Η εκκλησία της ορθόδοξης ρωσικής κοινότητας των Αθηνών υψώνεται επιβλητική στη μικρή πλατεία που ανοίγεται απέναντι από την είσοδο του Εθνικού Κήπου. Ο ναός, αφιερωμένος σήμερα στην Αγία Τριάδα, είναι ένα από τα σημαντικότερα μεσαιωνικά μνημεία της Αττικής. Σύμφωνα με την παράδοση, στη θέση αυτή υπήρχε αρχαίο ιερό του Λυκείου Απόλλωνα, πάνω στα ερείπια του οποίου ανεγέρθηκε η βυζαντινή εκκλησία, αφιερωμένη αρχικά στην Παναγία Σώτειρα, απ' όπου και η δεύτερη γνωστή ονομασία του μνημείου, Σώτειρα του Λυκοδήμου.
Ο ναός που σώζεται σήμερα κτίστηκε στις αρχές του 11ου αι,. Αρχιτεκτονικά ανήκει στον τύπο του βυζαντινού οκταγωνικού ναού με τον χαρακτηριστικά μεγάλο τρούλο, ενώ η τοιχοδομία είναι η τυπική για τα μνημεία της εποχής στην ηπειρωτική Ελλάδα, με μεγάλους πώρινους λίθους που περικλείονται από σειρές λεπτών τούβλων. Στους εξωτερικούς τοίχους αξίζει να προσέξει κανείς τα κουφικά διακοσμητικά μοτίβα, απομιμήσεις των καλλιγραφικών χαρακτήρων της πρώτης αραβικής γραφής, η οποία εμφανίστηκε τον 7ο αιώνα στην Κούφα της Μεσοποταμίας (σημερινό Ιράκ).
Επί Φραγκοκρατίας (1204-1669), το μοναστήρι πέρασε στα χέρια του ρωμαιοκαθολικού τάγματος των Βενεδικτίνων μοναχών. Στα ταραχώδη χρόνια της Επανάστασης του 1821 το μοναστήρι καταστράφηκε σχεδόν ολοσχερώς. Απέμεινε η μισοερειπωμένη εκκλησία του, η οποία αγοράστηκε από τη ρωσική παροικία των Αθηνών το 1847 και αναστηλώθηκε με ρωσικές δαπάνες, υπό το άγρυπνο ενδιαφέρον των τσάρων Νικολάου Α΄ και Αλεξάνδρου Β΄. Δωρεά του δεύτερου αποτελεί και το εντυπωσιακό καμπαναριό της εκκλησίας. Καθώς ο βυζαντινός τοιγραφικός διάκοσμος δεν σώθηκε, ο ναός αγιογραφήθηκε εκ νέου από το Βαυαρό ζωγράφο Λουδοβίκο Θείρσιο, ο οποίος μάλιστα στην τοιχογραφία του Αποστόλου Παύλου προσωπογράφησε το βασιλιά Όθωνα. Αξίζει να σημειωθεί ότι κατά τις εργασίες της επισκευής ανακαλύφθηκε κάτω από το δάπεδο της εκκλησίας αρχαία δεξαμενή, η οποία συνδέεται με το αρχαίο υδραγωγείο της Αθήνας, ενώ τη δεκαετία του '50.
Επί Ρωμαιοκρατίας, όταν αυτοκράτορας ήταν ο Αδριανός, λειτουργούσαν εκεί ρωμαϊκά λουτρά, το λεγόμενο βαλανείον. Η τροφοδοσία του λουτρού με νερό γινόταν από έναν παραπόταμο του ποταμού Ηριδανού. Ο παραπόταμος αυτός περνούσε κάτω από τις εγκαταστάσεις του λουτρού. Υπήρχε και υπόκαυστο (χώρος όπου ζεσταίνονταν τα νερά που διοχετεύονταν στο λουτρό)
Σε εκσκαφή προ ετών των θεμελίων του Μεγάρου Μποδοσάκη επί της οδού Αμαλίας 20, αποκαλύφθηκε το νεκροταφείο της μονής
Τα εγκαίνια της Ρωσικής Εκκλησίας έγιναν το 1855. Η λειτουργία τελείται στα ελληνικά και ρωσικά.
Η τροφοδοσία του λουτρού με νερό γινόταν από έναν παραπόταμο του ποταμού Ηριδανού. Ο παραπόταμος αυτός περνούσε κάτω από τις εγκαταστάσεις του λουτρού. Υπήρχε και υπόκαυστο (χώρος όπου ζεσταίνονταν τα νερά που διοχετεύονταν στο λουτρό) εκεί λοιπόν βρίσκεται ένας εντυπωσιακός μυστικός κόσμος, που αποτελεί ταυτόχρονα κι έναν ανεκτίμητο αρχαιολογικό θησαυρό, άγνωστο στους πολλούς.
Προκειμένου να βρείτε την θέση της κρύπτης θα πρέπει να κάνετε τον υπολογισμό με τις ημερομηνίες που θα βρείτε στους δύο τάφους στα βόρεια του Ναού.
ΧΧ= τα δυο τελευταία ψηφία του χρόνου γέννησης του Δεξ. τάφου - μέρα γέννησης του Αρ. τάφου
ΨΨ = τα δυο τελευταία ψηφία του χρόνου γέννησης του Αρ. τάφου - μέρα θανάτου του Δεξ. τάφου
Οι τελικές συντεταγμένες είναι οι
N 37° 58.3ΧΧ′ E 23° 43.9ΨΨ′
Οι "κατακόμβες" είναι επισκέψιμες τις ώρες που είναι ανοικτός ό ναός και με συνεννόηση με τους αρμόδιους εκεί και υπάρχει αντίτιμο για την ξενάγηση.
To ωράριο είναι: Κυριακή Κλειστά, Δευτέρα Κλειστά, Τρίτη 10:00 π.μ.–2:00 μ.μ., Τετάρτη 10:00 π.μ.–2:00 μ.μ., Πέμπτη 4:00–7:00 μ.μ., Παρασκευή 4:00–7:00 μ.μ., Σάββατο 10:00 π.μ.–2:00 μ.μ.
The church of the Orthodox Russian community of Athens rises imposingly in the small square opposite the entrance to the National Garden. The temple, currently dedicated to the Holy Trinity, is one of the most important medieval monuments of Attica. According to tradition, on this site there was an ancient sanctuary of the Lyceian Apollo, upon the ruins of which the Byzantine church was built, initially dedicated to the Virgin Mary Soteira, from which the monument’s second known name, Soteira of Lykodemos, derives.
The church that survives today was built in the early 11th century. Architecturally, it belongs to the type of Byzantine octagonal churches with the characteristic large dome, while the masonry is typical for monuments of the era in mainland Greece, with large sandstone blocks enclosed by rows of thin bricks. On the exterior walls, one should pay attention to the Kufic decorative motifs, imitations of the calligraphic characters of the first Arabic script, which appeared in the 7th century in Kufa, Mesopotamia (present-day Iraq).
During the Frankish rule (1204-1669), the monastery passed into the hands of the Roman Catholic order of Benedictine monks. In the turbulent years of the 1821 Revolution, the monastery was almost completely destroyed. The half-ruined church remained, which was purchased by the Russian community of Athens in 1847 and restored with Russian funds, under the vigilant interest of Tsars Nicholas I and Alexander II. The impressive bell tower of the church is a donation from the latter. Since the Byzantine fresco decoration did not survive, the church was re-painted by the Bavarian artist Ludwig Thiersch, who notably depicted King Otto in the fresco of Apostle Paul. It is worth noting that during the restoration works, an ancient reservoir connected to the ancient aqueduct of Athens was discovered beneath the church floor. During the Roman era, when Emperor Hadrian ruled, Roman baths operated there, called the balaneion. The baths were supplied with water from a tributary of the river Eridanos, which passed beneath the bath facilities. There was also a hypocaust (a space where water was heated before being supplied to the bath). Thus, there lies an impressive secret world, which is simultaneously an invaluable archaeological treasure, unknown to many.
Also, in the 1950s, during excavations of the foundations of the Bodossaki Mansion on 20 Amalias Street, the monastery’s cemetery was uncovered.
The inauguration of the Russian Church took place in 1855. The liturgy is conducted in Greek and Russian.
To find the location of the crypt, you must calculate using the dates found on the two graves north of the church:
XX = the last two digits of the birth year of the right grave - the birth day of the left grave
YY = the last two digits of the birth year of the left grave - the death day of the right grave
The final coordinates are:
N 37° 58.3XX′ E 23° 43.9YY′
The "catacombs" are visitable during the church’s open hours and by arrangement with the authorities there, and there is a fee for the guided tour.
The visiting hours are: Sunday Closed, Monday Closed, Tuesday 10:00am–2:00pm, Wednesday 10:00am–2:00pm, Thursday 4:00–7:00pm, Friday 4:00–7:00pm, Saturday 10:00am–2:00pm.