#081 Szlak im. generała Tadeusza Rozwadowskiego Mystery Cache

Bitwa w Lesie Stockim była jednym z największych starć polskiego podziemia niepodległościowego z siłami komunistycznego aparatu bezpieczeństwa po zakończeniu II wojny światowej. Rozegrała się 24 maja 1945 roku w okolicach wsi Las Stocki na Lubelszczyźnie.

Tło i przyczyny konfliktu
Po zakończeniu II wojny światowej na Lubelszczyźnie nadal działały oddziały podziemia niepodległościowego, sprzeciwiające się podporządkowaniu Polski władzom komunistycznym wspieranym przez Związek Radziecki. Zgrupowanie mjr. Mariana Bernaciaka „Orlika” znalazło się w rejonie Lasu Stockiego, aby odpocząć po wcześniejszych działaniach, przeprowadzić zmiany organizacyjne oraz połączyć się z oddziałem ppor. Czesława Szlendaka „Maksa”. Donos o obecności partyzantów dotarł do Komendy Powiatowej Milicji Obywatelskiej w Puławach, która zdecydowała o przeprowadzeniu obławy.

Siły stron i przygotowania
Połączone oddziały, nad którymi ogólne dowództwo sprawował mjr Marian Bernaciak „Orlik”, liczyły około 170 żołnierzy. Przeciwko nim skierowano około 200 funkcjonariuszy NKWD, Urzędu Bezpieczeństwa i Milicji Obywatelskiej, wyposażonych w 3 samochody pancerne, 2 transportery opancerzone oraz tankietkę. Dowództwo nad grupą operacyjną sprawowali oficerowie sowieccy, którzy rozpoczęli okrążanie i przeczesywanie terenu.

Przebieg starcia i kluczowe manewry
Atak na polskie zgrupowanie nastąpił w południe. Napastnicy uderzyli dwiema grupami, wykorzystując ukształtowanie terenu pełnego jarów i głębokich wąwozów. Początkowo siły NKWD i UB zdołały okrążyć pozycje partyzantów. Jeden z plutonów zgrupowania, dowodzony przez „Maksa", uderzył we flankę nacierających i zachwiał ich impetem. Kluczowym momentem okazało się zniszczenie przez partyzantów pojazdów pancernych oraz śmierć dowództwa grupy operacyjnej, w tym kpt. Henryka Deresiewicza. Powstały chaos w szeregach przeciwnika pozwolił majorowi Bernaciakowi na wykonanie manewru okrążającego i zepchnięcie wycofujących się przeciwników do wąwozu Zadole, gdzie zostali rozbici.

Wynik bitwy i bezpośrednie skutki
Starcie zakończyło się wyparciem sił rządowych. Po stronie zgrupowania majora Bernaciaka zginęło 11 żołnierzy, a 10 odniosło rany. Straty po stronie atakujących objęły 28 funkcjonariuszy NKWD, 8 pracowników UB oraz 4 milicjantów, a także zniszczenie wozów bojowych. Bezpośrednim skutkiem starcia było czasowe sparaliżowanie działań aparatu represji w powiecie puławskim oraz zmuszenie władz do utajnienia przebiegu walki przed opinią publiczną.

1. Podaj nazwisko majora, który sprawował ogólne dowództwo nad połączonymi oddziałami partyzanckimi podczas bitwy.

2. Jaki pseudonim nosił podporucznik Czesław Szlendak?

3. Do komendy Milicji Obywatelskiej w jakim mieście wpłynął donos o obecności partyzantów?

4. Podaj nazwę własną wąwozu, do którego zepchnięto wycofujących się przeciwników.

The Battle of Las Stocki was one of the largest clashes between the Polish independence underground and the forces of the communist security apparatus following the end of the Second World War. It took place on 24 May 1945 near the village of Las Stocki in the Lublin region.

Conflict Background
After the end of the Second World War, units of the independence underground continued to operate in the Lublin region, opposing Poland’s subjugation to the communist authorities supported by the Soviet Union. The unit commanded by Major Marian Bernaciak ‘Orlik’ had moved to the Stocki Forest area to rest after recent operations, carry out organisational changes and join forces with the unit commanded by Second Lieutenant Czesław Szlendak ‘Maks’. A tip-off about the presence of the partisans reached the District Headquarters of the Citizens’ Militia in Puławy, which decided to launch a manhunt.

Force Preparation
The combined units, under the overall command of Major Marian Bernaciak ‘Orlik’, numbered around 170 soldiers. They were opposed by around 200 officers from the NKVD, the Security Service and the Citizens’ Militia, equipped with three armoured cars, two armoured personnel carriers and a tankette. Command of the operational group was held by Soviet officers, who began to encircle and comb the area.

Battle Progress
The attack on the Polish force took place at midday. The attackers struck in two groups, making use of the terrain, which was full of ravines and deep gorges. Initially, the NKVD and UB forces managed to encircle the partisans’ positions. However, a platoon commanded by ‘Maks’ came to the aid of the units under attack, striking the advancing enemy’s flank and breaking their momentum. A key turning point was the partisans’ destruction of the armoured vehicles and the death of the operational group’s command, including Captain Henryk Deresiewicz. The ensuing chaos in the enemy’s ranks allowed Major Bernaciak to carry out an encircling manoeuvre and drive the retreating enemy into the Zadole ravine, where they were routed.

Battle Aftermath
The clash ended with the government forces being driven back. On the side of Major Bernaciak’s unit, 11 soldiers were killed and 10 were wounded. Casualties on the attacking side included 28 NKVD officers, 8 Security Office staff and 4 militiamen, as well as the destruction of combat vehicles. The immediate result of the clash was the temporary paralysis of the repressive apparatus in the Puławy district and the authorities being forced to keep the course of the fighting secret from the public.

1. Give the name of the major who held overall command of the combined partisan units during the battle.

2. What was Second Lieutenant Czesław Szlendak’s pseudonym?

3. In which town was a tip-off about the presence of partisans received by the Citizens’ Militia headquarters?

4. Give the name of the ravine into which the retreating enemy forces were driven.