#004 Szlak im. gen. Tadeusza Rozwadowskiego Mystery Cache

Jan III Sobieski przyszedł na świat w zamku w Olesku, zlokalizowanym na ziemiach ówczesnego województwa ruskiego (obecnie Ukraina). Pochodził z magnackiego rodu, a jego wychowanie w rodzinnej rezydencji w Żółkwi opierało się na pamięci o sukcesach militarnych przodków, w tym pradziada Stanisława Żółkiewskiego. Gruntowne wykształcenie odebrał w Collegium Nowodworskiego oraz na Uniwersytecie Krakowskim, po czym wraz z bratem odbył wieloletnią podróż po Europie Zachodniej. Tam zgłębiał sztukę wojenną, języki obce oraz realia polityczne zagranicznych dworów, co przygotowało go do podjęcia póżniejszych obowiązków publicznych.

Powrót do kraju zbiegł się z kryzysem państwa. Pierwsze doświadczenia bojowe zbierał w bitwie pod Beresteczkiem, gdzie odniósł ciężką ranę. Podczas potopu szwedzkiego początkowo porzucił monarchę Jana Kazimierza na rzecz najeźdźców, lecz po kilku miesiącach powrócił do lojalności wobec polskiej korony. Równolegle na dworze królewskim poznał francuską dwórkę Marię Kazimierę d’Arquien, zwaną Marysieńką. Głębokie uczucie do niej, uwieńczone ślubem po śmierci jej pierwszego męża, trwale związało go ze stronnictwem profrancuskim.

Po powrocie do kraju Jan Sobieski regularnie dowodził wojskami w walkach z Rosjanami i Kozakami. W 1666 roku został hetmanem polnym koronnym, a dwa lata później objął urząd hetmana wielkiego koronnego. Po wyborze Michała Korybuta Wiśniowieckiego na króla stanął na czele opozycji, w czym silnie wspierała go ambitna żona, dążąca do umocnienia pozycji politycznej męża. Mimo napięć wewnętrznych nadal odnosił sukcesy jako dowódca wojskowy. Decydującym momentem okazało się zwycięstwo nad armią turecką pod Chocimiem w 1673 roku, odniesione krótko przed śmiercią monarchy. Triumf ten otworzył Sobieskiemu drogę do tronu Rzeczypospolitej, a Marysieńka została koronowana na królową. Najważniejszym sukcesem militarnym jego panowania była odsiecz wiedeńska, po której wysłał do żony słynny list rozpoczynający się od słów „Venimus, vidimus, Deus vicit”. Mimo późniejszych sukcesów w wojnie z Imperium Osmańskim polityka zagraniczna oraz plany mołdawskie nie przyniosły oczekiwanych rezultatów. Nie zdołał również zrealizować jednego ze swoich najważniejszych celów politycznych – zapewnienia sukcesji tronu synowi Jakubowi.

W ostatnich latach życia król zmagał się z postępującymi problemami zdrowotnymi, na które nadworni lekarze pozostawali bezradni. Zmarł po długiej chorobie. Jego ciało spoczęło na Wawelu, natomiast serce złożono w warszawskim kościele kapucynów, wzniesionym jako wotum za triumf pod Wiedniem.

1. W jakim mieście urodził się Jan III Sobieski?

2. Podaj nazwę miejscowości, w której rozegrała się bitwa przynosząca bohaterowi zwycięstwo nad Turkami i otwierająca drogę do korony w roku śmierci Michała Korybuta Wiśniowieckiego.

3. Jak brzmi popularne, zdrobniałe imię francuskiej żony bohatera?

4. Podaj nazwę miasta, pod którym odsiecz okazała się najważniejszym sukcesem militarnym panowania Jana III Sobieskiego. 

Jan III Sobieski was born at Olesko Castle, situated in what was then the Ruthenian Voivodeship (now Ukraine). He came from a magnate family, and his upbringing at the family estate in Żółkiew was steeped in the memory of his ancestors’ military successes, including those of his great-grandfather Stanisław Żółkiewski. He received a thorough education at the Nowodworski Collegium and the University of Kraków, after which he and his brother undertook a long journey through Western Europe. There, he studied the art of war, foreign languages and the political realities of foreign courts, which prepared him to take on public duties.

His return to the country coincided with a national crisis. He gained his first combat experience at the Battle of Berestechko, where he was seriously wounded. During the Swedish Deluge, he initially abandoned King John II Casimir in favour of the invaders, but after a few months he returned to his loyalty to the Polish Crown. At the same time, at the royal court, he met the French court lady Maria Kazimiera d’Arquien, known as Marysieńka. His deep feelings for her, culminating in their marriage following the death of her first husband, bound him permanently to the pro-French faction.

On his return to Poland, Jan Sobieski regularly commanded troops in battles against the Russians and the Cossacks. In 1666, he became Crown Field Hetman, and two years later he assumed the office of Grand Crown Hetman. Following the election of Michał Korybut Wiśniowiecki as king, he led the opposition, strongly supported in this by his ambitious wife, who sought to strengthen her husband’s political position. Despite internal tensions, he continued to enjoy success as a military commander. The decisive moment proved to be the victory over the Turkish army at Chocim in 1673, achieved shortly before the monarch’s death. This triumph paved the way for Sobieski to ascend the throne of the Polish-Lithuanian Commonwealth, and Marysieńka was crowned queen. The most significant military success of his reign was the Battle of Vienna, after which he sent his wife the famous letter beginning with the words ‘Venimus, vidimus, Deus vicit’. Despite subsequent successes in the war against the Ottoman Empire, his foreign policy and plans regarding Moldavia did not yield the expected results. Nor did he manage to achieve one of his most important political objectives – securing the succession to the throne for his son Jakub.

In the final years of his life, the king struggled with worsening health problems, which the court physicians were unable to treat. He died after a long illness. His body was laid to rest at Wawel, whilst his heart was interred in the Capuchin church in Warsaw, built as a votive offering to celebrate the victory at Vienna.

1. In which town was Jan III Sobieski born?

2. Name the town where the battle took place that brought the hero victory over the Turks and paved the way to the crown in the year of Michał Korybut Wiśniowiecki’s death.

3. What is the popular, diminutive name of the hero’s French wife?

4. State the name of the city where the relief operation proved to be the most significant military success of Jan III Sobieski’s reign.