Het Verloren Kasteel
Een multicache en rondleiding door oud en modern Dukenburg
v1.4 - 01-12-2025
Start: In de buurt van Station Nijmegen Dukenburg en Winkelcentrum Dukenburg waar tot 2 uur gratis geparkeerd kan worden, zie ook parkeren Dukenburg.
1) N51 49.305 O005 47.666
De route start hier, zoek de roze, blauwe en rode pijl.
Wat zijn de kleine letters onder N78? (Woordwaarde + Stapeltellen.)
A =
2) N51 49.232 O005 47.789
Tijdens de een-na-laatste ijstijd, nu zo’n 130.000 jaar geleden, kwamen de gletsjers tot aan Nijmegen. Na het verdwijnen van de gletsjers kwamen de rivieren weer terug. De Waal zocht de weg van de minste weerstand en splitste zich in een heleboel kleine riviertjes die door het gebied meanderden.(= slingerden) Waar nu Dukenburg ligt, waren honderdduizend jaar geleden allemaal kleine riviertjes.
Hoeveel jaar Dukenburg wordt op deze plek gevierd? (Stapeltellen)
B =
3) N51 49.204 O005 47.795
Deze brug bestaat uit zowel ‘oud’ als nieuw hout. Het oude, circulaire Azobé hout is uit een andere oude brug gehaald en is als het ware dus opnieuw ‘geoogst’. De brugdekdelen bestaan ook uit hergebruikt hout, herwonnen uit oude damwanden. Het nieuwe hout is ook Azobé, waarbij de overspanning gemaakt is van één hele stam die door tweeën is gezaagd. Deze brug dankt zijn naam aan de beverfamilie die in de nabijheid van de brug woont. Om de bevers zo min mogelijk te storen is de brug voornamelijk in een loods geprefabriceerd en als geheel op locatie ingehesen.
Wat is de naam van deze brug? (Woordwaarde + stapeltellen)
C=
4) N51 49.161 O005 47.916
In 1958 wordt Dukenburg gekozen als uitbreidingslocatie van de gemeente Nijmegen en in 1966 werd begonnen met de bouw. Stedenbouwkundige Anton Olivier koos er samen met de gemeente Nijmegen voor om Stadsdeel Dukenburg op te zetten met veel groen en laagbouw. Later is er een aanzienlijk aantal flats bijgebouwd vanwege de woningnood. Het bouwen van dit stadsdeel stond garant voor een stadsuitbreiding met zo'n 25000 tot 30000 inwoners.
Stapeltel het getal in de naam van deze bushalte.
D=
5) N51 49.180 O005 47.967
Vanuit wetenschappelijke hoek is eind jaren 60 verzet tegen de bebouwing van de Dukenburg geweest. De plannen zijn wel doorgegaan, maar op onderdelen enigszins aangepast. Zo is een deel van dit uniek verwilderde riviersysteem aanwezig in het park Staddijk aan de westrand van Dukenburg. Ook bevinden zich aan de oostzijde van Dukenburg sandrs, puinwaaiers van grof zand, gevormd door smeltwater dat in het Saalien vanaf de stuwwal in het oostelijk deel van Nijmegen stroomde. Hier in de niet bebouwde Geologenstrook zijn de restanten van deze waaiers nog aanwezig.
Welk nummer staat onder 5,3? Stapeltellen.
E=
6) N51 49.117 O005 48.074
De brug is laagje voor laagje geprint in een betonfabrief. Het is behalve de langste, ook de grootste betonnen brug ter wereld waarbij de architect alle vrijheid had. Michiel van der Kley kon bij het ontwerp vrij te werk gaan en werd niet belemmerd door het materiaal of door traditionele processen, zoals betonbekisting. Geprinte bruggen kunnen in principe een stuk sneller gebouwd worden dan gewone bruggen, met meer flexibiliteit en meer ruimte voor gepersonaliseerde ontwerpen. Bovendien zijn ze duurzamer, omdat er minder beton nodig is.
Steek de brug over en ga verder.
7) N51 49.062 O005 48.135
In de Middeleeuwen lag hier het landgoed Duckenburg, dat op zijn hoogtepunt enige honderden hectares groot was. Het grensde aan het landgoed Hulzen, een onderdeel daarvan was het vroegere dorp Hatert, thans ook een Nijmeegse wijk. Waarschijnlijk gaf de Duitse keizer dit langgoed in erfleen, omdat er in Düsseldorf nog stukken van bestaan. Dukenburg dankt zijn naam aan het landgoed. Oude naamvormen zijn Duckenbourg, Duckenburg en Dukkenburg. De Franse historicus Jacques-Auguste de Thou gebruikte in 1604 in Historiae sui temporis de Latijnse naam Dukenborgum.
Welk nummer staat er op de steen? Tel hier 2 bij op.
F=
8) N51 49.052 O005 48.183
In de 14e eeuw bezit de eerste Heer van Duckenburg een landgoed ter grootte van 225 ha, grotendeels bestaande uit bossen, moerassen en weilanden. Die heer zal ridder Lambert Zebars geweest zijn, volgens een charter gehuwd met vrouwe Johanna van Duyckenborch. Hij bewoont het kasteel Duckenburg. De burcht heeft toen de vorm van een gelijkzijdig vierkant van muren en grachten, waarvan tenminste de zijde van de ingang door ronde torens geflankeerd wordt. Het oudste stenen gebouw, waarvan de bovenverdieping door een traptorentje betreden kan worden, staat op de binnenplaats aan de zijde tegenover de ingang.
In welk jaar is het knotwilgenlaantje aangelegd? (Stapeltellen)
G =
9) N51 49.068 O005 48.341
De burcht wordt wegens zijn ligging en ruimte, graag door belegeraars van de stad als hoofdkwartier gebruikt. Karel de Stoute lag hier in 1473, hertog Johan van Kleve in 1479; Barlaimont bezette het kasteel in 1585. Turenne die Nijmegen in 1672 belegerde had hier zijn hoofdkwartier en ook de Franse bezetter die de stad in 1674 verliet. De hertog van Marlborough lag hier in 1702. Ten slotte sloeg generaal Souham hier zijn kwartier op toen hij Nijmegen in 1794 bestormde.
Wat staat er op het blauwe bord onder de hond? (Woordwaarden + stapeltellen)
H=
10) N51 49.144 O005 48.441
Omdat men in 1582 (terecht) bang was dat de burcht in handen van de Spanjaarden zou vallen werd de toren afgebroken en vervangen door een eenvoudig portaal. Drie jaar later nam de vijand inderdaad bezit van het kasteel en stak het uiteindelijk in brand. Het kasteel wordt in de eeuwen daarna meerdere keren deels afgebroken, afgebrand, herbouwd en weer afgebroken.
Wat staat er tussen haakjes op het witte bord? (Woordwaarde + stapeltellen)
I =
11) N51 49.178 O005 48.496
In 1585 bezet de Spaanse bevelhebber Claude van Berlaymont het kasteel. In dat jaar sterft Margaretha van Boetberg. Pas in 1606 verkrijgt haar zoon Herman Valckenaer (1570-1625) bij ”erfmaaggescheidde” de hofstad en goederen van Duikenburg. Zo kwam De Dukenburg in het bezit van de familie Valckenaer. In 1688 wordt Willem van Schuylenburg de eigenaar van Huis Dukenburg. Hij laat een oprijlaan naar zijn landhuis aanleggen, deze is nu nog herkenbaar als de huidige Oude Dukenburgseweg waar je nu staat.
Hoeveel betonnen paaltjes staan er aan het begin?
J=
12) N51 49.045 O005 48.457
Zijn zoon Adriaan is na hem heer van Dukenburg. In 1720 laat hij het oude slot afbreken en vervangen door een eenvoudig huis met twee verdiepingen, met het voornemen een nieuw te landhuis te stichten. Omstreeks het jaar 1730 is naar het voorbeeld van Versailles in de tuin van het oude slot wel al een oranjerie gebouwd en wordt ook een kanaal gegraven dat als blikvanger moest gaan dienen vanuit het nog te bouwen nieuwe landhuis.
In welk jaar werd Johanna kasteelvrouw? (Stapeltellen)
K=
13) N51 49.000 O005 48.435
Een oranjerie, orangerie of wintertuin (van het Franse oranger: sinaasappelboom) is een gebouw waar men 's winters de kuipplanten bewaart, die 's zomers buiten staan. Een oranjerie werd gebouwd om te kunnen pronken met de dure en exotische bomen die uit verre landen en kolonies werden overgebracht. Vanwege het klimaat is het in Noord-Europa niet mogelijk buitenshuis tropische of subtropische planten en bomen te houden. Deze worden daarom in kuipen geplant, zodat ze in de winterperiode binnen kunnen worden gezet. Hiervoor werden speciale opstallen gebouwd.
Hoeveel bomen flankeren het pad waar je nu staat? (Stapeltellen)
L=
14) N51 48.976 O005 48.352
Het kanaal en de orangerie zijn af, maar het geplande landhuis wordt nooit gebouwd. In de Nijmeegsche Courant van 5 en 11 oktober 1819 wordt het tijdelijke huis op afbraak te koop aangeboden en worden in 1819 en 1820 vijf boerderijen die van oudsher tot de Dukenburg behoren, een bos en land, in het Boerenbroek gelegen, voor in totaal ƒ 23,800 aan verschillende personen verkocht. Er worden bospercelen gerooid, en in 1822 wordt de grootste vleugel van het tijdelijke huis na een brand afgebroken. Landgoed de Dukenburg is na deze verkoop nog ongeveer 234 bunders groot. Waarschijnlijk is het tegenwoordige gebouw nog een vleugel van de vroegere oranjerie.
In welk jaar is de grootste vleugel van het huis afgebroken? (Stapeltellen)
M=
15) N51 48.931 O005 48.246
Op de plaats waar het kasteel Duckenburg lag, staan nu de hoogbouwflats van de Valkenaer. De Oranjerie kreeg uiteindelijk een horecabestemming. In 1903 wordt de maatschappij tot exploitatie van het landgoed “Duckenburg” opgericht. De exploitatie van wat restte van het landgoed bestaat voor een belangrijk deel uit fruitteelt en -handel. Op het landgoed zijn vele boomgaarden aanwezig. Een groot deel hiervan verdween in de jaren 1965-1970 onder de asfaltwegen en flats. In Lankforst bleven, naast de Oranjerie, het Uilenbosje en enkele lanen gespaard.
Ga verder.
16) N51 49.030 O005 48.122
Het Valckenaerplein wordt in 1988 hernoemd naar het Steve Bikoplein, vernoemd naar de Zuid-Afrikaanse voorvechten voor burgenrechten die 1977 in overleed aan de gevolgen van mishandeling na zijn arrestatie. Arnaud Beerends heeft op het plein een op een tafel liggende, geknakte, maar wel brandende fakkel ontworpen. De fakkel symboliseert de strijd van alle groepen die in het nauw zitten, maar die zich proberen vrij te vechten. Het doel van het beeld is de toeschouwer stil te laten staan bij het recht op vrijheid en democratie. Het plein heeft nog een restant van een oude bomenlaan.
Hoeveel vlaggenstokken staan hier?
N=
17) N51 48.975 O005 48.107
Je staat hier aan het begin van het grand canal. Een grand canal is een statige waterpartij die onderdeel vormt van een Franse baroktuin. Het grote voorbeeld is te vinden in de kasteeltuin van Versailles. Door op een landgoed een grand canal aan te leggen wordt er een zichtas gecreëerd waardoor de diepte van de tuin en de grootsheid van het landgoed benadrukt worden. Het grand canal staat altijd in directe relatie tot het landhuis: De zichtlijn wordt getrokken vanuit het midden van de gevel. Zo beleeft men vanuit het huis door het vergezicht de grootsheid van het landgoed. Het Grand Canal creerde een zichtlijn richting Wijchen.
Wat is de openingstijd van dit park? (Stapeltellen)
Update: tijdelijk niet bereikbaar. Antwoord is 09:00.
O=
18) N51 48.905 O005 47.848
Bij de aanleg van het huidige stadsdeel Dukenburg werd de Grand Canal doorbroken door een weg. Tevens werden toen de uiteinden verbreed waardoor het grand canal de vorm kreeg van twee doodgewone vijvers. In maart 2012 zijn er in de vijvers betonnen palen geplaatst. Deze ‘meerpalen’ brengen de oude zichtlijn weer in beeld en maken duidelijk dat de vijver vroeger een Grand Canal was.
Hoeveel palen zie je hier?
P=
19) N51 48.892 O005 47.781
In 1930 wordt het landgoed De Duckenburg door de gemeente gekocht. In het structuuronderzoek uit 1963-1964 wordt vastgesteld dat voor de toekomstige groei van Nijmegen Duckenburg (9.000 woningen) en de Ooij (17.000 woningen) bebouwd moeten worden. Het landgoed Dukenburg had als voordeel dat er slechts één eigenaar was. De plannen voor de Ooij gaan uiteindelijk niet door omdat minister Schut het bouwen in de Ooij verbiedt. De gemeente wordt daarmee gedwongen om meer woningen te gaan bouwen in het stadsdeel Lindenholt. Er wonen zo'n 22.350 mensen in Dukenburg. De Nijmeegse dichter Hans Kasper Arkstee beschreef Dukenburg in 1733 als “een plaats (…) wier schoonheên hart en oog ontvonken“. Er valt te twisten over hoeveel er van de schoonheid die Arkstee zag nog over is.
Welke straat(nummer) deelde het Grand Canal in tweeen? (Stapeltellen)
Q =
Cachelocatie
Noord (H-C)D (G+D)O.(P-N-D)(2*C)(Q+O-M-L)
Oost (Q-N)(A-G)N M(A+B).(E/2)(F-K)(I-J)
Bronnen