Liesegangringen in de Grote of Maria Magdalenakerk
Welkom bij de Grote of Maria Magdalenakerk in Goes.
In het gesteente van deze kerk zijn twee opvallende voorbeelden zichtbaar van zogenaamde Liesegangringen. Deze patronen behoren tot de meest bijzondere structuren die in natuursteen kunnen voorkomen. Juist omdat hier twee duidelijk verschillende voorbeelden naast elkaar aanwezig zijn, biedt deze locatie een uitstekende mogelijkheid om deze geologische structuren van dichtbij te bestuderen en met elkaar te vergelijken.
Tijdens deze EarthCache onderzoeken we hoe Liesegangringen eruit zien, welke kenmerken ze hebben en hoe verschillen in gesteente en mineralisatie kunnen leiden tot verschillende patronen.
Ledesteen als bouwsteen
De stenen waarin de Liesegangringen zichtbaar zijn behoren tot de zogenaamde Ledesteen. Dit is een kalkrijke zandsteen afkomstig uit de omgeving van Lede in Oost-Vlaanderen. Vanwege de goede bewerkbaarheid werd deze steen eeuwenlang toegepast in kerken, stadhuizen en andere belangrijke gebouwen in Zeeland en Vlaanderen.
Hoewel Ledesteen op het eerste gezicht vrij homogeen lijkt, kunnen zich binnen het gesteente bijzondere structuren ontwikkelen. Een van die structuren zijn Liesegangringen.
Wat zijn Liesegangringen?
Liesegangringen zijn concentrische, gebogen of golvende banden die zichtbaar zijn binnen een gesteente. Ze ontstaan door de plaatselijke ophoping van mineralen in de steen, waardoor zones met verschillende kleuren en samenstellingen worden gevormd. In de onderstaande afbeelding kan je zien hoe de kleur ontstaat:
Deze banden kunnen sterk variëren in vorm, dikte en kleur. Sommige vormen bijna perfecte concentrische ringen, terwijl andere een grillig of golvend patroon vertonen. De structuur volgt vaak bestaande eigenschappen van het gesteente, zoals gelaagdheid, kleine scheuren of verschillen in porositeit.
Het resultaat is een duidelijk herkenbaar patroon dat zich onderscheidt van het omliggende gesteente.
Een geologische structuur binnen de steen
Bij deze EarthCache staat niet de steensoort zelf centraal, maar de structuur die binnen de steen zichtbaar is.
Liesegangringen laten zien dat een gesteente niet overal dezelfde samenstelling heeft. Door de ongelijke verdeling van mineralen ontstaan afwisselende lichte en donkere banden. Deze banden vormen samen een patroon dat informatie geeft over processen die zich binnen het gesteente hebben afgespeeld.
Net zoals fossielen, gelaagdheid of mineralenaders een structuur in gesteente kunnen vormen, zijn ook Liesegangringen een zichtbaar geologisch kenmerk binnen de bouwsteen.
Welke patronen kunnen ontstaan?
1 Cirkelvormige ringen
Ontstaan wanneer een reactie vanuit één centraal punt gelijkmatig naar buiten uitbreidt. Dit geeft concentrische ringen, vergelijkbaar met een schietschijf.
2 Golvende banden
Deze vormen ontstaan doordat mineralen bestaande scheuren, laaggrenzen of andere routes in het gesteente volgen.
3 Parallelle banden
Rechte, evenwijdige strepen ontstaan wanneer de neerslag zich vooral in één richting verspreidt, bijvoorbeeld langs poriën of lagen.
4 Ovale of onregelmatige ringen
Deze patronen ontstaan wanneer de reactie zich vanuit meerdere of onregelmatige startpunten verspreidt, waardoor vervormde ringen ontstaan.
Twee verschillende voorbeelden op locatie
Op deze locatie zijn twee verschillende voorbeelden van Liesegangringen zichtbaar.
De ene steen vertoont een patroon van duidelijk herkenbare, gebogen banden die grotendeels dezelfde richting volgen. De structuur oogt relatief regelmatig en laat goed zien hoe de banden zich door het gesteente bewegen.
De andere steen toont een meer onregelmatig patroon met sterkere kleurcontrasten en minder regelmatige vormen. Hierdoor wordt zichtbaar dat Liesegangringen niet altijd hetzelfde uiterlijk hebben.
Door beide stenen met elkaar te vergelijken kunnen verschillen worden waargenomen in vorm, kleur, regelmaat en oriëntatie van de banden. Juist deze vergelijking maakt duidelijk hoe gevarieerd dergelijke structuren kunnen zijn.
OPDRACHTEN:
Stuur de antwoorden via mijn profiel of via het berichtencentrum.
Je mag direct loggen nadat je de antwoorden hebt verzonden.
Graag een foto toevoegen waar ik kan zien dat je ter plaatse ben geweest, je hoeft uiteraard niet herkenbaar in beeld ( gps, nickname, zie voorbeeldfoto)
Mocht er iets ontbreken of niet correct zijn, dan neem ik contact met je op.
Opdracht 1 :
Vergelijk steen A en steen B.
Welke steen vertoont volgens jou de meest concentrische opbouw van Liesegangringen?
Leg uit waaraan je dat kunt zien.
Opdracht 2:
Liesegangringen volgen vaak eigenschappen die al in het gesteente aanwezig zijn.
Welke steen laat volgens jou het duidelijkst zien dat de structuur een voorkeursrichting heeft?
Leg uit waarom je dat denkt.
Opdracht 3:
De listing beschrijft vier mogelijke patroonvormen van Liesegangringen.
Bij welk van de vier beschreven patroonvormen sluit steen A het beste aan? En bij steen B?
Leg voor beide stenen uit waarom je hiervoor kiest aan de hand van de zichtbare banden.
Opdracht 4:
Maak een foto waaruit blijkt dat je de locatie hebt bezocht.
Breng hierbij bij de Liesegangringen zelf NIET in beeld.
Voor teams die gezamenlijk loggen wordt een aparte foto gevraagd.
Bronvermeling:
https://en.wikipedia.org/wiki/Liesegang_rings
https://www.mineralienmuseum-pforzheim.de/museum-exponate/liesegangsche-ringe/
https://www.insilico.hu/liesegang/history/history.html
https://commons.wikimedia.org/wiki/Category:Liesegang_rings
https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC11525527/
https://chatgpt.com
Opmerking:
Bij het opstellen van de listing is gebruikgemaakt van AI-ondersteuning. Alle geologische informatie is gecontroleerd en aangepast voor deze EarthCache