Klemens Janicki – biografia, wiersze, twórczość
Klemens Janicki (urodzony 17 listopada 1516 w Januszkowie, zmarły w roku 1543 w Krakowie) to najbardziej uzdolniony i wybitny przedstawiciel wczesnej humanistycznej poezji polsko-łacińskiej.
Klemens Janicki – biografia skrócona
Klemens Janicki urodził się w rodzinie chłopa (zapewne kmiecia) w położonym w okolicy Żnina Januszkowie (Wielkopolska, w pobliżu Gniezna). Ojciec zdecydował się – ze względu na słabe zdrowie dziecka, a być może także pierwsze oznaki talentu – na posłanie Klemensa do szkoły elementarnej działającej w Żninie. Następnie Janicki został uczniem elitarnej, nauczającej według najnowszych wskazań humanistów włoskich, Akademii Lubrańskiego w Poznaniu. Jego nauczycielami byli m.in. Tomasz Bederman i Krzysztof Hegendorfin. To właśnie oni rozbudzili zainteresowania chłopca literaturą Antyku.
Mając ok. 16 lat Klemens Janicki – fascynując się zwłaszcza Owidiuszem i Wergiliuszem - pisał już z pewnością wiersze po łacinie (nic nie wiemy o utworach w ojczystym języku). Uwagę otoczenia zwrócił przede wszystkim wygłoszony przez niespełna szesnastoletniego młodzieńca wiersz ku czci biskupa Jana Lubrańskiego. Świadczył on o wielkim talencie, wymagającym głównie wsparcia finansowego by umożliwić dalsze kształcenie. Niebawem z polecenia kanonika gnieźnieńskiego Stanisława Kiłowskiego, w kwietniu lub maju roku 1536, Pisarz trafił na dwór swego pierwszego mecenasa, arcybiskupa Gniezna, prymasa Polski Andrzeja Krzyckiego. Pełnił funkcję bibliotekarza lub sekretarza (przynajmniej formalnie). Wraz z Krzyckim bawił w należącym do prymasów Polski zamku w Łowiczu, w Krakowie i w Skierniewicach.
W roku 1537, gdy biskup Krzycki zmarł, Janicki został przyjęty na dwór wojewody krakowskiego i hrabiego na Wiśniczu Piotra Kmity. Kmita należał do najważniejszych osób w Polsce czasów Zygmunta Starego. Był szlachcicem ze słynnego rodu, nie tylko bogatym i skoligaconym. Miał także dobre wykształcenie, popierał m.in. idee Erazma z Rotterdamu, wspierał przy tym humanistów i artystów. Na dworze swego nowego mecenasa, Klemens Janicki zajmował się m.in. prowadzeniem oficjalnej korespondencji. Tworzył poezje okolicznościowe i utwory polityczne, popierające poglądy Piotra Kmity. Wraz z nim Pisarz bawił w Krakowie, rodowym zamku Kmitów w Wiśniczu (popularny i dziś zabytek z charakterystycznymi wieżami) i we Lwowie.
W marcu albo w pierwszych dniach kwietnia 1538 r., dzięki wsparciu finansowemu Kmity, Janicki udał się na studia do Włoch, na Uniwersytet w Padwie. Studiował tam dyscypliny humanistyczne (humaniora), wykładane na wydziale filozoficznym i w ramach sztuk wyzwolonych (artes liberales). We Włoszech Poeta nawiązał szybko liczne kontakty z wybitnymi literatami i naukowcami, w tym z kardynałem Pietro Bembo. Serdeczna przyjaźń łączyła go z wykładowcą literatury rzymskiej i greckiej Lasaro Bounamico. To właśnie Bounamico opiekował się Janickim, gdy po roku we Włoszech zachorował i znalazł się w ciężkim położeniu finansowym. 22 VII 1540 r. Pisarz został doktorem filozofii i sztuk wyzwolonych Uniwersytetu w Padwie, otrzymując jednocześnie przyznany przez papieża Pawła III laur poetycki. Tym samym wszedł do grona poetów uwieńczonych (poetae laureati), stając obok m.in. Petrarki.
Znalezienie się w niedostatku (efekt m.in. konfliktu z wojewodą Piotrem Kmitą, spodziewającym się zapewne utworów politycznych, „użytkowych”) oraz postępy choroby, której objawem była tzw. puchlina wodna (hydrops, rodzaj obrzęków, być może w związku z niewydolnością krążenia lub nerek), zmusiły Janickiego do powrotu do Polski. Przez Alpy, Styrię (jej mieszkańców scharakteryzował bardzo negatywnie, jako prymitywnych a przy tym okrutnych i złośliwych barbarzyńców), Wiedeń i czeskie Morawy przybył jesienią r. 1540 do Krakowa. Niebawem osiadł wraz z matką na probostwie w leżącym pod Olkuszem Gołaczowie. Otrzymał je choć miał tylko niższe święcenia, tym samym obowiązki kapłańskie (odprawianie Mszy św. Itp.) wykonywał za Janickiego kto inny, praktyka wówczas dość częsta. Poeta zdawał sobie sprawę z postępów coraz bardziej osłabiającej jego z natury krzepki organizm choroby i nadchodzącego kresu życia. W związku z tym stworzył najbardziej znaną do dziś, autobiograficzną elegię „O sobie samym do potomności” (De se ipso ad posteritatem). Zmarł zapewne na początku r. 1543, przed 12 lutego. Niektórzy uczeni przyjmowali, iż śmierć Pisarza nastąpiła jeszcze w r. 1542.
Okresem największej aktywności twórczej były – paradoksalnie – ostatnie lata życia Janickiego. W r. 1542, poważnie chory, zredagował i wydał w jednym, dedykowanym biskupowi Samuelowi Maciejowskiemu, tomie swe najdoskonalsze dzieła, ujęte w cykle. Były to: jedna księga Żalów (Tristia), na którą składało się 10 elegii, Elegie różne (Variae elegiae), także jedna księga, 11 elegii oraz epigramaty (Epigrammata) w jednej księdze liczącej 75 utworów.
Już po śmierci Pisarza, w r. 1563 w Antwerpii ukazały się Żywoty królów Polski czyli Vitae regum Polonorum, obejmujące 44 epigramy. W r. 1574, w Krakowie wydane zostały Żywoty arcybiskupów gnieźnieńskich, Vitae archiepiscoporum Gneznensium. Janicki stworzył także wzorowaną na wierszu Andrzeja Krzyckiego satyrę polityczną Querela Reipublicae (Skarga Rzeczypospolitej) oraz mającą postać dialogu między Jagiełłą a Stańczykiem satyrę na zepsucie obyczajów, wykazującą także nastawienie antytureckie pt. In Polonici vestitus varietatem et inconstantiam dialogus czyli Dialog o pstrokaciźnie i zmienności strojów polskich, (powst. w l. 1541-42, wydawana jako dodatek do części wznowień Vitae regum Polonorum).
Klemens Janicki pisał łaciną prostą, bez zbędnych ornamentów retorycznych i skomplikowanych konstrukcji. Sprawiło to, że był chętnie czytany, a echa jego wierszy znajdziemy u niemalże każdego poety łacińskiego XVI wieku oraz wielu autorów piszących już w języku polskim (np. Rej, Piotr Zbylitowski). Elegie Janickiego wywarły wpływ także na Grzegorza z Sambora oraz – przynajmniej w pewnym zakresie – na Jana Kochanowskiego. Zdaniem Czesława Miłosza, Janickiemu udało się stworzyć własną legendę, żywą w literaturze i kulturze polskiej do dziś.
źródło: https://poezja.org/wz/Klemens_Janicki/
Zadanie:
Odwiedź trzy miejsca, szkołę, pomnik oraz mural na przystanku i przepisz tekst zasłonięty białymi paskami do checkera w kolejości:
Szkoła, Pomnik, Popiersie, Mural.
CHECKER:
Możesz sprawdzić swoje rozwiązanie zagadki w serwisie
certitude.
Projekt pod nazwą: "Nie tylko szlakiem wapieni po pałuckiej ziemi" finansowany jest przez Gmine Żnin.
