Het begin, de statie Kleinemeer
Deze streek heeft al een lange geschiedenis.
Woest en uitgestrekt was het hier, een mysterieus en onherbergzaam gebied dat niet voor niets “Duivelsmeer” werd genoemd.
Toch begonnen mannen in de 13e eeuw voorzichtig wat stukjes te ontginnen.
Vanaf 1600 nam de vraag naar turf sterk toe en werden er grote slagen gemaakt in de ontwikkeling van de veengebieden. Arbeiders, geloofsvluchtelingen en gelukszoekers kwamen vanuit Nederland en Duitsland hierheen en er ontstonden toevallige enclaves.
Af en toe kwam er een priester uit de stad naar Sappemeer om ‘s avonds – in het geheim – een feest te houden.
In 1619 werd de drooggelegde bodem van het Sappemeer geschikt gemaakt voor agrarisch gebruik en bebouwing.
In 1636 werd het Kleinemeer drooggelegd en kwam er een verbinding met het kanaal in Sappemeer.
Het vele veen wat hier afgegraven werd trok mensen van heinde en verre en elk geloof kreeg zijn eigen kerk.
Als gevolg van de toename kreeg Kleinemeer een eigen priester, pastoor Antonius Lansingh.
Sappemeer werd in korte tijd “de vermakelijkste plaats der gehele Provincie” met veel woningen, boerderijen en buitenplaatsen. Vanwege de grote toename kreeg dit gebied in 1705 een eigen priester en werd de woning ‘t Börgie omgebouwd tot schuilkerk, "de statie kleinemeer".
Gerhard Nicolaas Heerkens
(Kleinemeer, 8 juli 1726 - 1801)
was een Groningens hekeldichter.
Al op twaalfjarige leeftijd werd hij door zijn ouders naar het Duitse Meppen gestuurd om daar in het College der Jezuïeten Latijn te leren. In 1743 keerde hij terug in Kleinemeer (een veenkolonie in de buurt van Sappemeer), waar hij de bibliotheek van zijn vader "verslond".
Heerkens begon in Groningen aan een rechtenstudie, omdat zijn vader hem dat gebood.
Hij deed er een medicijnenstudie naast die hij later voortzette in Leiden en Parijs, ook ging hij regelmatig naar Italië en nam daar de meest vreemde souvenirs mee.
Een opmerkelijk door hem nagelaten voorwerp is te vinden in het Groninger museum. Het betreft een grafzerk die Heerkens in 1758 liet plaatsen op het graf van zijn overleden hond. Het verhaal wil dat het beest hem ooit het leven redde tijdens een vechtpartij in een Italiaanse kroeg. De grafzerk wordt door sommige historici om die reden gezien als een oprecht eerbetoon aan de viervoeter, maar het is niet uit te sluiten dat Heerkens de zijns inziens overdreven grafschriften van onbeduidende mensen op de hak wilde nemen.
De inscriptie is in het Latijn en luidt vrij vertaald:
Ik, die de wateren van de Tiber, de Lyris, de Rhône en de Maas heb gedronken,
die per schip, per wagen en op het snelle paard heb gereisd,
die in Calabrië mijn meester voor den dolk van een dief beschermde,
die met dien meester in de Corsicaanse wateren schipbreuk leed, van mij, den in de Alpen geboren hond,
vermoeid van het reizen en door vele levenservaringen beproefd,
rust hier het laatste overschot,
11 juli 1758.
Voor de liefhebbers is hier de originele tekst:
'Quae Tiberim Lirimque bibi Rhodanumque Mosamque.
Nave, rota celeri saepe vehebar eque,
In Clalabris dominum quae furis ab ense tuebar,
Cum domino Corsis naufraga jacta vadis,
Tassa viae et vitae, variis execita fatis,
Hic posui cineras Alpibus orta canis.
11 Julii 1758.'
