English text below

 Larvikiet in Delft – schiller-effect en kristallen

In deze EarthCache onderzoek je een bijzonder geologisch verschijnsel dat zichtbaar wordt in een veelgebruikt natuursteen: larvikiet. Op twee locaties in Delft kun je dit fenomeen waarnemen in gevelbekleding, waarbij het gesteente onder bepaalde omstandigheden lijkt te veranderen van uiterlijk.

Wat dit zo bijzonder maakt, is dat je niet alleen naar een steen kijkt, maar naar een optisch effect dat ontstaat ín de kristallen zelf.

Wat ga je onderzoeken?

Larvikiet is vernoemd naar de plaats Larvik in Noorwegen, waar dit gesteente op grote schaal voorkomt en wordt gewonnen. Het is daar ongeveer 300 miljoen jaar geleden ontstaan toen magma diep in de aardkorst langzaam afkoelde. Door deze langzame afkoeling kregen mineralen de tijd om uit te kristalliseren tot de relatief grote veldspaatkristallen die kenmerkend zijn voor larvikiet. Deze ontstaanswijze verklaart direct de eigenschappen die je in deze EarthCache gaat waarnemen.

Let vooral op de volgende kenmerken:

Kristalgrootte (veldspaat)
Het grootste deel van larvikiet bestaat uit veldspaat. Deze kristallen zijn met het blote oog zichtbaar en kunnen variëren in grootte. Verschillen in kristalgrootte vertellen iets over de omstandigheden waaronder het gesteente is afgekoeld.

Schiller-effect (Labradorescentie)
Een van de meest opvallende eigenschappen van larvikiet is de blauw-zilveren glans die onder bepaalde hoeken zichtbaar wordt.
Als je naar één punt blijft kijken en van kijkhoek verandert, zie je dat de kleur lijkt te verschuiven of zelfs verdwijnt.

Dit effect ontstaat doordat licht binnenin de veldspaatkristallen wordt weerkaatst door microscopisch dunne structuren. Alleen onder specifieke hoeken wordt dit licht naar je ogen teruggekaatst.

Donkere mineralen
Tussen de lichte kristallen zie je donkere vlekjes. Dit zijn geen beschadigingen, maar andere mineralen die tegelijk met de veldspaat zijn gevormd. De verhouding tussen lichte en donkere mineralen kan per plek verschillen.

Eigenschappen in de praktijk

Larvikiet is een grofkorrelig en hard gesteente (ongeveer hardheid 6–6,5).
Dat betekent dat het goed bestand is tegen slijtage en intensief gebruik, wat verklaart waarom je het juist in stedelijke omgevingen tegenkomt.

Daarnaast heeft het een relatief hoge dichtheid (± 2,7 g/cm⊃3;), waardoor het stevig en zwaar aanvoelt.

Toepassing

Door de combinatie van sterkte en uitstraling wordt larvikiet wereldwijd gebruikt als natuursteen, bijvoorbeeld in gevels en vloeren. Bekende toepassingen zijn onder andere bij de Oslo City Hall en het Burj Al Arab.

Ook in Delft is het op meerdere plekken terug te vinden, vaak zonder dat je het direct doorhebt. Ik heb het zelf tijdens een zoektocht bij meerdere panden gezien

De vragen

WP1
N 52° 0.687 E 4° 21.557

1a) Bekijk het gesteente van verschillende hoeken terwijl je naar hetzelfde punt blijft kijken. Wat valt je op aan de glans of kleur?
1b) Leg in je eigen woorden uit waardoor dit effect ontstaat.

2 Kijk naar de donkere vlekjes tussen de lichte kristallen. Denk je dat dit beschadigingen zijn of andere mineralen? Leg uit hoe je dat kunt zien.

WP2
N 52° 0.766 E 4° 21.436

Ga naar de opgegeven coördinaten.
Aanwijzing: zoek de platen op de hoek bij nr. 5.

Je ziet hier twee platen van hetzelfde gesteente (larvikiet), maar ze verschillen zichtbaar van elkaar.

3. Welke plaat heeft de grootste kristallen? Leg uit hoe dit verschil in kristalgrootte kan zijn ontstaan.

4. Verplichte foto: maak een foto van jezelf (of een persoonlijk item) bij het larvikiet en voeg deze toe aan je log. Zorg dat duidelijk te zien is dat je op de locatie bent geweest.

Stuur je antwoorden via het berichtencentrum naar de cache-eigenaar. Je mag direct loggen. Logs zonder foto of antwoorden worden volgens de geocachingregels verwijderd.

 Larvikite in Delft – Schiller Effect and Crystals

In this EarthCache, you will investigate a remarkable geological phenomenon visible in a widely used natural stone: larvikite. At two locations in Delft, you can observe this phenomenon in building facades, where the rock appears to change its appearance under certain conditions.

What makes this so special is that you are not just looking at a stone, but at an optical effect that occurs within the crystals themselves.

What Will You Investigate?

Larvikite is named after the town of Larvik in Norway, where this rock occurs extensively and is quarried. It formed approximately 300 million years ago when magma slowly cooled deep within the Earth's crust. Because of this slow cooling process, minerals had sufficient time to crystallize into the relatively large feldspar crystals that are characteristic of larvikite. This origin directly explains the features you will observe in this EarthCache.

Pay particular attention to the following characteristics:

Crystal Size (Feldspar)
Most of larvikite consists of feldspar. These crystals are visible to the naked eye and can vary in size. Differences in crystal size provide clues about the conditions under which the rock cooled.

Schiller Effect (Labradorescence)
One of the most striking properties of larvikite is the blue-silver shimmer that becomes visible under certain viewing angles.
As you keep looking at the same spot and change your viewing angle, you may notice that the color appears to shift or even disappear.

This effect occurs because light is reflected within the feldspar crystals by microscopic internal structures. Only at specific angles is this light reflected back toward your eyes.

Dark Minerals

Between the lighter crystals, you will notice dark specks or patches. These are not signs of damage but other minerals that formed at the same time as the feldspar. The proportion of light and dark minerals may vary from place to place.

Properties in Practice

Larvikite is a coarse-grained and hard rock (approximately Mohs hardness 6–6.5).
This means it is highly resistant to wear and heavy use, which explains why it is commonly found in urban environments.

It also has a relatively high density (approximately 2.7 g/cm⊃3;), giving it a solid and heavy feel.

Applications

Because of its combination of strength and attractive appearance, larvikite is used worldwide as a natural building stone, for example in facades and flooring. Well-known applications include the Oslo City Hall and the Burj Al Arab.

Larvikite can also be found in several locations throughout Delft, often without people realizing it. I first noticed it myself while exploring the city and found it on several buildings.

Questions

WP1

N 52° 0.687 E 4° 21.557

1a) Examine the rock from different angles while continuing to look at the same spot. What do you notice about the shimmer or color?
1b) Explain in your own words what causes this effect.

2) Look at the dark spots between the lighter crystals. Do you think these are signs of damage or different minerals? Explain how you can tell.

WP2

N 52° 0.766 E 4° 21.436

Go to the listed coordinates.
Hint: Look for the stone panels on the corner near number 5.

You will see two panels made of the same rock (larvikite), but they visibly differ from each other.

3) Which panel has the largest crystals? Explain how this difference in crystal size may have formed.

4) Required photo: Take a photo of yourself (or a personal item) with the larvikite and include it with your log. Make sure it is clear that you visited the location.

Send your answers to the cache owner via the Message Center. You may log the cache immediately. Logs without a photo or answers will be removed in accordance with the geocaching guidelines.

Bronnen: 
https://stapelvanstenen.nl/fascinerend-larvikiet-noorwegens-nationale-steen
https://kijkeensomlaag.nl/index.php/zwerfstenen-in-woord-en-beeld/larvikieten-nader-bekeken/het-labradoriseren-van-veldspaten
Geologische informatie gebaseerd op bovenstaande bronnen. De listing is mede geredigeerd met behulp van ChatGPT de plaatjes zijn ter verduideling gegenereerd met chatGPT.