Pomnik Bolka I Surowego
Źródło: www.polska-org.pl
Świerzawa została lokowana w XIII wieku na terenie księstwa jaworskiego. Legenda głosi, że założył ją książę jaworski Bolko I Surowy (1256-1301). Według legendy Bolko I podróżujący ze swoją żoną Beatrycze tak zachwycił się krajobrazami dzisiejszej Świerzawy, że założył w tym miejscu miasto, a w herbie umieścił swoją dłoń. Inna legenda mówi o tym, że Bolko założył gród nad brzegiem rzeki Kaczawy w miejscu, gdzie stała chata bartnika Bronisza, w którego córce zakochał się ów książę.
O założycielu Świerzawy przypomniano sobie w latach 30-tych ubiegłego wieku. Miejscowy rzeźbiarz podjął się wykonania pomnika upamiętniającego księcia świdnicko-jaworskiego. Spośród kilku projektów mieszkańcy gminy, którzy finansowali artystę, wybrali jeden, jednak monument nigdy nie został ukończony. W 1948 roku planowano wprawdzie przywrócenie mu należytego miejsca, ale sprawą pilniejszą było uruchomienie połączenia kolejowego z Marciszowem i do pomysłu nie wrócono. Po wojnie, którą monument przetrwał najprawdopodobniej w pracowni swego twórcy, trafił na jedno z podwórek w centrum Świerzawy. Mieszkańcy traktowali go bardziej jak zaklętego w kamieniu okrutnego Germanina, niż księcia. Służył im m.in. jako „słup” do sznura do suszenia bielizny! Z czasem stracił głowę, której nigdy nie odnaleziono,
a „bezgłowemu” Bolkowi I groził koniec na wysypisku śmieci. Nie dopuścił do tego ówczesny szef Rolniczej Spółdzielni Produkcyjnej „Wielisławka”, który w latach 80-tych ubiegłego wieku przeniósł pomnik na dziedziniec spółdzielni. Tam założyciel miasteczka stał przez kilkadziesiąt lat narażony na dalsze zniszczenia. Nikt nie miał pewności kogo przedstawia. I stałby tam jeszcze długo, anonimowy, „bezgłowy”, tajemniczy, gdyby nie pewne spotkanie grupy znajomych podczas jednego z letnich ciepłych wieczorów 2007 roku.
Zaczęło się przeszukiwanie strychów, piwnic i innych zakamarków najstarszych kamienic, które zaowocowało odnalezieniem fotografii z opisami wskazującymi jednoznacznie, że owa tajemnicza postać stojąca na dzisiejszym placu Rolniczej Spółdzielni Produkcyjnej to Bolko I Surowy, który w XIII wieku nadał Świerzawie prawa miejskie. To był pierwszy etap nowego „życia” świdnicko-jaworskiego księcia. Potem wszystko potoczyło się bardzo szybko. Osiem osób wspartych przez lokalnych przedsiębiorców założyło nieformalny komitet społeczny ds. odbudowy pomnika. Komitet zebrał w swoim gronie kilka tysięcy złotych i zawiózł pozostałości pomnika do pracowni w Nowej Wsi Grodziskiej, by tamtejszy rzeźbiarz uratował,
a jednocześnie dokończył dzieło swojego poprzednika. Na podstawie archiwalnych zdjęć odtworzył on brakujące elementy piaskowcowej postaci (m.in. ręce i miecz). Efektem żmudnej pracy artysty stała się ważąca 1,5 tony postać „ojca Świerzawy”.
3 maja 2009 r. Bolko I Surowy stanął na skwerze oficjalnie nazwanym jego imieniem przez Radę Miasta i Gminy, przy skrzyżowaniu głównej drogi Świerzawy z drogą do Rzeszówka. Razem z podstawą ma ponad 4 metry wysokości. Na postumencie wykuto herb Świerzawy oraz napis „Założycielowi miasta – mieszkańcy”, a w specjalnej luce wewnątrz cokołu umieszczono tzw. kapsułę czasu zawierającą dokumenty i pamiątki związane ze Świerzawą oraz z samym pomnikiem.