#087 Szlak im. generała Tadeusza Rozwadowskiego Letterbox Hybrid

Uchwalenie Konstytucji 3 Maja, a właściwie Ustawy Rządowej z dnia 3 maja stanowiło zwieńczenie prac Sejmu Czteroletniego, nakierowanych na ustrojową naprawę Rzeczypospolitej. Ustawa ta była pierwszą spisaną konstytucją w Europie oraz drugą na świecie, zaraz po Stanach Zjednoczonych Ameryki. W swojej ostatecznej formie składała się z 11 artykułów. Prace nad tekstem przebiegały w tajemnicy, a kluczową rolę w formowaniu zapisów odegrali król Stanisław August Poniatowski, Ignacy Potocki, Hugo Kołłątaj oraz sekretarz królewski Scipione Piattoli. Inicjatywa ta doprowadziła do przyjęcia aktu prawnego wprowadzającego monarchię konstytucyjną oraz trójpodział władzy, a także znoszącego wolną elekcję i zasadę liberum veto.

Pamięć o tym wydarzeniu i chęć jego upamiętniania przetrwały okres zaborów, mimo formalnego zakazu świętowania wydanego przez władze okupacyjne. Święto państwowe zostało oficjalnie ustanowione po odzyskaniu niepodległości w 1919 roku. Rocznice te zostały jednak ponownie zakazane podczas okupacji niemieckiej i sowieckiej w trakcie II wojny światowej. W okresie powojennym komunistyczne władze przeciwdziałały podtrzymywaniu pamięci o Konstytucji, reagując siłą na demonstracje studenckie w Krakowie w 1946 roku, a ostatecznie znosząc obchody specjalną ustawą w 1951 roku.

Społeczeństwo polskie nie respektowało tego zakazu – na murach miast malowano hasła upamiętniające rocznicę, a wielu obywateli wbrew kontrolom milicji i karom celowo przetrzymywało do 3 maja flagi państwowe wywieszane na Święto Pracy. Tradycja trwała również w zakamuflowanej formie jako kościelne święto Najświętszej Marii Panny Królowej Polski. Mimo prób zastraszania duchownych przez aparat bezpieczeństwa, nabożeństwa często kończyły się śpiewaniem pieśni patriotycznych.

Ostateczne ponowne ustanowienie Święta Narodowego 3 Maja przyniósł Sejm na wniosek Senatu 6 kwietnia 1990 roku. Tego roku obchody odbywały się na placu Zamkowym w Warszawie w obecności prezydenta RP Wojciecha Jaruzelskiego.

Od 2007 roku Litwa również oficjalnie upamiętnia rocznicę uchwalenia Konstytucji 3 Maja, podkreślając wspólne dziedzictwo historyczne dawnej Rzeczypospolitej Obojga Narodów.

1. Podaj liczbę artykułów, z których składała się polska konstytucja.

2. W którym roku komunistyczne władze zniosły obchody 3 maja specjalną ustawą?

3. Podaj nazwisko prezydenta RP podczas obchodów święta 3 maja w 1990 roku.

4. Jakie inne państwo od 2007 roku obchodzi dzień 3 maja jako swoje święto narodowe?

The adoption of the Constitution of 3 May – or, more precisely, the Government Act of 3 May – marked the culmination of the work of the Four-Year Sejm, which was aimed at reforming the political system of the Republic. This Act was the first written constitution in Europe and the second in the world, following that of the United States of America, and in its final form consisted of 11 articles. Work on the text was carried out in secret, and King Stanisław August Poniatowski, Ignacy Potocki, Hugo Kołłątaj and the royal secretary Scipione Piattoli. This initiative led to the adoption of a legal act introducing a constitutional monarchy and the separation of powers, as well as abolishing free election and the principle of the liberum veto.

The memory of this event and the desire to commemorate it survived the period of partition, despite a formal ban on celebrations imposed by the occupying authorities. The public holiday was officially established following the restoration of independence in 1919. However, these anniversaries were once again banned during the German and Soviet occupations in the course of the Second World War. In the post-war period, the communist authorities sought to prevent the memory of the Constitution from being kept alive, responding with force to student demonstrations in Kraków in 1946, and ultimately abolishing the celebrations by means of a special act in 1951.

The Polish public did not respect this ban – slogans commemorating the anniversary were painted on city walls, and many citizens, defying militia checks and penalties, deliberately kept the national flags displayed for Labour Day up until 3 May. The tradition also continued in a disguised form as the church feast of the Blessed Virgin Mary, Queen of Poland. Despite attempts by the security apparatus to intimidate the clergy, these services often ended with the singing of patriotic hymns.

The Sejm, acting on a motion from the Senate, finally re-established 3 May as a national holiday on 6 April 1990. That year, the celebrations took place in Castle Square in Warsaw in the presence of the President of the Republic of Poland, Wojciech Jaruzelski.

Since 2007, Lithuania has also officially commemorated the anniversary of the adoption of the Constitution of 3 May, highlighting the shared historical heritage of the former Polish-Lithuanian Commonwealth.

1. State the number of articles that made up the Polish constitution.

2. In which year did the communist authorities abolish the 3 May celebrations by means of a special act?

3. Who was the President of the Republic of Poland during the 3 May celebrations in 1990?

4. Which other country has been celebrating 3 May as its national holiday since 2007?