#008 Szlak im. gen. Tadeusza Rozwadowskiego Mystery Cache

Największą zasługą Józefa Zajączka było dowodzenie jednostkami wojskowymi w kluczowych starciach w obronie Konstytucji 3 maja oraz podczas insurekcji kościuszkowskiej, co zaowocowało przyznaniem mu Orderu Virtuti Militari oraz awansem na generała-lejtnanta.

Urodził się w Kamieńcu Podolskim jako potomek szlacheckiego rodu pieczętującego się herbem Świnka, a pierwsze szlify zdobywał w kawalerii jako adiutant hetmana Franciszka Ksawerego Branickiego. W tym okresie uczestniczył również w zdobyciu tureckiej twierdzy Oczaków. Z czasem porzucił jednak prorosyjskie poglądy i jako poseł na Sejm Czteroletni przeszedł na pozycje reformatorskie, wiążąc się z ruchem jakobińskim.

Podczas wojny w 1792 roku dowodził 3 Pułkiem Straży Przedniej w bitwie pod Zieleńcami. Po przystąpieniu króla do konfederacji targowickiej udał się na emigrację, skąd powrócił, aby wziąć udział w insurekcji kościuszkowskiej. Kierował lewym skrzydłem pod Racławicami, walczył pod Chełmem, a w obliczu niewoli wodza naczelnego przejął na krótko dowództwo nad całością sił powstańczych. Odpowiadał również za obronę Warszawy.

Po upadku insurekcji związał swoją dalszą służbę z Francją. Przeszedł szlak bojowy w Egipcie, pełniąc tam obowiązki gubernatora prowincji. Gdy Napoleon podjął walkę z Prusami, organizował formacje polskie, tworząc 1 Legię Północną oraz Legię Kaliską, przekształconą później w 2 Dywizję Księstwa Warszawskiego. W 1812 roku, podczas kampanii moskiewskiej, stanął na czele V Korpusu Wielkiej Armii. Ceną za udział w tych walkach były rany odniesione pod Smoleńskiem oraz utrata prawej nogi w bitwie nad Berezyną, gdzie dostał się do rosyjskiej niewoli.

Po upadku cesarza zmienił orientację polityczną. W 1815 roku car Aleksander I mianował go pierwszym namiestnikiem Królestwa Polskiego, a lojalność wobec cara przyniosła mu tytuł książęcy. Zmarł w Warszawie i został pochowany w Opatówku.  

1. Podaj nazwę herbu, którym pieczętował się ród Józefa Zajączka.

2. Na czele którego korpusu Wielkiej Armii stanął bohater w czasie kampanii moskiewskiej?

3. Jaką funkcję pełnił Józef Zajączek w Królestwie Polskim od 1815 roku?

4. W jakim mieście zmarł Józef Zajączek?

Józef Zajączek’s greatest achievement was commanding military units in crucial battles in defence of the Constitution of 3 May and during the Kościuszko Uprising, which led to him being awarded the Order of Virtuti Militari and promoted to lieutenant-general.

He was born in Kamieniec Podolski as a descendant of a noble family bearing the Świnka coat of arms, and gained his first experience in the cavalry as an aide-de-camp to Hetman Franciszek Ksawery Branicki. During this period, he also took part in the capture of the Turkish fortress of Oczaków. Over time, however, he abandoned his pro-Russian views and, as a deputy to the Four-Year Sejm, adopted reformist positions, aligning himself with the Jacobin movement.

During the war of 1792, he commanded the 3rd Vanguard Regiment at the Battle of Zieleńce. After the king joined the Targowica Confederation, he went into exile, from where he returned to take part in the Kościuszko Uprising. He commanded the left wing at Racławice, fought at Chełm, and, following the capture of the commander-in-chief, briefly took command of the entire insurgent force. He was also responsible for the defence of Warsaw.

After the fall of the uprising, he continued his service with France. He saw action in Egypt, where he served as provincial governor. When Napoleon went to war against Prussia, he organised Polish units, forming the 1st Northern Legion and the Kalisz Legion, which was later reorganised into the 2nd Division of the Duchy of Warsaw. In 1812, during the Moscow campaign, he took command of the V Corps of the Grande Armée. The price he paid for his participation in these battles was the wounds he sustained near Smolensk and the loss of his right leg at the Battle of the Berezina, where he was taken prisoner by the Russians.

Following the emperor’s downfall, he changed his political allegiance. In 1815, Tsar Alexander I appointed him the first governor of the Kingdom of Poland, and his loyalty to the Tsar earned him the title of prince. He died in Warsaw and was buried in Opatówek.

1. What was the name of the coat of arms used by Józef Zajączek’s family?

2. Which corps of the Grande Armée did the hero command during the Moscow campaign?

3. What position did Józef Zajączek hold in the Kingdom of Poland from 1815?

4. In which city did Józef Zajączek die?