Ben-Ali/Libi – de goochelaar die niet mocht verdwijnen
Ben-Ali-Libi was de artiestennaam van Michel Velleman, een Nederlandse goochelaar en illusionist die in de jaren twintig en dertig optrad in theaters en variétéprogramma’s door heel Nederland. Met zijn trucs, humor en gevoel voor theater wist hij zijn publiek telkens weer te verbazen. Op het toneel was hij Ben-Ali/Libi: een mysterieuze verschijning die mensen even liet geloven dat het onmogelijke toch mogelijk was.
Maar achter de artiestennaam stond een gewone Nederlandse man. Michel Velleman werd in 1895 in Groningen geboren in een Joods gezin. Hij trouwde met Anna Speijer en samen kregen zij twee kinderen. Terwijl hij als goochelaar door het land reisde, bouwde hij een bestaan op waarin amusement en verwondering centraal stonden.
Toen Nederland in mei 1940 door nazi-Duitsland werd bezet, veranderde zijn leven volledig. Omdat Velleman Joods was, werd zijn vrijheid steeds verder ingeperkt. Joodse artiesten mochten niet langer overal optreden en de vervolging werd steeds grimmiger. Uiteindelijk werd ook Michel Velleman opgepakt.
Hij werd gedeporteerd naar het vernietigingskamp Sobibór in het door Duitsland bezette Polen. Daar werd hij in 1943 vermoord. Niet omdat hij iets had gedaan, maar omdat hij Joods was.
Jarenlang was Ben-Ali-Libi slechts één naam tussen de meer dan honderdduizend Nederlandse Joden die tijdens de Holocaust werden vermoord. Dat veranderde mede dankzij dichter Willem Wilmink. Hij schreef het aangrijpende gedicht Ben-Ali-Libi, waarin hij vertelt over de goochelaar die vroeger mensen liet lachen en verbazen, maar uiteindelijk zelf niet kon ontsnappen aan zijn vervolgers.
Juist daarin ligt de kracht van het verhaal van Ben-Ali-Libi. De Holocaust bestaat uit onvoorstelbaar grote aantallen slachtoffers, maar achter ieder getal zat een mens met een naam, een gezin, een beroep, dromen en talenten. Michel Velleman was zo’n mens.
Hij kon dingen laten verdwijnen. Munten, kaarten en andere voorwerpen verdwenen voor de ogen van zijn publiek om even later weer tevoorschijn te komen.
Maar toen de nazi’s mensen lieten verdwijnen, was er geen truc en geen applaus.
Daarom wordt de naam Ben-Ali-Libi nog altijd genoemd. Niet alleen als die van een vermoorde Joodse Nederlander, maar ook als die van een artiest die mensen plezier bracht – en als symbool voor al die individuele levens die achter de enorme cijfers van de Holocaust schuilgaan.
Michel Velleman verdween. Zijn naam niet.
🎩 Ben-Ali-Libi – zijn verhaal leeft voort
Het verhaal van Professor Ben-Ali-Libi eindigde in 1943, maar zijn naam en zijn goochelkunst zijn niet verdwenen.
Goochelaar George Tokaya houdt de herinnering aan Ben -Ali-Libi op een bijzondere manier levend. Hij verdiepte zich in zijn leven en zijn goochelkunst en vertelt zijn verhaal aan een nieuwe generatie. Daarbij laat hij niet alleen zien wie Michel Velleman achter de artiestennaam Ben-Ali-Libi was, maar brengt hij ook een stukje van zijn oude goochelwereld terug tot leven.
Tijdens ‘Leer de goocheltrucs van Professor Ben-Ali-Libi’ vertelt George Tokaya over de beroemde Joodse goochelaar, toont hij historische beelden en leert hij de deelnemers enkele goocheltrucs.
Ook in de theatervoorstelling In de Illusie staat het leven van Ben-Ali-Libi centraal. Met theater, livemuziek en goochelkunst wordt het verhaal verteld van een artiest die ooit zijn publiek liet lachen, verbazen en verwonderen.
Zo wordt Ben-Ali-Libi meer dan een naam uit het verleden. Dankzij mensen als George Tokaya wordt niet alleen verteld hoe Michel Velleman stierf, maar vooral ook wie hij was en wat hij kon.