Stanisław Wawrzyniec Staszic - Wybitny Pilanin
Stanisław Wawrzyniec Staszic – A Remarkable Citizen of Piła
---- English version below ----
Stanisław Staszic to bardzo znany Pilanin, znany każdemu mieszkańcowi miasta. W centrum miasta znajduje się jego rodzinny dom (obecnie odrestaurowany i przeznaczony na muzeum), którego sylwetka jest ikoną miasta (jego lokalizacja jest podana jako Waypoint do tego kesza). Wiele szkół w okolicy nosi jego imię. W mieście stoi też kilka jego pomników.
W miejscu, w którym się znajdujesz stoi jeden z nich - rzeźba Staszica w postaci ławeczki, na której można do niego dołączyć i zrobić sobie z nim zdjęcie.
Autorem ławeczki jest absolwent Akademii Sztuk Pięknych, obecnie Uniwersytetu Artystycznego w Poznaniu, na Wydziale Malarstwa, Grafiki i Rzeźby dr Norbert Sarnecki. Odsłonięcie ławeczki odbyło się w poniedziałek 9 października 2017r.
Stanisław Staszic przedstawiony jest tutaj jako zamyślony mężczyzna, który przegląda pierwsze wydanie swojego dzieła: "Przestrogi dla Polski".
Życiorys
Stanisław Wawrzyniec Staszic, ur. przed 6 listopada 1755 w Pile (6 listopada to data chrztu), zm. 20 stycznia 1826 w Warszawie.
Działacz oświeceniowy, pionier spółdzielczości, pisarz polityczny i publicysta, filozof i tłumacz, wolnomularz, przyrodnik: geograf i geolog; ksiądz katolicki. Członek Izby Edukacyjnej Księstwa Warszawskiego w 1808 roku, minister stanu Księstwa Warszawskiego od 1809 roku, radca stanu Księstwa Warszawskiego od 1810 roku, zastępca ministra oświaty Królestwa Polskiego w latach 1818–1824, minister stanu Królestwa Polskiego od 1824 roku.
Urodzony w rodzinie mieszczańskiej (ojciec Wawrzyniec i dziadek byli burmistrzami Piły; matką była Katarzyna z Mędlickich, burmistrzanka pilska). Uczęszczał do Kolegium jezuitów w Poznaniu. Po ukończeniu szkół (seminarium duchowne) w Poznaniu uzyskał święcenia (przełom 1778/1779) i w roku 1779 został duchownym.
Kształcił się także w latach 1779–1781 we Francji (Paryż: nauki fizyczne i przyrodnicze w Collège de France – poznał wówczas G.L. Buffona) i Niemczech (od połowy roku 1779: Lipsk i Getynga). W tym okresie poznał i odwiedzał Alpy i Apeniny.
Po powrocie do Polski (1781) otrzymał posadę wychowawcy synów byłego kanclerza Andrzeja Zamoyskiego. Rok później (1782) otrzymał doktorat obojga praw Akademii Zamojskiej i tamtejszą katedrę języka francuskiego (do roku 1784). Jeszcze dwukrotnie (IV 1790 – XII 1791 i XII 1794 – VI 1797) wyjeżdżał za granicę. W pierwszym przypadku wyjechał z Zamoyskimi do Wiednia, a następnie do Włoch (do Zamościa powrócił w grudniu 1791). W drugim ponownie odwiedził z Zamoyskimi Wiedeń. Według kroniki parafii pw. św. Katarzyny w Czernięcinie w latach 1788–1791 był proboszczem w Turobinie i rektorem w Czernięcinie.
W roku 1801 kupił domy dla siedziby Towarzystwa Przyjaciół Nauk (na członka TPN powołany został kilka miesięcy wcześniej, w roku 1800). Jesienią roku 1804 ponownie wyjechał za granicę, odwiedzając kolejno: Wrocław, Drezno i Paryż (do kraju powrócił w czerwcu 1805). Dwa miesiące później wyruszył na wyprawę geologiczną w Tatry, podczas której wszedł na Krywań i Łomnicę (21 sierpnia 1805 – pierwsze wejście na szczyt). Pełnił funkcje państwowe i społeczne. W 1812 roku przystąpił do Konfederacji Generalnej Królestwa Polskiego.
Staszic był jednym z czołowych reformatorów i uczonych polskiego oświecenia. Filozof, głoszący monistyczną koncepcję rozwoju świata. Działał na rzecz poprawy położenia chłopów.
W 1812, w folwarku Jarosławiec (koło Uchań) założył Towarzystwo Rolnicze Hrubieszowskie, stając się tym samym prekursorem spółdzielczości w Polsce (w 1816 dołączył do ruchu folwark dziekanowski, a w 1817 folwark hrubieszowski – mieszczanie posiadający własne majątki nie zgodzili się na włączenie miasta do Towarzystwa).
Odegrał ważną rolę w rozwoju przemysłu, działając jako geolog i badacz natury. W 1825 opublikował informacje o Górach Izerskich i Karkonoszach. W latach 1816–1824 pełnił funkcję dyrektora generalnego Wydziału Przemysłu i Kunsztów Królestwa Kongresowego. Przygotował wówczas plan rozbudowy Staropolskiego Okręgu Przemysłowego. Wznowił eksploatację węgla kamiennego ze złoża Reden na terenie obecnej Dąbrowy Górniczej. Z inicjatywy Staszica powstało wiele obiektów przemysłowych, m.in. pierwsze w Królestwie Polskim huty cynku (cztery huty o wspólnej nazwie „Konstanty” – 1816–1822) oraz ośrodki hutnictwa żelaza.
Był mecenasem i promotorem wynalazcy Abrahama Sterna.
Został pochowany przy kościele Niepokalanego Poczęcia Najświętszej Maryi Panny (pokamedulskim) na warszawskich Bielanach. W pogrzebie duchownego uczestniczyło 14 tys. osób. Zgodnie z ostatnią wolą zmarłego część jego majątku – 800 tys. zł została podzielona po 200 tys. zł między fundusze założycielskie domu zarobkowego dla ubogich i Szpitala Dzieciątka Jezus, a reszta na pomnik Mikołaja Kopernika, Instytut Głuchoniemych i Szpital Marcinkanek. Przez niemal cztery lata po śmierci Staszica jego grób był miejscem spotkań warszawskiej młodzieży i członków ruchów patriotycznych. W XX w. zaniedbany grób Staszica został wyremontowany dzięki staraniom rektora Akademii Górnoczo-Hutniczej w Krakowie, prof. Ryszarda Tadeusiewicza oraz Stowarzyszenia Wychowanków AGH. Odsłonięcie odnowionego pomnika nagrobnego odbyło się 1 grudnia 1999.
31 VII 1818 odznaczony Orderem Orła Białego. W Królestwie Kongresowym został również kawalerem Orderu Świętego Stanisława 1. klasy.
Jak zalogować kesza?
Dosiądź się do Pana Staszica i strzel sobie selfie, albo połóż karteczkę ze swoim nickiem z GC (albo cokolwiek innego co wskaże, że to właśnie Ty) na książce Staszica i zrób zdjęcie. Dołącz zdjęcie do logu.
Możesz opcjonalnie też zrobić zdjęcie przy Domu Staszica, ale nie jest to konieczne.
Logi bez zdjęć będą usuwane.
---------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------
English Version
Stanisław Staszic is a very well-known figure in Piła, known to every resident of the city. In the city center, you can find his family home (now restored and converted into a museum), which is an iconic landmark (its location is provided as a Waypoint for this cache). Many schools in the area bear his name. You can also find a few monuments of him in the city.
At the location where you are now, there is one of them - a sculpture of Staszic in the form of a bench, where you can sit with him and take a photo.
The bench was created by dr. Norbert Sarnecki, a graduate of the Academy of Fine Arts, now the University of Arts in Poznań, Faculty of Painting, Graphic Arts and Sculpture. The bench was unveiled on Monday, October 9, 2017.
Stanisław Staszic is depicted here as a thoughtful man, reviewing the first edition of his work: "Warnings for Poland." ("Przestrogi dla Polski")
Biography
Stanisław Wawrzyniec Staszic, born before November 6, 1755, in Piła (November 6 is the date of his baptism), died January 20, 1826, in Warsaw.
He was an Enlightenment activist, pioneer of cooperatives, political writer and publicist, philosopher and translator, freemason, naturalist: geographer and geologist; Catholic priest. Member of the Educational Chamber of the Duchy of Warsaw in 1808, minister of state of the Duchy of Warsaw from 1809, state counselor of the Duchy of Warsaw from 1810, deputy minister of education of the Kingdom of Poland from 1818 to 1824, minister of state of the Kingdom of Poland from 1824.
Born into a bourgeois family (his father Wawrzyniec and grandfather were mayors of Piła; his mother was Katarzyna from the Mędlicki family, a mayor of Piła). He attended the Jesuit College in Poznań. After finishing school (seminary) in Poznań, he was ordained (1778/1779) and in 1779 became a priest.
He also studied from 1779–1781 in France (Paris: physical and natural sciences at the Collège de France – where he met G.L. Buffon) and Germany (from mid-1779: Leipzig and Göttingen). During this period, he visited the Alps and the Apennines.
Upon returning to Poland (1781), he took up a position as tutor to the sons of former Chancellor Andrzej Zamoyski. A year later (1782), he received a doctorate in law from the Zamość Academy and held a chair of French language (until 1784). He traveled abroad twice more (April 1790 – December 1791 and December 1794 – June 1797). In the first instance, he traveled with the Zamoyski family to Vienna, and then to Italy (returned to Zamość in December 1791). In the second, he again visited Vienna with the Zamoyski family. According to the parish chronicles of St. Catherine's Church in Czernięcin, he was a pastor in Turobin and rector in Czernięcin from 1788–1791.
In 1801, he bought houses to serve as the headquarters of the Society of Friends of Science (appointed as a member of the TPN a few months earlier, in 1800). In the autumn of 1804, he traveled abroad again, visiting: Wrocław, Dresden, and Paris (returned to Poland in June 1805). Two months later, he embarked on a geological expedition to the Tatra Mountains, during which he climbed Krywań and Lomnica (August 21, 1805 – first ascent to the peak). He held various state and social functions. In 1812, he joined the General Confederation of the Kingdom of Poland.
Staszic was one of the leading reformers and scholars of the Polish Enlightenment. A philosopher advocating a monistic concept of world development. He worked to improve the situation of peasants.
In 1812, at the Jarosławiec estate (near Uchań), he founded the Hrubieszów Agricultural Society, thus becoming a precursor of cooperatives in Poland (in 1816, the Dziekanowski estate joined the movement, and in 1817, the Hrubieszów estate – townspeople with their own estates did not agree to include the town in the Society).
He played an important role in the development of industry, acting as a geologist and nature researcher. In 1825, he published information about the Jizera and Karkonosze Mountains. From 1816–1824, he was the general director of the Department of Industry and Crafts of the Congress Kingdom. During this time, he prepared a plan for the expansion of the Old Polish Industrial District. He resumed the exploitation of coal from the Reden deposit in present-day Dąbrowa Górnicza. Thanks to Staszic's initiative, many industrial facilities were established, including the first zinc smelters in the Kingdom of Poland (four smelters collectively named "Konstanty" – 1816–1822) and iron foundries.
He was a patron and promoter of the inventor Abraham Stern.
He was buried at the Church of the Immaculate Conception of the Blessed Virgin Mary (former Camaldolese) in Warsaw's Bielany. The priest's funeral was attended by 14,000 people. According to his will, part of his estate – 800,000 zł – was divided into four parts of 200,000 zł each, between the founding funds of a workhouse for the poor, the Hospital of the Infant Jesus, a monument to Nicolaus Copernicus, the Institute for the Deaf, and the Marcinean Hospital. For nearly four years after Staszic's death, his grave was a meeting place for Warsaw's youth and members of patriotic movements. In the 20th century, his neglected grave was renovated thanks to the efforts of the rector of the AGH University of Science and Technology in Kraków, Prof. Ryszard Tadeusiewicz, and the AGH Alumni Association. The renovated tombstone was unveiled on December 1, 1999.
On July 31, 1818, he was awarded the Order of the White Eagle. In the Congress Kingdom, he was also a knight of the 1st class Order of Saint Stanislaus.
How to log the cache?
Join Mr. Staszic on the bench and take a selfie, or place a note with your GC nickname (or anything else that indicates it's you) on Staszic's book and take a photo. Attach the photo to your log.
You can optionally also take a photo at the Staszic House, but it's not necessary.
Logs without photos will be deleted.
---------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------
Virtual Rewards 4.0 - 2024-2025
This Virtual Cache is part of a limited release of Virtuals created between January 17, 2024 and January 17, 2025. Only 4,000 cache owners were given the opportunity to hide a Virtual Cache. Learn more about Virtual Rewards 4.0 on the Geocaching Blog.