#068 Szlak im. generała Tadeusza Rozwadowskiego Mystery Cache

Akcja „Kutschera” była najważniejszym udanym zamachem bojowym polskiego ruchu oporu wymierzonym w wysokiego rangą funkcjonariusza niemieckiego aparatu terroru w okupowanej Polsce. Przeprowadzona w Warszawie operacja doprowadziła do eliminacji dowódcy SS i Policji na dystrykt warszawski, odpowiedzialnego za masowe egzekucje mieszkańców miasta.

Tło i przyczyny konfliktu
Jesienią 1943 roku w Warszawie drastycznie nasiliły się brutalne łapanki oraz publiczne egzekucje uliczne, mające na celu zastraszenie ludności cywilnej i sparaliżowanie działalności podziemia. Odpowiedzialność za ten terror ponosił bezimienny na obwieszczeniach Dowódca SS i Policji, Franz Kutschera. W odpowiedzi na te represje Kierownictwo Walki Podziemnej wydało na niego wyrok śmierci. Zadanie likwidacji powierzono dowódcy Kedywu Komendy Głównej Armii Krajowej, a bezpośrednim wykonawcą został oddział specjalny „Pegaz”.

Siły stron i przygotowania
Planowanie akcji poprzedziło wielotygodniowe rozpoznanie wywiadowcze. Wywiadowcy zidentyfikowali cel, poznali numery rejestracyjne jego limuzyny oraz ustalili regularną trasę przejazdu z mieszkania w alei Róż do siedziby dowództwa w Alejach Ujazdowskich. Do wykonania zadania wyznaczono dwunastoosobowy zespół pod dowództwem Bronisława Pietraszewicza „Lota”. Polskie siły podzielono na sekcję sygnalizacyjną, składającą się z trzech łączniczek, grupę wykonawców i ubezpieczenia oraz trzech kierowców dysponujących samochodami. Po stronie niemieckiej zabezpieczenie stanowiły uzbrojone w pistolety maszynowe posterunki przy budynkach rządowych oraz osobista eskorta generała.

Przebieg starcia i kluczowe manewry
Rankiem 1 lutego 1944 roku żołnierze zajęli wyznaczone pozycje. Gdy limuzyna Kutschery ruszyła, łączniczki Maria Stypułkowska-Chojecka „Kama”, Elżbieta Dziębowska „Dewajtis” i Anna Szarzyńska-Rewska „Hanka” przekazały kolejno umówione znaki. Sygnał do ataku dał „Lot”, zdejmując kapelusz. Kluczowym manewrem było zablokowanie niemieckiego auta przez wóz kierowany przez Michała Issajewicza „Misia”. Polscy wykonawcy natychmiast ostrzelali unieruchomiony pojazd i dobili Kutscherę. W tym samym czasie sekcja ubezpieczenia powstrzymywała ogniem niemiecką załogę pobliskich gmachów. Po wymianie strzałów i zabraniu dokumentów zabitego, zamachowcy przeprowadzili odskok przygotowanymi samochodami.

Wynik bitwy i bezpośrednie skutki
Operacja zakończyła się pełnym sukcesem militarnym w postaci likwidacji dowódcy SS, jednak straty własne oddziału okazały się dotkliwe. Czterech uczestników poniosło śmierć — dwóch zmarło w szpitalach w wyniku odniesionych ran, a dwóch utonęło w Wiśle podczas ucieczki przed obławą. W odpowiedzi na zamach Niemcy przeprowadzili egzekucję odwetową na stu Polakach i nałożyli na miasto kontrybucję. Pomimo represji akcja doprowadziła do wyraźnego zmniejszenia nasilenia jawnego terroru okupacyjnego w Warszawie.

1. Jak nazywał się oddział specjalny Kedywu Komendy Głównej Armii Krajowej, który był bezpośrednim wykonawcą akcji?

2. Kto dał sygnał kapeluszem? Podaj pseudonim

3. Ile łączniczek wchodziło w skład sekcji sygnalizacyjnej przekazującej znaki o ruchu limuzyny?

4. Podaj nazwę alei, przy której znajdowało się mieszkanie Franza Kutschery. (dwa słowa)

The ‘Kutscher’ operation was the most significant successful combat operation carried out by the Polish resistance movement against a high-ranking official of the German apparatus of terror in occupied Poland. Carried out in Warsaw, the operation led to the elimination of the SS and Police commander for the Warsaw district, who was responsible for the mass executions of the city’s inhabitants.

Conflict Background
In the autumn of 1943, brutal round-ups and public street executions intensified dramatically in Warsaw, aimed at intimidating the civilian population and paralysing the activities of the underground. Responsibility for this terror lay with Franz Kutschera, the SS and Police Commander, who was referred to only by his surname in official notices. In response to these repressive measures, the Underground Struggle Leadership issued a death sentence against him. The task of eliminating him was entrusted to the commander of Kedyw at the Home Army High Command, and the special unit ‘Pegaz’ was designated to carry out the operation.

Force Preparation
The planning of the operation was preceded by several weeks of intelligence reconnaissance. The intelligence officers identified the target, noted the registration number of his limousine and established his regular route from his flat on Aleja Róż to the headquarters on Aleje Ujazdowskie. A twelve-man team under the command of Bronisław Pietraszewicz, codenamed ‘Lot’, was assigned to carry out the mission. The Polish forces were divided into a signalling section, consisting of three female liaison officers, an operational and security group, and three drivers with vehicles at their disposal. On the German side, security was provided by sentries armed with submachine guns stationed at government buildings, as well as the general’s personal escort.

Battle Progress
On the morning of 1 February 1944, the soldiers took up their designated positions. When Kutschera’s limousine set off, the liaison officers Maria Stypułkowska-Chojecka ‘Kama’, Elżbieta Dziębowska ‘Dewajtis’ and Anna Szarzyńska-Rewska ‘Hanka’ relayed the pre-arranged signals in turn. ‘Lot’ gave the signal to attack by taking off his hat. The key manoeuvre was blocking the German car with a vehicle driven by Michał Issajewicz ‘Misia’. The Polish operatives immediately opened fire on the immobilised vehicle and finished off Kutschera. At the same time, the covering fire team held off the German crew in nearby buildings with their fire. After an exchange of fire and seizing the slain man’s documents, the assassins made their getaway in the vehicles they had prepared.

Battle Aftermath
The operation was a complete military success in that it resulted in the elimination of the SS commander; however, the unit’s own losses proved severe. Four participants lost their lives — two died in hospital as a result of their injuries, and two drowned in the Vistula whilst fleeing a manhunt. In response to the assassination, the Germans carried out a reprisal execution of one hundred Poles and imposed a contribution on the city. Despite the reprisals, the operation led to a marked reduction in the intensity of overt occupation terror in Warsaw.

1. What was the name of the special unit of the Kedyw (Special Operations Group) of the Home Army’s High Command, which carried out the operation?

2. Who gave the signal with a hat? Provide his codename

3. How many female liaison officers were part of the signalling section responsible for relaying signals regarding the limousine’s movements?

4. Give the name of the avenue on which Franz Kutschera’s flat was located. (two words)