#031 Szlak im. generała Tadeusza Rozwadowskiego Mystery Cache

Elżbieta Zawacka przyszła na świat w marcu 1909 roku w Toruniu. Po ukończeniu studiów matematycznych na Uniwersytecie Poznańskim podjęła pracę jako nauczycielka w szkołach średnich, równolegle angażując się w działalność społeczną. W tym okresie została instruktorką Przysposobienia Wojskowego Kobiet, organizując struktury tej formacji między innymi na Śląsku.

Wybuch drugiej wojny światowej zmienił kierunek jej aktywności, stawiając przed nią zadania militarne. Brała udział w obronie Lwowa, a jesienią 1939 roku złożyła przysięgę wojskową, wstępując do Służby Zwycięstwu Polski. Początkowo organizowała struktury łączności oraz wojskowej służby kobiet na Śląsku, działając pod pseudonimem „Zelma”. Pod koniec 1940 roku została przeniesiona do Warszawy, gdzie jako „Zo” objęła funkcję w strukturach Działu Łączności Zagranicznej Komendy Głównej Związku Walki Zbrojnej, przekształconego później w Armię Krajową. Do jej głównych zadań należało utrzymywanie stałej komunikacji z polskimi władzami na uchodźstwie. W tym celu ponad sto razy przekraczała granice okupowanej Europy, przewożąc meldunki i pocztę. W lutym 1943 roku wyruszyła w misję przez Niemcy, Francję i Hiszpanię do Londynu, skąd powróciła do kraju drogą powietrzną jako jedyna kobieta w gronie cichociemnych. Po powrocie kontynuowała służbę w Warszawie, a w 1944 roku wzięła udział w powstaniu warszawskim.

Po zakończeniu działań wojennych włączyła się w struktury Zrzeszenia Wolność i Niezawisłość oraz powróciła do pracy pedagogicznej. Aktywność ta została przerwana w 1951 roku przez aresztowanie ze strony komunistycznych władz, które skazały ją na dziesięć lat więzienia. Wolność odzyskała w 1955 roku na mocy amnestii, co pozwoliło jej na kontynuowanie kariery naukowej. Uzyskała tytuł profesora nauk humanistycznych i badała dzieje wojennej służby kobiet. Pod koniec życia otrzymała awans na stopień generała brygady. Zmarła w styczniu 2009 roku w Toruniu i została pochowana na tamtejszym cmentarzu świętego Jerzego.

1. Pod jakim pseudonimem działała w Warszawie w strukturach Komendy Głównej ZWZ-AK?

2. W obronie jakiego miasta brała udział Elżbieta Zawacka we wrześniu 1939 roku?

3. W którym roku Elżbieta Zawacka została aresztowana przez komunistyczne władze?

4. W jakim mieście urodziła się i zmarła Elżbieta Zawacka?

Elżbieta Zawacka was born in March 1909 in Toruń. After completing her mathematics degree at the University of Poznań, she took up a post as a teacher in secondary schools, whilst also becoming involved in social work. During this period, she became an instructor for the Women’s Military Training Programme, organising the structure of this organisation in Silesia, amongst other places.

The outbreak of the Second World War changed the focus of her activities, presenting her with military tasks. She took part in the defence of Lviv, and in the autumn of 1939 she took the military oath upon joining the Service for Poland’s Victory. Initially, she organised the communications and women’s military service structures in Silesia, operating under the pseudonym ‘Zelma’. Towards the end of 1940, she was transferred to Warsaw, where, as “Zo”, she took up a post within the Foreign Communications Department of the Main Command of the Union of Armed Struggle, later transformed into the Home Army. Her main tasks included maintaining constant communication with the Polish authorities in exile. To this end, she crossed the borders of occupied Europe over a hundred times, carrying messages and mail. In February 1943, she set off on a mission through Germany, France and Spain to London, from where she returned to Poland by air as the only woman among the Cichociemni. Upon her return, she continued her service in Warsaw, and in 1944 she took part in the Warsaw Uprising.

After the end of the war, she joined the Freedom and Independence Association and returned to teaching. This activity was cut short in 1951 when she was arrested by the communist authorities, who sentenced her to ten years in prison. She regained her freedom in 1955 under an amnesty, which allowed her to continue her academic career. She was awarded the title of professor of humanities and researched the history of women’s wartime service. Towards the end of her life, she was promoted to the rank of brigadier general. She died in January 2009 in Toruń and was buried at St George’s Cemetery there.

1. Under what pseudonym did she operate in Warsaw within the structures of the ZWZ-AK High Command?

2. In the defence of which city did Elżbieta Zawacka take part in September 1939?

3. In which year was Elżbieta Zawacka arrested by the communist authorities?

4. In which city was Elżbieta Zawacka born and died?