Het gemaal Stroïnk regelt het peil op de boezem (waterbergingsgebied) van Noordwest-Overijssel en indirect van de polders in Noordwest-Overijssel, de polder Nijeveen-Kolderveen en het stroomgebied van de Vledder- en Wapserveense Aa. De totale oppervlakte van dit gebied is ruim 50.000 hectare.
Gemaal Stroink
Het gemaal is een monumentaal pand en een rijksmonument (nummer 507461). Het is in 1918 gebouwd met twee pompen en twee rechtopstaande stoommachines (werkspoor) met centrifugaalpompen . In 1928 is de derde pomp (Jaffa) gebouwd.
Een jaar na de opening kwam ook koningin Wilhelmina zich persoonlijk op de hoogte stellen.
Aanvankelijk had het gemaal twee stoommachines, vandaar de naam 'stoomgemaal' die het tot op de dag van vandaag onder de locale bevolking heeft gehouden. Vanwege het kostenaspect werd toch nog gekozen voor stoombemaling, hoewel elders in het land al elektrische gemalen werden gebouwd. In 1928 voegde men hier een derde machine aan toe. Hiervoor breidde men het gebouw aan de zuidzijde uit. Deze capaciteitsuitbreiding, van twee naar drie pompen, was nodig vanwege de plannen rond het Meppelerdiep en de daarbij gepaard gaande waterafvoer vanuit Zuidwest Drenthe. De derde was een Jaffa pomp.
Modernisering in 1953: de eerste dieselmotor
In natte perioden, wanneer er 24 uur per dag moest worden gemalen, waren 29 mensen nodig om de machines te laten draaien. Daarom werden naast het gemaal twee dubbele dienstwoningen gebouwd, geflankeerd door opzichterswoningen. Tevens bouwde men een werkplaatsje.
Voor het in bedrijf houden van het gemaal had het waterschap twee machinisten, een hulpmachinist en drie stokers in vaste dienst. Daarnaast waren turfkruiers nodig voor transport van de turf uit de schepen, waarmee deze vanaf Drenthe, uit de omgeving van Emmen, via het verbindingskanaal met de Beulakkerwijde werd aangevoerd. Het ging om 'lange turf', dat zelfs meer energie leverde dan de aanbevolen steenkool ('nootjes'). Het kruien en stoken waren welkome bijverdiensten voor kleine boeren in de omgeving.
De stoommachines werden in 1953, 1960 en 1961 vervangen door dieselmotoren. Het ketelhuis is vanaf 1962, het einde van het stoomtijdperk, in gebruik als machinewerkplaats.
In 1982 is één dieselmotor vervangen door een elektrische motor. en deze leverde het grootste aandeel in de capaciteit. De andere twee diesels zijn in 1994 vervangen door modernere dieselmotoren
Tussen 2000 en 2008 is het gemaal opgeknapt, en zijn de machines gereviseerd.
In 2019 werd met een feestelijke bijeenkomst het 100-jarig bestaan gevierd, in aanwezigheid van 3 kleindochters van de naamgever.
Deze pomp diende aanvankelijk om water dat werd afgelaten van het Meppelerdiep (om Meppel te ontlasten) uit te pompen op de Zuiderzee.
Vroeger voerde het gemaal A.F. Stroïnk alleen water uit het gebied weg, maar sinds 1996 wordt er bij een te laag waterpeil ook water ingelaten. Hierdoor is de waterkwaliteit in de natuurgebieden sterk verbeterd.
Geschiedenis
Nadat in 1825 een watersnoodramp Noordwest-Overijssel trof, werd er voor het eerst nagedacht over verbetering van de afwatering. In 1860 kwam een eerste uitwateringssluis bij Blokzijl. In 1893 kwam de tweede uitwateringssluis in de Ettenlandsche Kolk, waar nu het gemaal A.F. Stroïnk staat.
Maar rond 1910 bleek dat deze maatregelen niet voldoende waren. Er werd een onderzoek ingesteld naar de waterstaatkundige toestand van het gebied rondom de Wieden. Dit onderzoek was de aanleiding om een installatie te bouwen die de bemaling van het water kon stimuleren en verbeteren. In 1918 is een start gemaakt met de bouw van het gemaal A.F. Stroïnk en in 1919 werd de eerste installatie in werking gesteld. De tweede installatie werd in 1920 in gebruik genomen. Op 9 juni van datzelfde jaar was de officiële opening van het stoomgemaal.
- Rond 1953–1961 zijn de stoommachines vervangen door dieselmotoren.
- In 1982 werd een van de motoren vervangen door een elektromotor.
- De kenmerkende 50 meter hoge schoorsteen is in 1980 afgebroken. Een herinnering aan het stoomtijdperk, sloopte men in 1980 na hevige protesten van het (voormalig) personeel en de locale bevolking, waarvoor het steeds een markant herkenningspunt in het landschap was geweest.
En in de Tweede Wereldoorlog zelfs soms een tijdelijke onderduikplaats voor de broers Stoker, die in het verzet zaten en er vlak bij woonden (de schoorsteen had niet alleen ijzeren treden aan de buitenkant, maar ook aan de binnenkant...).
Het stoomgemaal is vernoemd naar dijkgraaf A.F. Stroïnk. Deze dijkgraaf heeft zich hard gemaakt voor het instellen van bemaling van het gebied, waarbij hij ook over de provinciegrens heen heeft gekeken. Hij heeft de inwoners van Drenthe en Noordwest-Overijssel ervan weten te overtuigen dat de invloed van bemaling een positief effect zou hebben.
Waterkwaliteit
In 1996 is besloten water in te laten bij het gemaal A.F. Stroïnk. Vroeger gebeurde dat via de Linthorst Homansluis in Ossenzijl. Bij het inlaten van water stroomde van hieruit per dag gemiddeld zo’n 300 miljoen liter gebiedsvreemd water naar de sloten en meren van Noordwest-Overijssel. Dat water vermengde zich snel met het aanwezige water in de Weerribben. Dit was zeer ongunstig voor de waterkwaliteit. De natuur ging erop achteruit. Dat was bijvoorbeeld te merken aan planten als Krabbescheer en Fonteinkruid. Deze kwamen steeds minder voor. Een verandering in het peilbeheer moest voorkomen dat er onnodig water werd ingelaten en uitgemalen in de zomer.
Om water in te kunnen laten bij gemaal A.F. Stroïnk is een nieuw inlaatwerk gebouwd. Dat heeft belangrijke voordelen, want het ingelaten water kan nu ook als eerste weer worden uitgepompt. Bovendien krijgt het nauwelijks de kans zich te vermengen met water dat al in het gebied aanwezig is. Het water dat nu bij het gemaal A.F. Stroïnk wordt ingelaten komt via een korte weg direct in de Beulakerwijde. Het water uit de Beulakerwijde, dat van goede kwaliteit is, wordt hierdoor naar de rest van het gebied geperst. Deze methode heeft een gunstige invloed op de natuur.
Een unieke klus bij gemaal A.F. Stroink in Vollenhove.
Momenteel (2025-2026) word gemaal Stroink gerenoveerd.
Een kenmerkend onderdeel van het gemaal zijn de drie grote zuig- en persbuizen. Deze buizen zorgen niet alleen voor de waterafvoer, maar zijn ook essentieel voor de werking van het gemaal. Om water omhoog te pompen, ontstaat er een vacuüm in de buizen, waardoor hevelwerking optreedt. Dit proces werkt een beetje zoals wanneer je met een rietje water opzuigt. Onderzoek heeft aangetoond dat de buizen lekken, waardoor ze nu, voor het eerst in meer dan 100 jaar, worden gerestaureerd. Dankzij deze renovatie blijft het gemaal goed functioneren én behouden we een bijzonder stuk cultuurhistorie. We verwachten in het najaar van 2025 te beginnen met deze klus en hopen in 2026 klaar te zijn.
Na meerdere telefoontjes en uitleg over geocaching is er telefonisch toestemming gegeven op 18 september om de cache te leggen door M de Graaf van Waterschap Drents Overijsselse Delta op 18 september. (zij kregen ook een aanvraag voor een cache van een ander nabij een nieuw kunstwerk in vollenhove, maar dit betrof dus niet dezelfde C.O)
Tevens heeft M ook in overleg met de terreinbeheerder / uitvoerder van de groen onderhoud rondom de plek waar deze cache komt en is er ook mee accoord, zolang het `niet groter word dan wat ik beschreef (de petling)`, Ik noteer mijn nummer ook in de fysieke cache mochten ze van gedachten veranderen dan kunnen ze me rechtstreeks bellen. En ik geef ze per mail ook de link na deze online pagina.
DE CACHE ZELF:
ik meende 10-15 jaren geleden eens gehoord te hebben dat hier een cache zou liggen , maar toen niet veel op gelet of doorgevraagd, hoewel de historie van de locatie zeker wel cachewaardig is. Namens mij, op me eigen verjaardag 30 oktober zou ik het leuk vinden deze cache hier neer te leggen. simpel en klein gehouden ter ere van een rijksmonument met grote betekenis voor omgeving en rijke geschiedenis.
- voor de rust van omwonende alleen bij daglicht zoeken,
- NIET nodig om over het hek te klimmen, wilt u de rondleiding doen neem dan contact op met het waterschap zelf.
- er zijn 1 of 2 plekken om een auto te kortstondig te parkeren. Maar met de fiets is makkelijker en ziet u nog meer van de omgeving zoals Ettenlandsche kolk en het Vollenhovermeer.