Kule (nie) armatnie

Zespół katedralno-zamkowy w Kwidzynie to jeden z najcenniejszych i najbardziej charakterystycznych zabytków gotyku ceglanego w Polsce. Powstały w XIV wieku kompleks łączy w sobie funkcje obronne, sakralne i administracyjne – obok monumentalnej katedry św. Jana Ewangelisty wznosi się dawny zamek kapituły pomezańskiej, połączony z kościołem wspólną zabudową. Dzięki temu tworzą one unikatowy w skali Europy zespół architektoniczny, górujący nad doliną Wisły i historycznym centrum miasta. Szczególną uwagę zwraca ogromne gdanisko – wysunięta poza mury wieża sanitarno-obronna połączona z zamkiem długim arkadowym gankiem, będąca jednym z symboli Kwidzyna.

Katedra była stolicą dawnej diecezji pomezańskiej i miejscem pochówku ważnych postaci średniowiecznego państwa zakonnego, m.in. bł. Doroty z Mątowów oraz wielkich mistrzów krzyżackich. Sam zamek, choć często nazywany „krzyżackim”, należał formalnie do kapituły pomezańskiej, a nie bezpośrednio do Zakonu Krzyżackiego. Przez stulecia kompleks pełnił różne funkcje – od siedziby duchownych i administracji, przez sąd i więzienie, aż współcześnie znalazło się tu muzeum. Od 2018 roku zespół katedralno-zamkowy posiada status Pomnika Historii, co podkreśla jego wyjątkową wartość dla dziedzictwa kulturowego Polski.

Przed katedrą, na skraju placu noszącym imię św. Jana Pawła II, znajduje się także pomnik papieża Polaka. Dojazdu do niego samochodom blokują cztery kamienna kule, wyglądające jak dawne armatnie, choć są wykonane współcześnie. Przyjrzyjmy się drugiej z nich (od lewej).

Interesuje cię obiekt ukryty pod znaczkiem Earthcache.

Porwaki czyli ksenolity

Porwak to polskie słowo na ksenolit (ang. xenolith). Ksenolity (z gr. xenos – obcy, lithos – kamień) to fragmenty obcych skał znajdujące się w skale magmowej.

Są to ciała stałe, które zostały włączone do magmy w czasie jej przemieszczania się w skorupie ziemskiej, ale nie uległy całkowitemu stopieniu.

Z tego powodu wyróżniają się składem, strukturą i często także kolorem w porównaniu do otaczającej ich skały magmowej. 

Powstają wtedy, gdy magma wznosi się i przecina starsze skały, zabierając ich fragmenty, które nie ulegają całkowitemu stopieniu.

W trakcie ochładzania się magmy i krystalizacji, te fragmenty pozostają zatopione w gotowej skale magmowej jako wyraźne inkluzje.

Ksenolity mogą mieć różne rozmiary – od bardzo małych ziaren po duże bloki. Ich obecność jest niezwykle cenna dla geologów, ponieważ dostarczają informacji o budowie i składzie głębszych warstw skorupy ziemskiej oraz o procesach zachodzących w magmie i wnętrzu Ziemi, których inaczej nie da się bezpośrednio zbadać.

Charakterystyczne cechy:

• pochodzi z innego miejsca (np. z głębi skorupy lub płaszcza),
• został „porwany” przez magmę,
• zwykle jest wyraźnie odmienny od skały otaczającej,
• bywa częściowo nadtopiony lub przeobrażony.

EarthCache

Aby móc zalogować skrytkę, należy odwiedzić miejsce, odpowiedzieć na pytania (1) - (3) i zrobić zdjęcie (4).

Odpowiedzi (1) - (3) proszę wysłać w wiadomości prywatnej. Zdjęcie (4) proszę umieścić w logu. Proszę, nie umieszczaj w logu zdjęć, które spojlerują odpowiedzi.

Zaraz po wysłaniu odpowiedzi możesz logować, jeśli coś będzie nie tak - skontaktuję się z tobą.

(1) Znajdź ksenolit ukryty pod znaczkiem EarthCache. Podaj jego kształt i wymiary.

(2) Czy ksenolit ma taką samą budowę co otaczająca go skała? Porównaj.

(3) Co jest starsze: ksenolit czy skała go otaczająca?

(5) Zrób zdjęcie siebie lub czegoś z Twoim nickiem z geocaching (tatuaż, drewniak, pieczątka, koszulka - bądź kreatywny) na tle Pomnika Jana Pawła II