".
W Okręgowej Komisji Badania Zbrodni Przeciwko Narodowi Polskiemu w Bydgoszczy
znajdują się akta prowadzonego ponad ćwierć wieku temu śledztwa w tej sprawie.
Obóz umiejscowiono w budynku szkoły podstawowej. Teren otoczono płotem z drutu
kolczastego o wysokości 3 m. Początkowo w latach 1940-1941 przebywali tam jeńcy
angielscy, prawdopodobnie ok. 150 osób. Potem przewieziono ich do obozu
jenieckiego (prawdopodobnie w Szubinie). Po nich osadzono w obozie w Murczynie
150 mężczyzn narodowości żydowskiej, głównie młodych, chociaż byli i mężczyźni w
wieku około 50 lat. Zatrudnieni byli początkowo u miejscowych gospodarzy
niemieckich, potem przy kopaniu rowu melioracyjnego z Murczyna przez Murczynek
do Dużego Jeziora Żnińskiego. Ciężka praca, mizerne wyżywienie (najczęściej zupa z
buraków), bicie i znęcanie przerzedziły szeregi więźniów. W śledztwie świadkowie
zeznali, że słabsi z więźniów umierali już po dwóch, trzech miesiącach pobytu w
obozie. Grzebali ich - nieraz po kilku dziennie - w bezimiennych mogiłach na
cmentarzu w Górze. Nie pomogła pomoc okolicznej polskiej ludności, której nieraz
podczas pracy w polu udało się podrzucić więźniom trochę żywności.
Tu wspomnieć można o bohaterskiej postawie Franciszka Kuczmy, Romana Kuczmy,
Weroniki Strzyżewskiej czy Władysława Kwaska.
Komendantem obozu był miejscowy sołtys z Murczynka Fridrich Rollwagen. Obóz
zlikwidowano prawdopodobnie w lipcu 1942 roku.
Rusza stowarzyszenie
Murczyn swego czasu posiadał swój wiatrak (z XIX wieku). Oprócz funkcji
gospodarczej (przemiał ziarna), stanowił nieodłączny i niepowtarzalny element
pałuckiego krajobrazu. Tak było do lat 90., gdy zniknął z krajobrazu wsi na zawsze.
W latach 80. XX w. prężnie działało Koło Gospodyń Wiejskich. KGW organizowało
spotkania z okazji Dnia Kobiet, gwiazdkę dla dzieci, kursy szycia, haftu, gotowania i
wiele innych. Przewodniczącą KGW była Zofia Świtała. W latach 90. działalność KGW
zanikła.
Do lat 90. XX w. istniała w Murczynie filia Szkoły Podstawowej nr 3. Uczęszczały tutaj
do szkoły dzieci od 0 do III klasy.
Poprzedni sołtys - Stanisław Brzykcy - na początku swojego urzędowania organizował
wycieczki do Gdańska, Gdyni, Sopotu, Lichenia i wielu innych miejsc, które cieszyły
się ogromnym powodzeniem.
Potem to zanikło.
Od lutego 2007 r. sołtysem wsi jest Katarzyna Kwasek. Pierwszą zorganizowaną przez
nią imprezą był Dzień Kobiet. Ożywiło się życie wsi. Następnym etapem działalności
nowej pani sołtys było powołanie do życia Stowarzyszenia na Rzecz Rozwoju Wsi
Murczyn, którego prezesem jest Joanna Karamol. 11 maja 2007 r. założono też LZS
Murczyn.
Zadanie: Ilu obywateli zamęczono w tym obozie?
Projekt pod nazwą: "Nie tylko szlakiem wapieni po pałuckiej ziemi" finansowany jest przez Gmine Żnin.
Możesz sprawdzić swoje rozwiązanie zagadki w serwisie
certitude.