#048 Szlak im. generała Tadeusza Rozwadowskiego Mystery Cache

Powstanie wielkopolskie było zbrojnym wystąpieniem Polaków przeciwko niemieckiej administracji w Wielkopolsce na przełomie lat 1918–1919. Był to jedyny tak duży i zwycięski polski zryw narodowowyzwoleńczy tamtego okresu, który przesądził o powrocie tych ziem w granice odradzającej się Rzeczypospolitej.

Tło i przyczyny konfliktu
Po zakończeniu I wojny światowej Niemcy znalazły się w stanie kryzysu politycznego i społecznego, jednak Wielkopolska nadal pozostawała pod ich kontrolą. Polscy mieszkańcy regionu oczekiwali przyłączenia tych ziem do odradzającej się Polski. Napięcie rosło wraz z rozwojem polskich organizacji społecznych i wojskowych. Bezpośrednim impulsem do wybuchu walk stały się wydarzenia związane z przyjazdem Ignacego Paderewskiego (26 grudnia 1918) do Poznania oraz starcia między polskimi i niemieckimi mieszkańcami miasta pod koniec grudnia 1918 roku.

Siły stron i przygotowania
Początkowo po stronie polskiej działały oddziały ochotnicze, Straż Ludowa oraz formacje kierowane przez Polską Organizację Wojskową Zaboru Pruskiego. Naczelne Dowództwo objął kapitan Stanisław Taczak, zastąpiony później przez generała Józefa Dowbora-Muśnickiego, który przekształcił oddziały w regularną Armię Wielkopolską. W połowie stycznia 1919 roku siły polskie liczyły 27 000 ludzi, a pod koniec konfliktu blisko 100 000 żołnierzy. Stronę niemiecką reprezentowały regularne garnizony, a także nowo formowane oddziały ochotnicze i ochrona pogranicza pod nazwą Grenzschutz Ost.

Przebieg starcia i kluczowe manewry
Walki szybko rozprzestrzeniły się z Poznania na całą prowincję. Polskie oddziały realizowały taktykę opanowywania lokalnych garnizonów, węzłów kolejowych oraz urzędów administracji państwowej. Kluczowym manewrem w samym Poznaniu było przeprowadzone 6 stycznia 1919 roku uderzenie na stację lotniczą Ławica. Polskie pododdziały otoczyły i zmusiły do kapitulacji niemiecką załogę, zdobywając sprawny sprzęt lotniczy. Następnie działania wojenne przeniosły się na trzy fronty: północny, zachodni i południowy, gdzie dochodziło do starć pozycyjnych i odpierania niemieckich kontrataków.

Wynik bitwy i bezpośrednie skutki
Zryw zakończył się militarnym i politycznym sukcesem strony polskiej, a regularne działania bojowe ustały 16 lutego 1919 roku. Wówczas to w Trewirze podpisano układ przedłużający rozejm kończący I wojnę światową, który objął również front wielkopolski i wyznaczył linię demarkacyjną. Bezpośrednim skutkiem walk było przejęcie kontroli nad większością Prowincji Poznańskiej przez Polaków i formalne włączenie tych terenów do Polski na mocy traktatu wersalskiego.

1. Podaj nazwisko dowódcy sił powstańczych po Stanisławie Taczaku?

2. Podaj nazwisko polskiego pianisty i polityka, który swoim przyjazdem do Poznania dał impuls do rozpoczęcia otwartego wystąpienia zbrojnego?

3. Jakie lotnisko zostało opanowane przez powstańców podczas walk?

4. W jakim mieście podpisano rozejm kończący walki?

The Greater Poland Uprising was an armed uprising by Poles against the German administration in Greater Poland at the turn of 1918–1919. It was the only Polish national liberation uprising of that period that was both large-scale and successful, and it determined the return of these lands to the borders of the reborn Republic of Poland.

Conflict Background
After the end of World War I, Germany found itself in a state of political and social crisis, yet Greater Poland remained under its control. The Polish inhabitants of the region expected these lands to be incorporated into the reborn Poland. Tensions grew alongside the development of Polish social and military organizations. The immediate trigger for the outbreak of fighting was the arrival of Ignacy Paderewski (December 26, 1918) in Poznań and the clashes between Polish and German residents of the city in late December 1918.

Force Preparation
Initially, the Polish side was composed of volunteer units, the People’s Guard, and formations led by the Polish Military Organization of the Prussian Partition. Captain Stanisław Taczak assumed command of the Supreme Headquarters, later replaced by General Józef Dowbor-Muśnicki, who reorganized the units into the regular Greater Poland Army. In mid-January 1919, Polish forces numbered 27,000 men, and by the end of the conflict, nearly 100,000 soldiers. The German side was represented by regular garrisons, as well as newly formed volunteer units and a border guard force known as the Grenzschutz Ost.

Battle Progress
Fighting quickly spread from Poznań to the entire province. Polish units employed a strategy of seizing local garrisons, railway junctions, and government administrative offices. The key maneuver in Poznań itself was the attack on the Ławica airfield carried out on January 6, 1919. Polish units surrounded and forced the German garrison to surrender, capturing operational aircraft. Subsequently, hostilities shifted to three fronts—the northern, western, and southern fronts—where positional battles took place and German counterattacks were repelled.

Battle Aftermath
The uprising ended in military and political success for the Polish side, and regular combat operations ceased on February 16, 1919. It was then, in Trier, that an agreement was signed extending the armistice that ended World War I; this agreement also covered the Greater Poland front and established a demarcation line. The immediate result of the fighting was the Poles’ takeover of most of the Poznań Province and the formal incorporation of these territories into Poland under the Treaty of Versailles.

1. Who was the commander of the insurgent forces after Stanisław Taczak?

2. Name the Polish pianist and politician whose visit to Poznań provided the impetus for the start of open hostilities.

3. Which airport was captured by the insurgents during the fighting?

4. In which city was the armistice ending the fighting signed?