Boże Narodzenie w Szwecji – święto Narodzenia Pańskiego, które na gruncie szwedzkim stanowi połączenie tradycji z różnych epok, począwszy od zwyczajów wywodzących się z pradawnego święta pogańskiego jul poprzez tradycje chrześcijańskie (w tym luterańskie) do tradycji nowszych, zarówno rodzimych i obcych.
Dlaczego w Szwecji Boże Narodzenie obchodzi się 24 grudnia?
Krótko mówiąc, sięga to starożytnych sposobów, w jaki kraje nordyckie mierzyły czas i datę . Tradycyjnie Szwecja obchodzi swoje święta w przededniu tego, co jest znane jako dzień święty. 25 grudnia jest w Szwecji dość spokojnym dniem.
Szwedzi rozpoczynają przygotowania do Bożego Narodzenia już 13 grudnia, w dniu Świętej Łucji. Zgodnie z tradycją najstarsza niezamężna dziewczyna w rodzinie przebiera się w białe szaty, aby uczcić pamięć chrześcijańskiej męczennicy z III wieku. Tradycja nakazuje także przystrojenie włosów płonącymi świecami, praktyczni mieszkańcy Północy zastępują je jednak obecnie czymś bezpieczniejszym, np. lampkami. “Łucja” podaje rano rodzicom bułeczki i kawę.
Choinka przystrajana jest kilka dni przed Bożym Narodzeniem, a wśród ozdób znajdziemy kwiaty, np. gwiazdę betlejemską (poinsettię), czerwone tulipany i biały amarylis. W Wigilię wierzący Szwedzi (Julafton) uczestniczą w mszy, a po powrocie do domu spotykają się z rodziną przy suto zastawionym stole, na którym nie może zabraknąć: szynki, wieprzowiny, ryb i różnego rodzaju słodyczy. Tradycja szwedzka każe jeść na Wigilię ryby i mięso wieprzowe. Od średniowiecza przetrwał zwyczaj spożywania suszonego mięsa ryb jako dania postnego. Dziś popularną rybą świąteczną jest śledź, marynowany na kilka sposobów, często serwowana jest zapiekanka z sardelli. Do tego chleb, ziemniaki, kapusta.
Po kolacji do akcji wkracza Tomte, leśny gnom, przynoszący dzieciom prezenty. Często w jego rolę wciela się jeden z członków rodziny, podobnie jak ma to miejsce ze Świętym Mikołajem w Polsce.
W domach zbliżające się święta zwiastują świeczniki adwentowe i dziecięce „bożonarodzeniowe” kalendarze, a w witrynach sklepów i nad ulicami – bożonarodzeniowe dekoracje. Tuż przed Bożym Narodzeniem mieszkania są przystrajane świątecznymi dekoracjami (świece, bieżniki, makatki, krasnale, anioły, domki z pierniczków). Na drzwiach wejściowych są często wieszane zielone wianki z gałązek borówkowych lub sosnowych. Osobliwością krajów skandynawskich jest fakt, iż punkt kulminacyjny świąt Bożego Narodzenia przypada w Wigilię, 24 grudnia. Je się wówczas wigilijny obiad i rozdaje prezenty, ale dopiero po obejrzeniu w telewizji programu z klasycznymi filmami Walta Disneya. Zwyczajowymi elementami szwedzkiego Bożego Narodzenia są: choinka i szopka, gwiazdkowe prezenty (julklappar), kartki świąteczne z życzeniami Wesołych Świąt (God Jul), krasnoludek Jultomte (szwedzka odmiana Świętego Mikołaja) i bożonarodzeniowy koziołek (julbock).
Jeszcze 200 lat temu to wszystko, co dziś kojarzy się z Bożym Narodzeniem w Szwecji, nie istniało. Nie było ani choinki (julgran), ani Mikołaja (Tomten), prezentów (julklappar) czy słomianego koziołka (julbock). Na obrazie Småländsk Jul' Pehra Hörberga z około 1800 roku, najstarszym szwedzkim obrazie przedstawiającym ludowe obchody Bożego Narodzenia, widać ludzi jedzących owsiankę i pijących piwo. Aby złagodzić szorstkość podłogi, rozścielono na niej słomę dla tych, którzy na niej usiedli. Wszystko to, co dziś jest uważane w Szwecji za prastare tradycje czy zwyczaje, upowszechniło się około 150 lat temu.
W Szwecji za dawanie prezentów odpowiedzialny jest Jultomte. Jest to dobry elf, który mieszka w stodole w domu i czuwa nad rodziną. Chociaż w Szwecji prezenty przynoszą trzy gobliny Tomtebisse, Tomte i Nisse, Ojciec Gwiazdka często puka do drzwi rodzin. Ubrany w czerwoną pelerynę i brodę, rozdaje wszystkim prezenty.
W nagrodę za pomoc, dobre elfy domowe są nagradzane w Wigilię tradycyjną mleczną owsianką, która jest umieszczana na progu drzwi. Bo nawet jeśli nikt jeszcze nie widział Tomtów, nie można o nich zapomnieć. Każdy, kto nie zostawi owsianki na progu, zostanie ukarany nieszczęściem w Nowym Roku.
Znanym symbolem Bożego Narodzenia w Szwecji jest Yule Goat. Yule Goat to słomiana koza, która jest symbolem rydwanów Zeusa. Obecnie jest symbolem Bożego Narodzenia. Najsłynniejszy Yule Goat w Szwecji znajduje się w mieście Gävle.
A jeśli chodzi o życzenia świąteczne w Szwecji, najważniejsze są „God Jul” (Wesołych Świąt) i „God fortsättning”, co oznacza „ciesz się resztą świąt”.
