Oz EarthCache

Oz turtulski

Oz turtulski, Źródło ilustracji: "40 lat Suwalskiego Parku Krajobrazowego", Turtul 2017

Ozy to długie wały lub wydłużone pagórki, czasami podobne nieco do nasypów kolejowych. Mogą mieć formę długich i ciągłych wałów, o długości nawet wielu kilometrów, albo też składać się z serii pojedynczych pagórków. Powstały podczas okresów zlodowaceń, gdy woda płynęła w otwartych szczelinach po powierzchni lodowca, lub też w tunelach położonych wewnątrz lub pod lodowcem. Strumienie niosły ze sobą piasek, żwir i kamienie, które stopniowo osadzały się w tych kanałach, tworząc podłużne wały, czyli dzisiejsze ozy. Zjawisko to miało miejsce głównie w okresach tzw. lodowcowego maksimum, gdy ruch lodu był bardzo powolny, lub też w ogóle zamierał. Gdy lodowiec już się wycofał i lód roztopił, pozostały nagromadzone zwały żwiru i piasku w formie podłużnych wałów, które możemy obserwować dzisiaj jako ozy. Ozy biegną zasadniczo zgodnie z kierunkiem wycofywania się lodowca, tzn. na naszej półkuli na osi Pn – Pd. W niektórych jednak przypadkach ukształtowanie terenu pod lodowcem (w miejscu gdzie płynął strumień, który utworzył oz), lub kierunek szczelin w lodowcu, mogły spowodować pewne odchylenia od tego ogólnego kierunku. Doskonałym tego przykładem jest właśnie oz turtulski.

Oz turtulski, którego nazwa pochodzi od pobliskiego przysiółka Turtul, uważany jest za jeden z najładniejszych przykładów ozów w Polsce. Powstał podczas ostatniego okresu zlodowacenia (zwanego zlodowaceniem północnopolskim lub bałtyckim), które zaczęło się ok 115 tys. lat temu. Na teren współczesnej Suwalszczyzny lodowiec nasunął się jednak ok. 23.000 i ustąpił ok. 10.200 lat temu. Oz turtulski ma w przybliżeniu 2850 m długości i składa się z 13 pagórków, o wysokości dochodzącej do 17 m. Biegnie on dnem doliny rzeki Czarna Hańcza i jej dopływu Kozikówki.

Jeśli chciałbyś zobaczyć całą część ozu leżącą w dolinie Czarnej Hańczy, możesz podążyć dobrze oznakowaną ścieżką edukacyjną, zaczynającą się przy jednym z parkingów oznaczonych jako waypointy. Musisz jednak pamiętać, że długość całej ścieżki wynosi 3,5 km i będziesz musiał wrócić tą samą drogą. Ścieżka jest niedostępna dla rowerów! Parking Nr 1 (polecany) i Stage 1 (Pyt. 1) znajdują się w Turtulu, przy siedzibie i informacji turystycznej Suwalskiego Parku Krajobrazowego, gdzie możesz uzyskać więcej informacji na interesujące Cię tematy. Parking Nr 2 mieści się natomiast przy jeziorze Hańcza – najgłębszym jeziorze w Polsce i na Niżu Europejskim (108,5 m).

Warunki zalogowania skrytki

Proszę prześlij mi odpowiedzi na pytania przez message centre, nie umieszczaj ich w swoim logu. Możesz od razu zalogować skrytkę po jej odwiedzeniu, ale odpowiedzi muszą być przysłane w ciągu najpóźniej dwóch tygodni. W innym przypadku będę zmuszony usunąć Twój log. Jeśli będziesz miał jakieś szczególne problemy z odpowiedziami, nie martw się. Skontaktuję się z Tobą i wspólnie je wyjaśnimy.

Pytanie 1 (Stage 1)

Chociaż być może trudno w to uwierzyć, miejsce gdzie stoisz jest także jednym z pagórków ozu. Ma jednak zupełnie inny kształt niż pozostałe pagórki. Jaka Twoim zdaniem może być tego przyczyna? Może łatwiej będzie Ci odpowiedzieć na to pytanie, gdy już zobaczysz inne pagórki ozu.

Pytanie 2 (Stage 2)

Stoisz przy olbrzymiej hałdzie kamieni, które rolnicy usunęli ze swoich pól. Suwalszczyzna obfituje w dużą ilość kamieni i głazów, ale nie pochodzą one wcale z tego terenu. Jak myślisz, z której części Europy i w jaki sposób mogły one tutaj przywędrować?

Pytanie 3 (Stage 3)

Stoisz teraz przed jednym z najładniejszych pagórków ozu. Ma on ok. 170 m długości i 20-60 m szerokości. Postaraj się oszacować wysokość tego pagórka. Wynosi ona:

A. 6 m

B. 11 m

C. 16 m?

Pytanie 4

Wiesz już, że zlodowacenie północnopolskie (bałtyckie), w trakcie którego powstał oz turtulski, zaczęło się na tym obszarze ok. 23.000 i skończyło ok. 10.200 lat temu. Początki tego zlodowacenia na półkuli północnej są jednak dużo wcześniejsze. Kiedy się ono zaczęło?

Zadanie 5 jest OPCJONALNE, nie musisz go wykonywać, jednak miło byłoby otrzymać odpowiedź również i na nie.

Pytanie 5 (Stage 4): Jeśli interesują Cię formy polodowcowe, możesz udać się do Stage 4, gdzie zobaczysz po drugiej stronie doliny Czarnej Hańczy tzw. dolinę wiszącą, która nosi nazwę Gaciska. Jej dno jest „zawieszone” na wysokości ok. 10 m nad dnem obecnej doliny rzeki. W czasie topnienia lodowca rzeka przez pewien czas płynęła korytem obecnie już suchej doliny Gaciska, która po ok. 4 km ponownie łączy się z obecną doliną Czarnej Hańczy. Jeśli masz dokładną mapę z poziomicami, spróbuj znaleźć to miejsce i prześlij mi jego przybliżone współrzędne.

Eskers are long, often winding, ridges of sand and gravel a bit similar to railway embankments. They may have either a continuous form, stretching sometimes for many kilometres or consist of a series of separate hills. They were formed during glaciation periods in cracks or tunnels in ice by streams flowing in open cracks on top of the glacier or in tunnels which were sometimes in and sometimes under the glacier. The streams carried sand, gravel and stones, which slowly accumulated in the tunnels forming eskers. This phenomenon took place mostly during the glacial maximum when the movement of the ice was very slow or when it did not move at all. When the glacier retreated and the ice melted, the gravel deposits were left standing in the form of long ridges. Eskers usually run in the direction of the glacier retreat, which in our hemisphere is generally along the N – S axis. In some cases, however, the terrain under the glacier (in the place where the stream was flowing) or the direction of the cracks in the glacier may have caused some deviations from this general direction. A perfect example of this is Turtul esker.

Turtul esker, whose name derives from the name of a nearby settlement, is considered to be one of the most beautiful examples of eskers in Poland. It was formed during the last glacial period, the so-called Weichselian glaciation, which began about 115 thousand years ago. In this area, however, the glaciation started about 23,000 and ended about 10,200 years ago. Turtul esker is 2850 m long and consists of 13 hills (up to 17 m high) running along the bottom of the valley of the Czarna Hańcza river and its tributary the Kozikówka.  

If you are interested in seeing the whole part of the esker that lies in the Czarna Hańcza valley, you can take a walk along a well marked educational path that begins at one of the car-park waypoints. However, you must remember that the whole trail is about 3.5 km long and you will have to return the same way. The path is not accessible for bikes! Car-park No 1 (recommended) and Stage 1 (Q1) are located in Turtul, near the information centre of Suwałki Landscape Park, where you can get more information about the esker and the surrounding area. Car-park No 2 is near Lake Hańcza – the deepest (108.5 m) lake in Poland and in the European Lowlands.

Logging Requirements

Please send me your answers via the message centre. Please do not put any information in your log. You can log your visit immediately after visiting the place but you must send me the answers within teo weeks at the latest. Otherwise I will have to delete your log. If there are any problems with your answers, do not worry. I will contact you and we will clear them up.

Stage 1

Q1: Although it is hard to believe, the place where you are standing is also one of the esker hills. It is very different in shape than the other hills though. What in your opinion might be the reason for this? Perhaps it will be easier for you to answer this questions when you see other hills of the esker.

Stage 2

Q2: You are standing at a huge heap of stones removed by farmers from their fields. There are lots of stones and boulders in this part of Poland but they do not originate from this area. What do you think: how and from which part of Europe did they come here?

Stage 3

Q3: At his point you can see one of the most beautiful and typical Turtul esker hills. It is about 170 m long and 20-60 m wide. Try to estimate its height. Is it:

A 6 m

B 11 m

C 16 m?

Q4: You already know that the Weichselian glaciation, during which Turtul esker was created, lasted in this area from about 23,000 till 10,200 years ago. However, this glaciation period started much earlier. When did it begin?

Task 5 is OPTIONAL, you do not have to do it although it would be nice to receive your answer to this question as well.

Stage 4

Q5: If you are interested in postglacial forms, you can also go to Stage 4. When the ice was melting, for some time the river flowed in another channel. From the point where you are standing you can see (across the valley) the bed of this channel in the form of a hanging valley. It is called Gaciska valley. Its bottom is about 10 m above the bottom of the current river valley. This channel is about 4 km long and it is dry now. If you have a good map with contour lines, try to find the other place where this dry valley joins the current Czarna Hańcza valley and send me approximate coordinates for this place.