#073 Szlak im. generała Tadeusza Rozwadowskiego Letterbox Hybrid

Rozkaz ewakuacji i próba przebicia do Śródmieścia stanowiły punkt zwrotny walk o Stare Miasto podczas Powstania Warszawskiego. Operacja miała na celu przełamanie niemieckiego pierścienia okrążenia i otwarcie lądowego korytarza dla odciętych sił polskich.

Tło i przyczyny konfliktu
W drugiej połowie sierpnia 1944 roku niemieckie oddziały systematycznie zacieśniały okrążenie wokół Starówki, wykorzystując przewagę artylerii, lotnictwa i broni pancernej. Kolejne utracone pozycje ograniczały możliwości obrony, a powstańcom zaczynało brakować amunicji, żywności i środków medycznych. Dowództwo Armii Krajowej uznało, że dalsza obrona dzielnicy grozi całkowitym zniszczeniem walczących oddziałów, dlatego podjęto decyzję o próbie przebicia do Śródmieścia.

Siły stron i przygotowania
Za obronę Starówki odpowiadała Grupa „Północ” dowodzona przez płk. Karola Ziemskiego „Wachnowskiego”. W jej skład wchodziły m.in. zgrupowania „Róg”, „Leśnik”, „Gozdawa” i „Chrobry II”, a także bataliony „Zośka” oraz „Parasol”. Naprzeciw nim stanęły oddziały Wehrmachtu, SS i formacji policyjnych wspierane przez artylerię, lotnictwo oraz broń pancerną.

Przebieg starcia i kluczowe manewry
W nocy z 30 na 31 sierpnia 1944 roku oddziały Grupy „Północ” rozpoczęły natarcie w kierunku Śródmieścia. Jednak z powodu braku łączności radiowej i opóźnień w kanałach, poszczególne manewry nie nastąpiły jednocześnie. Niemcy, dysponujący przewagą ogniową, zaryglowali ulice i odparli większość ataków. Manewr oskrzydlający z placu Bankowego załamał się w ogniu maszynowym, przez co Zgrupowanie „Radosław” i Batalion „Rum” nie zdołały się połączyć. Jedynym sukcesem było działanie kompanii „Rudy” z batalionu „Zośka”, która jako jedyna przedarła się przez pozycje wroga w rejonie Ogrodu Saskiego.

Wynik bitwy i bezpośrednie skutki
Niepowodzenie akcji kosztowało życie i zdrowie około 550 powstańców. Wobec fiaska planu lądowego, dowództwo Grupy „Północ” zarządziło odwrót podziemny sieciami inżyniera Lindleya. Przez główny właz na placu Krasińskich od wieczora 1 września ewakuowano kanałami do Śródmieścia około 4500 żołnierzy, a kolejne 800 osób przeszło na Żoliborz. Przemieszczanie się w głębokich ściekach uratowało trzon sił Starówki przed eksterminacją, kończąc obronę tej dzielnicy.

1. Jak nazywała się polska grupa taktyczna broniąca Starego Miasta?

2. Która kompania z batalionu „Zośka” jako jedyna odniosła sukces i przedarła się przez pozycje wroga w rejonie Ogrodu Saskiego?

3. Podaj nazwisko inżyniera, który zaprojektował podziemną sieć wykorzystaną przez powstańców do ewakuacji.

4. Do jakiej dzielnicy, poza Śródmieściem, ewakuowali się powstańcy po niepowodzeniu akcji?

The evacuation order and the attempt to break through to Śródmieście marked a turning point in the fighting for the Old Town during the Warsaw Uprising. The operation was intended to break through the German encirclement and open up a land corridor for the cut-off Polish forces.

Conflict Background
In the second half of August 1944, German troops systematically tightened their encirclement of the Old Town, exploiting their superiority in artillery, air power and armoured vehicles. The successive loss of positions limited the possibilities for defence, and the insurgents were beginning to run out of ammunition, food and medical supplies. The Home Army command concluded that continuing to defend the district risked the complete destruction of the fighting units, and so the decision was taken to attempt a breakthrough into Śródmieście.

Force Preparation
The ‘North’ Group, commanded by Colonel Karol Ziemski ‘Wachnowski’, was responsible for defending the Old Town. It comprised, amongst others, the ‘Róg’, ‘Leśnik’, ‘Gozdawa’ and ‘Chrobry II’ units, as well as the ‘Zośka’ and ‘Parasol’ battalions. Opposing them were units of the Wehrmacht, the SS and police formations, supported by artillery, the air force and armoured vehicles.

Battle Progress
On the night of 30–31 August 1944, units of the ‘North’ Group launched an attack towards Śródmieście. However, due to a lack of radio communication and delays in the communication channels, the individual manoeuvres did not take place simultaneously. The Germans, with their superior firepower, sealed off the streets and repelled most of the attacks. The flanking manoeuvre from Bankowy Square broke down under machine-gun fire, preventing the 'Radosław' Group and the 'Rum' Battalion from linking up. The only success was achieved by the ‘Rudy’ Company of the ‘Zośka’ Battalion, which was the only unit to break through enemy positions in the area of the Saxon Garden.

Battle Aftermath
The failure of the operation cost the lives and health of around 550 insurgents. Faced with the failure of the land-based plan, the command of the ‘North’ Group ordered an underground retreat via the tunnels designed by Engineer Lindley. From the evening of 1 September, around 4,500 soldiers were evacuated via the sewers to Śródmieście through the main manhole on Krasińskich Square, whilst a further 800 people made their way to Żoliborz. Moving through the deep sewers saved the core of the Old Town’s forces from extermination, bringing the defence of this district to an end.

1. What was the name of the Polish tactical group defending the Old Town?

2. Which company from the ‘Zośka’ battalion was the only one to succeed in breaking through enemy positions in the area of the Saxon Garden?

3. Give the name of the engineer who designed the underground network used by the insurgents for evacuation.

4. To which district, apart from Śródmieście, did the insurgents evacuate after the operation failed?