Kolumna Chrystusa Króla Wszechświata, zlokalizowana na placu Katedralnym na Ostrowie Tumskim we Wrocławiu (odsłonięta w 2000 r., autorstwa Czesława Mazura), jest wykonana z czarnego granitu.
W Polsce intruzje granitu i pokrewnych skał magmowych występują w różnych miejscach, a ich wiek geologiczny i pochodzenie są bardzo zróżnicowane. Różnice w składzie mineralnym i warunkach osadzania sprawiają, że polskie granity charakteryzują się szeroką gamą barw i tekstur.
Ten EarthCache nauczy Cię o szczególnych cechach Czarnego Granitu w Kolumnie Chrystusa Króla
PROSZĘ CZYTAĆ! Nie ma pojemnika na miejscu wskazanym przez współrzędne. W celu zalogowania “EarthCache” należy udać się do miejsca wskazanego przez współrzędne, obserwować kolumnę, odpowiedzieć na cztery poniższe pytania i przesłać mi odpowiedzi przez formularz kontaktowy. Jeśli cokolwiek będzie niejasne, dam znać.
1. Przyjrzyj się obserwowanej mineralogii granitu w GZ i opisz teksturę Czarnego Granitu w Kolumnie Chrystusa Króla (mała pomoc: czy tekstura jest drobnoziarnista, czy gruboziarnista? Czy widoczne są pojedyncze ziarna minerałów?) Jeśli tak, to jakie ziarna minerałów potrafisz zidentyfikować?
2. Pocieranie dłonią powierzchni granitu. Jak ją sklasyfikować: ekstremalnie szorstka, szorstka, gładka czy wypolerowana?
3. Kolumna pamiątkowa jest wykonana nie tylko z czarnego granitu, ale również z granitu o innym kolorze. Porównaj oba rodzaje granitu i opisz ich różnice (np. różnice w kolorze, fakturze, widocznych minerałach).
4. Czy zauważasz jakieś oznaki starzenia? Jeśli tak: Opisz swoje obserwacje własnymi słowami. Jeśli nie: Jaka może być przyczyna?
Zrób sobie zdjęcie z GPS-em (lub tylko z GPS-em) w rozpoznawalnym miejscu na stanowisku.
Czym jest granit i jak powstaje?
Granit powstaje w wyniku stygnięcia dużych ciał magmy na dużych głębokościach skorupy ziemskiej. Powolne stygnięcie umożliwia wzrost dużych, połączonych ze sobą kryształów minerałów. Skład granitów zazwyczaj zawiera od 55 do 75% krzemionki i jest zazwyczaj jasnokolorowy, z kryształami o średniej lub dużej ziarnistości, widocznymi gołym okiem. Połączone kryształy zapewniają spójność, która zwiększa wytrzymałość i sprawia, że granity te doskonale nadają się do polerowania bez wyrywania ziaren. Drobnoziarniste granity były zazwyczaj wykorzystywane do celów konstrukcyjnych (np. fundamenty lub nawierzchnie), natomiast gruboziarniste i porfirowe (= te z dużymi kryształami, zazwyczaj skalenia) były cenione w celach dekoracyjnych. Przewaga krzemionki i innych stosunkowo stabilnych minerałów w granicie sprawia, że jest on szczególnie wytrzymały i trwały.
Zastosowania granitu:
Ze względu na swoją twardość i stosunkowo niską cenę w porównaniu z marmurem, granit jest wykorzystywany od tysięcy lat zarówno do celów wewnętrznych, jak i zewnętrznych. Jest powszechnie stosowany na zewnątrz do budowy budynków, mostów, nawierzchni, pomników oraz wewnątrz do produkcji płytek, blatów, stopni schodowych i wielu innych. Można go ciąć na praktycznie dowolny kształt i jest praktycznie odporny na zarysowania.
Wygląd czarnego granitu (ogólnie):
Czarny granit jest powszechnie ceniony za swój głęboki, intensywny i luksusowy wygląd, zapewniający wyrazistą, wyrafinowaną estetykę, która sprawdza się zarówno w nowoczesnych, jak i tradycyjnych projektach.
Choć często sprzedawane są jako „czarny granit”, wiele z tych kamieni jest geologicznie klasyfikowanych jako bazalt, gabro lub dioryt, które są wyjątkowo gęste, trwałe i nadają się do polerowania na wysoki połysk.
Kluczowe cechy i zastosowania:
• Profil koloru: Od głębokiej, smoliście czarnej barwy bez widocznych żyłek (np. Absolute Black) po złożone tekstury ze złotymi, srebrnymi lub białymi drobinkami (np. Black Galaxy).
• Jednorodność: Niektóre odmiany charakteryzują się wyjątkowo spójnym kolorem i usłojeniem, podczas gdy inne charakteryzują się wyraźnym ruchem, zawijasami i żyłkowaniem (np. Titanium Black).
• Połysk i tekstura: Wiele czarnych granitów zawiera inkluzje miki, które tworzą połyskujący efekt „gwiaździstej nocy”, szczególnie pod wpływem światła.
• Odblask: Polerowane oferują lustrzane wykończenie, ale dostępne są również w wykończeniu matowym (honowanym) lub teksturowanym (skórzanym).
Typowe wykończenia:
Polerowane: Błyszcząca powierzchnia o wysokim połysku, która podkreśla głębię i ciemny kolor kamienia.
Szlifowane: Matowe lub satynowe wykończenie, które jest bardziej miękkie i nowoczesne, choć może wymagać częstszego impregnowania.
Skórzane: Subtelna, szczotkowana faktura, która dobrze ukrywa smugi i odciski palców.
Obserwowalna mineralogia w Czarnym Granicie w Kolumnie Chrystusa Króla
Nad Placem Katedralnym góruje Kolumna Chrystusa Króla Wszechświata. Jej piedestał oraz niektóre inne elementy wykonano z jednorodnego ciemnego „granitu” (prawdopodobnie Absolute Black, a więc właściwie gabroidu, prawdopodobnie dolerytu), natomiast trzon kolumny oraz schody – z ciekawego czerwonego ortognejsu oczkowego.
W gnejsie widać szereg reliktowych, silnie rozwleczonych ciemnych enklaw oraz ślady przemieszczeń tektonicznych, które zachodziły w warunkach półplastycznych i zdeformowały strukturę skały.
Pochodzenie: Obszar wokół Niemczy na Dolnym Śląsku znany jest ze złóż ciemnych skał, w tym granitu i bazaltu.
Tło historyczne: W XIX wieku materiał ten, a zwłaszcza tzw. „czarny granit” z tego regionu, był często wykorzystywany do budowy kolumn, nagrobków i elementów architektonicznych we Wrocławiu, m.in. w katedrze i kościele św. Elżbiety.
Materiał i konstrukcja: Trzon i podstawa: Polerowany czarny granit.
Przypuszcza się, że czarny kamień kolumny Chrystusa Króla pochodzi z tych śląskich kamieniołomów.
Podstawowe minerały czarnego granitu w Kolumnie Chrystusa Króla Wrocław:
Wzorowany na konstrukcji Kolumny Chrystusa Króla Wszechświata na placu Katedralnym we Wrocławiu, czarny polerowany granit charakteryzuje się zazwyczaj obecnością minerałów pierwotnych, typowych dla czarnych granitów magmowych (często znanych w handlu jako „czarny granit”, ale petrograficznie klasyfikowanych jako gabro lub dioryt).
Do minerałów pierwotnych występujących w takim polerowanym czarnym kamieniu należą zazwyczaj:
• Plagioklaz skaleń: Jest to zazwyczaj dominujący składnik, nadający jasne plamki, jeśli występuje w ciemnym kamieniu.
• Piroksen/hornblenda: Minerały te nadają ciemnozieloną lub czarną barwę.
• Kwarc: Chociaż prawdziwy gabro zawiera niewiele kwarcu lub nie zawiera go wcale, niektóre „czarne granity” zawierają jego niewielkie ilości.
Krótka dygresja na temat „wietrzenia”
W geologii i geomorfologii wyróżnia się trzy główne rodzaje wietrzenia: wietrzenie fizyczne (mechaniczne), wietrzenie chemiczne i wietrzenie biogeniczne (biologiczne).
Uwaga: Czasami wietrzenie biogeniczne jest uważane za podkategorię wietrzenia chemicznego lub fizycznego, ale często wymienia się je jako trzecią, niezależną kategorię.
Wietrzenie fizyczne, zwane również wietrzeniem mechanicznym, to klasa procesów powodujących wietrzenie skał bez zmian chemicznych. Głównym procesem wietrzenia fizycznego jest abrazja.
W geologii abrazja to mechaniczna erozja i mielenie skały poprzez tarcie fragmentów skalnych (gruzu falowego) przemieszczanych przez wodę, wiatr lub lód. Wietrzenie termiczne występuje, gdy zmiany temperatury powodują rozszerzanie się i kurczenie skały. Wietrzenie mrozowe występuje, gdy woda wsiąka w szczeliny w skale, a następnie rozszerza się, zamarzając, wywierając ciśnienie na otaczającą ją skałę. Wiatr może przenosić piasek i inne osady, które z czasem mogą ścierać powierzchnię skał. Korzenie roślin czasami wnikają w szczeliny w skałach i rozrywają je, powodując ich rozpad.
Wietrzenie chemiczne zmienia skład chemiczny skał, często poprzez interakcję wody z minerałami, co prowadzi do różnych reakcji chemicznych. Jednym z najczęstszych procesów wietrzenia chemicznego jest karbonatyzacja, w której dwutlenek węgla z atmosfery reaguje z substancjami chemicznymi zawartymi w skale. Karbonatyzacja występuje na skałach zawierających węglan wapnia, takich jak wapień i kreda. Kwaśne deszcze również powodują wietrzenie chemiczne. Wiele roślin i zwierząt może powodować wietrzenie chemiczne poprzez uwalnianie związków kwasowych. Porosty, glony i mchy wytwarzają różne związki chemiczne, które mogą reagować z substancjami chemicznymi w niektórych skałach.
Wietrzenie biologiczne to rodzaj wietrzenia wywoływanego przez rośliny i zwierzęta. Rośliny i zwierzęta uwalniają substancje chemiczne tworzące kwasy, które powodują wietrzenie, a także przyczyniają się do rozpadu skał i form terenu. Obejmuje ono procesy takie jak rozszerzanie szczelin przez korzenie roślin, kopanie nor przez zwierzęta oraz uwalnianie kwasów przez mikroorganizmy.
Źródła
www.naturstein-online-kaufen.de/info/schlesischer-striegauer-granit.html
https://geology.ie/granites-and-gneisses-of-the-sudetes-poland/
https://education.nationalgeographic.org/resource/weathering/
(ENG) Black Granite at Kolumna Chrystusa Króla
The Christ the King Column on Cathedral Square Ostrów Tumski in Wrocław (inaugurated in 2000, designed by Czesław Mazur) is made of black granite.
In Poland, intrusions of granite and related igneous rocks are present in a variety of localities, and range widely in geological age and origin. Differences in mineral composition and conditions of emplacement mean that polish granites show a wide range of colours and textures.
This EarthCache will teach you about the special features of the Black Granite at Kolumna Chrystusa Króla
PLEASE READ! There is no cache at the coordinates. To log an "EarthCache," go to the coordinates, observe the column, answer the four questions below, and send me your answers via the contact form. I'll get in touch if anything is unclear.
1. Watch the observable mineralogy in the granite at GZ and describe the texture of the Black Granite at Kolumna Chrystusa Króla (little help: is the texture fine-grained or coarse-grained? Are there individual mineral grains visible?) If so, which mineral grains can you identify?
2. Rubing your hand over the granite surface. How do you classify it: extremely rough, rough, smooth, or polished?
3. The memorial column is made not only of black granite, but also of granite of a different color. Compare the two types of granite and describe their differences (for example, color differences, texture, visible minerals).
4. Do you notice any signs of weathering? If yes: Describe your observations in your own words. If no: What could be the reason?
Take a photo of yourself with your GPS (or your GPS alone) at a recognizable part of the site.
What is granite and how is it formed?
Granite forms from the cooling of large magma bodies at depth in the crust, the slow cooling allowing the growth of large and interlocking mineral crystals. Compositionally, granites typically contain between 55-75% silica and are commonly pale coloured with medium to coarse grained crystals discernable to the naked eye. The interlocking crystals provide cohesion which adds strength and makes them very suitable for polishing without plucking of the grains. Finer grained granites were typically used for structural purposes (e.g. foundations or paving), while coarser grained and porphyritic (= those with large crystals usually of feldspar) varieties were valued for ornamental work. The predominance of silica and other relatively stable minerals in granite make it particularly strong and durable.
Uses of granite:
Because of its hardness and comparative cheapness in relation to marble, granite has been used for thousands of years for both internal and external features. It is commonly used outdoors in construction of buildings, bridges, paving, for monuments and indoors for items such as tile, countertops, stair treads and much more. It can be cut into virtually any shape, and is practically unscratchable.
Black granite appearance (in general):
Black granite is generally prized for its deep, intense, and luxurious appearance, providing a dramatic, sophisticated aesthetic that works in both modern and traditional designs.
While often marketed as "black granite," many of these stones are geologically classified as basalt, gabbro, or diorite, which are exceptionally dense, durable, and capable of a high-polish finish.
Key Characteristics & Uses:
Color Profile: Ranging from deep, pitch-black with no visible veins (e.g., Absolute Black) to complex textures with gold, silver, or white speckles (e.g., Black Galaxy).
Uniformity: Some varieties are remarkably consistent in color and grain, while others display significant movement, swirls, and veining (e.g., Titanium Black).
Shimmer & Texture: Many black granites feature mica inclusions that create a shimmering, "starry night" effect, particularly under light.
Reflectivity: When polished, they offer a mirror-like finish, but they are also available in honed (matte) or leathered (textured) finishes.
Common Finishes:
Polished: High-gloss, shiny surface that highlights the stone's depth and dark color.
Honed: Matte or satin finish that feels softer and more modern, though it may require more frequent sealing.
Leathered: Subtle, brushed texture that hides smudges and fingerprints well.
The observable mineralogy in the Black Granite at Kolumna Chrystusa Króla
The Column of Christ the King of the Universe towers over Cathedral Square. Its pedestal and some other elements are made of a homogeneous dark "granite" (probably Absolute Black, so actually a gabroid, probably dolerite), while the column shaft and stairs are made of a striking red aureate orthogneiss.
The gneiss contains a number of relict, highly distributed dark enclaves and traces of tectonic movements that occurred in semi-plastic conditions and deformed the rock structure.
Origin: The area around Niemcza in Lower Silesia is known for its deposits of dark rocks, including granite and basalt.
Historical Background: In the 19th century, this material, especially the so-called "black granite" from the region, was frequently used for columns, gravestones, and architectural elements in Wrocław, such as in the Cathedral and St. Elizabeth's Church.
Material and Construction: Shaft and base: Polished black granite.
It is assumed that the black stone of the Christ the King Column originated from these Silesian quarries.
Primary Minerals of black granite at Kolumna Chrystusa Króla Wroclaw:
Based on the construction of the Kolumna Chrystusa Króla Wszechświata (Column of Christ the King of the Universe) on pl. Katedralny in Wrocław, the black polished granite used is generally characterized by primary minerals typical of igneous black granites (often commercially known as "black granite" but frequently petrographically classified as gabbro or diorite).
The primary minerals found in such polished black stone typically include:
Plagioclase Feldspar: This is usually the dominant component, providing the light-colored specks if present in a dark stone.
Pyroxene/Hornblende: These minerals provide the dark green to black coloration.
Quartz: While true gabbro has little to no quartz, some "black granites" contain small amounts.
A brief digression on the topic of "weathering"
In geology and geomorphology, three main types of weathering are distinguished: Physical (mechanical) weathering, Chemical weathering and Biogenic (biological) weathering.
Note: Sometimes biogenic weathering is considered a subcategory of chemical or physical weathering, but it is often listed as a third, independent category.
Physical weathering, also called mechanical weathering, is the class of processes that causes the weathering of rocks without chemical change. The primary process in physical weathering is abrasion.
In geology, abrasion is the mechanical erosion and grinding of solid rock by the frictional action of rock fragments (wave debris) moved by water, wind or ice. Thermal stress weathering occurs when temperature changes cause the expansion and contraction of rock. Frost weathering occurs when water seeps into cracks in the rock, and then expands as the water freezes, exerting pressure on the surrounding rock. Wind can carry sand and other sediments, which over time can wear away the surface of rocks. Plant roots sometimes get into cracks in rocks and pry them apart, resulting in disintegration.
Chemical weathering changes the chemical composition of rocks, often when water interacts with minerals to create various chemical reactions. One of the most common chemical weathering processes is carbonation, where atmospheric carbon dioxide reacts with chemicals in the rock. Carbonation occurs on rocks which contain calcium carbonate, such as limestone and chalk. Acid rain also causes chemical weathering. A number of plants and animals may create chemical weathering through release of acidic compounds. Lichens, algae, and moss all produce various chemical compounds that can react with chemicals in some rocks.
Biological weathering is a type of weathering caused by plants and animals. Plants and animals release acid forming chemicals that cause weathering and also contribute to the breaking down of rocks and landforms. It involves processes like plant roots widening cracks, animals burrowing, and microbes releasing acid.
Sources:
www.naturstein-online-kaufen.de/info/schlesischer-striegauer-granit.html
https://geology.ie/granites-and-gneisses-of-the-sudetes-poland/
https://education.nationalgeographic.org/resource/weathering/