Tężnie solankowe w Gołdapi EarthCache

OPIS MIEJSCA

Znajdujesz się w jednym z najbardziej rozpoznawalnych miejsc Gołdapi – przy tężniach solankowych, które są chlubą tego uzdrowiskowego miasta. Obiekt powstał jako element rozwoju strefy uzdrowiskowej i szybko stał się symbolem Gołdapi. Tężnie zostały oddane do użytku w 2014 roku i są największą tego typu budowlą w północno-wschodniej Polsce.

Cała konstrukcja ma kształt podkowy o długości ponad 200 metrów i wysokości sięgającej kilkunastu metrów. Wzniesiono ją z drewna i tarniny, czyli specjalnie ułożonych gałązek, po których spływa solanka. Dzięki temu w powietrzu wokół tężni powstaje naturalny aerozol solankowy – bogaty w mikroelementy, takie jak jod, brom czy sód. Spacer w pobliżu tężni działa podobnie jak pobyt nad morzem – sprzyja zdrowiu układu oddechowego, poprawia samopoczucie i wspiera rekonwalescencję.

Obiekt stanowi nie tylko atrakcję zdrowotną, ale także architektoniczną i rekreacyjną. Tężnie znajdują się na terenie malowniczej dzielnicy uzdrowiskowej, tuż obok jeziora Gołdap i Puszczy Rominckiej. Z platform widokowych rozciąga się panorama na okoliczne lasy i jezioro, a cały teren jest zagospodarowany spacerowymi alejkami, ścieżkami rowerowymi oraz miejscami do odpoczynku. To sprawia, że tężnie są miejscem chętnie odwiedzanym nie tylko przez kuracjuszy, ale także przez mieszkańców i turystów.

Warto wiedzieć, że powietrze w pobliżu tężni jest najbogatsze w mikroelementy w bezpośredniej strefie rozpylania solanki, dlatego najkorzystniejsze efekty zdrowotne daje przebywanie blisko tarniny. Z tego względu wielu odwiedzających traktuje pobyt przy tężniach jak naturalną „inhalację”, odbywając regularne spacery wokół konstrukcji.

GEOLOGIA GOŁDAPI I REGIONU

Gołdap znajduje się w północno-wschodniej Polsce, w strefie styku Platformy Wschodnioeuropejskiej i tzw. obrzeżenia suwalskiego. To miejsce jest interesujące geologicznie, bo głęboko pod powierzchnią znajdują się bardzo stare skały, a warstwy osadowe nad nimi rejestrują setki milionów lat historii.

Głębokie podłoże

• Skały krystaliczne tarczy wschodnioeuropejskiej – to jedne z najstarszych skał w Polsce, powstałe w prekambrze (ponad 1,5 mld lat temu). Leżą one na głębokości od kilkuset metrów do kilku kilometrów.

• Na nich zalegają osady paleozoiczne, które powstawały w morzach pokrywających tę część Europy w różnych okresach geologicznych.

Paleozoik – morza i solne osady

W sylurze i dewonie (ok. 440–360 mln lat temu) obszar dzisiejszej Gołdapi znajdował się pod płytkim, ciepłym morzem.

• W okresach, gdy morze cofało się lub następowały silne parowania wody, dochodziło do krystalizacji soli kamiennej i gipsu.

• W ten sposób powstały płaty ewaporatów – czyli właśnie tych skał, które dzisiaj stanowią źródło solanki.

• Osady te występują tu na dużych głębokościach (ponad 600–700 m).

Mezozoik i kenozoik – długotrwała erozja i nowe morza

Późniejsze okresy geologiczne przyniosły kolejne zmiany:

• W triasie i jurze obszar kilkukrotnie znajdował się pod morzami, odkładały się piaskowce i iły.

• W kredzie dominowały wapienie i margle – świadczące o życiu morskich organizmów (ramienionogów, amonitów).

• Po ustąpieniu mórz powierzchnia była poddawana długiej erozji, a później kolejnym przekształceniom.

Epoka lodowcowa – rzeźba terenu

Najbardziej widoczne ślady w krajobrazie to dziedzictwo ostatniego zlodowacenia bałtyckiego (ok. 12–15 tys. lat temu).

• Lodowiec naniósł gliny zwałowe, piaski, żwiry i głazy narzutowe.

• Powstały charakterystyczne pagórki morenowe, doliny rzek, liczne jeziora polodowcowe (m.in. Jezioro Gołdap) i torfowiska.

• To właśnie te młode, plejstoceńskie osady widzimy dziś na powierzchni.

CZYM JEST SOLANKA?

Solanka to naturalny roztwór wody i soli mineralnych, powstający w wyniku długotrwałego kontaktu wód podziemnych z warstwami geologicznymi zawierającymi minerały. Najczęściej dominuje w niej chlorek sodu (NaCl), czyli składnik dobrze nam znanej soli kuchennej, ale w zależności od miejsca wydobycia solanka może być bogata także w inne pierwiastki i związki – na przykład jod, brom, potas, wapń, magnez czy żelazo. To właśnie obecność tych mikro- i makroelementów sprawia, że solanka ma unikalne właściwości zdrowotne.

Wody solankowe mogą mieć różne stężenie soli – od lekko słonych po bardzo silnie nasycone. Te najsilniejsze wykorzystywane są w lecznictwie uzdrowiskowym w formie kąpieli, inhalacji czy kuracji pitnych. Wdychanie aerozolu solankowego wspiera układ oddechowy, działa korzystnie przy alergiach, astmie i chorobach górnych dróg oddechowych. Kąpiele solankowe z kolei poprawiają krążenie, wspomagają rekonwalescencję i przynoszą ulgę w chorobach reumatycznych oraz dermatologicznych.

Warto podkreślić, że solanka to surowiec w pełni naturalny, powstający w głębi ziemi przez tysiące, a nawet miliony lat. Zanim zostanie wykorzystana, wydobywa się ją ze specjalnych odwiertów, a następnie transportuje do tężni lub zakładów leczniczych. Jej skład chemiczny jest zależny od lokalnej geologii – dlatego solanki z różnych regionów Polski czy świata mogą mieć odmienne właściwości i zastosowania.

SOLANKA Z GOŁDAPI

W 2012 roku wykonano dwa głębokie odwierty. Główny odwiert „Gołdap Zdrój 1” sięgnął 646 metrów w utwory jury dolnej, z których wydobyto wysoko zmineralizowaną solankę o stężeniu około 5970 mg/dm⊃3;. Mimo że pierwotnie zakładano jeszcze głębsze złoże (800–900 m), okazało się, że wystarczająca ilość minerałów znajduje się na tej właśnie głębokości, a wody nadają się do celów leczniczych i inhalacyjnych 

Drugi odwiert „Gołdap Zdrój 2” (426 m, utwory kredy górnej) dostarcza mniej zmineralizowaną wodę – głównie z chlorkami, sodem i fluorkami (ok. 1226 mg/dm⊃3;) – wykorzystywaną głównie w pijalni, nie bezpośrednio w tężni

Zadania:

Aby móc zalogować skrytkę należy odwiedzić miejsce, odpowiedzieć na pytania oraz zrobić zdjęcie. Odpowiedzi do zadań należy wysłać do mnie poprzez wiadomość, a zdjęcie trzba załączyć do loga. Powodzenia!

1. Na współrzędnych początkowych jest mała fontanna, znajduje się w niej pewien osad. Napisz jaki ma kolor i dlaczego tu jest?

2. Jaki smak ma woda? Nie pij jej bezpośrednio z grzybka, namocz rękę i przyłóź do języka. Jak chcesz skosztować więcej udaj się do pijalni wód.

3. Zmierz pH wody spływającej po tężni. Potrzebny będzie Ci papierek wskaźnikowy najlepiej o skali 1-14. Czym spowodowany jest akurat ten poziom pH?

4. Przyjrzyj się tarninie, napisz jaki ma kolor osad na niej się znajdujący, oraz powiedz skąd się tu wziął?

 5. Zrób zdjęcie siebie, swojego drewniaka lub pieczątki na tle tężni solankowych w Gołdapi.