#082 Szlak im. generała Tadeusza Rozwadowskiego Mystery Cache

Rozbicie więzienia w Kielcach było jedną z największych akcji zbrojnych polskiego podziemia niepodległościowego po zakończeniu II wojny światowej. Przeprowadzono je w nocy z 4 na 5 sierpnia 1945 r., a jego celem było uwolnienie żołnierzy Armii Krajowej i innych organizacji konspiracyjnych przetrzymywanych przez komunistyczny aparat bezpieczeństwa.

Tło i przyczyny konfliktu
Po wkroczeniu Armii Czerwonej na terytorium Polski i zainstalowaniu władzy komunistycznej rozpoczęły się masowe represje wobec członków struktur poakowskich. Wojewódzki Urząd Bezpieczeństwa Publicznego w Kielcach dokonywał licznych aresztowań, osadzając zatrzymanych w tamtejszym więzieniu, gdzie poddawano ich brutalnym przesłuchaniom. Sytuacja ta zmusiła dowództwo lokalnego podziemia do podjęcia akcji mającej na celu uwolnienie uwięzionych towarzyszy broni.

Siły stron i przygotowania
Do przeprowadzenia uderzenia wyznaczono zgrupowanie oddziałów powiązanych z Delegaturą Sił Zbrojnych na Kraj pod dowództwem kpt. Antoniego Hedy „Szarego” oraz por. Stefana Bembińskiego „Harnasia”. Łączne siły partyzantów liczyły około 200 ludzi. Powodzenie operacji przeprowadzanej w centrum miasta zależało od zaskoczenia przeciwnika i zastosowania podstępu. Dzień przed akcją partyzanci zainscenizowali pozorowany atak na odległy o 50 km Szydłowiec. W wyniku tej dywersji znaczna część sił garnizonu opuściła Kielce, udając się na obławę w tamtejsze lasy.

Przebieg starcia i kluczowe manewry
Właściwy szturm rozpoczął się w nocy z 4 na 5 sierpnia 1945 roku. Partyzanci wkroczyli do miasta opanowanymi wcześniej ciężarówkami. Zgrupowanie podzielono na dwie części. Grupa osłonowa zablokowała kluczowe punkty w mieście, w tym siedziby milicji, Urzędu Bezpieczeństwa i kwatery Armii Czerwonej, odcinając je od rejonu walk. W tym samym czasie grupa szturmowa uderzyła na budynki więzienne. Do sforsowania wewnętrznej bramy użyto pocisków z granatników przeciwpancernych. Następnie partyzanci, wspierani przez uwalnianych więźniów, przystąpili do systematycznego rozbijania drzwi cel za pomocą łomów i trotylu.

Wynik bitwy i bezpośrednie skutki
Cała operacja trwała około 2 godzin i zakończyła się pełnym sukcesem napastników. Z kieleckiego więzienia uwolniono 354 więźniów. Straty własne oddziałów partyzanckich ograniczyły się do 1 zabitego. Po stronie obrońców rannych zostało kilkunastu funkcjonariuszy, z których 2 zmarło w szpitalu. Bezpośrednim skutkiem akcji było czasowe sparaliżowanie komunistycznego aparatu bezpieczeństwa w regionie oraz wycofanie się oddziałów partyzanckich w bezpieczne rejony leśne przed nadejściem komunistycznych pościgów.

1. Jaki pseudonim nosił kapitan Antoni Heda?

2. Podaj pseudonim porucznika Stefana Bembińskiego, który współdowodził oddziałami partyzanckimi.

3. Na jakie miasto zainscenizowano pozorowany atak dzień przed właściwą akcją w Kielcach?

4. Ile więźniów uwolniono podczas akcji?

The raid on the prison in Kielce was one of the largest armed operations carried out by the Polish independence underground after the end of the Second World War. It took place on the night of 4–5 August 1945, and its aim was to free soldiers of the Home Army and other underground organisations held by the communist security apparatus.

Conflict Background
Following the Red Army’s entry into Polish territory and the establishment of communist rule, mass repressions against members of post-Home Army structures began. The Provincial Office of Public Security in Kielce carried out numerous arrests, detaining those arrested in the local prison, where they were subjected to brutal interrogations. This situation forced the leadership of the local underground movement to launch an operation aimed at freeing their imprisoned comrades-in-arms.

Force Preparation
A group of units linked to the Domestic Branch of the Armed Forces, under the command of Captain Antoni Heda ‘Szary’ and Lieutenant Stefan Bembiński ‘Harnas’, was assigned to carry out the raid. The total strength of the partisans numbered around 200 men. The success of the operation carried out in the city centre depended on taking the enemy by surprise and using a ruse. The day before the operation, the partisans staged a mock attack on Szydłowiec, 50 km away. As a result of this diversion, a significant proportion of the garrison’s forces left Kielce to conduct a search operation in the local forests.

Battle Progress
The actual assault began on the night of 4–5 August 1945. The partisans entered the city in lorries they had previously seized. The force was divided into two parts. A covering group blocked key points in the town, including the militia headquarters, the security office and the Red Army headquarters, cutting them off from the combat zone. At the same time, the assault group attacked the prison buildings. Anti-tank grenade launchers were used to breach the inner gate. The partisans then, aided by the prisoners, proceeded to systematically break down the cell doors using crowbars and TNT.

Battle Aftermath
The entire operation lasted around two hours and ended in complete success for the attackers. 354 prisoners were freed from the Kielce prison. Casualties amongst the partisan units were limited to one fatality. On the defenders’ side, a dozen or so officers were wounded, two of whom died in hospital. The immediate consequence of the clash was the temporary paralysis of security structures in the region and the withdrawal of the partisan units to safe forest areas before the arrival of the communist pursuit forces.

1. What was Captain Antoni Heda’s alias?

2. Give the alias of Lieutenant Stefan Bembiński, who co-commanded the partisan units.

3. Which town was the target of a staged attack the day before the actual operation in Kielce?

4. How many prisoners were freed during the operation?