[PL]
Kamieniołom Bonarka:
W południowej części Krakowa, na terenie dzielnicy Wola Duchacka, znajduje się już nieczynne wyrobisko kamieniołomu zwanego Bonarka, w którym wydobywano niegdyś margle jako surowiec do produkcji cementu. Margiel jest to skała węglanowa podobnie jak wapien, jednak w odróżnieniu od niego, zawiera znaczne ilości minerałów ilastych (który czyni go miększym i zwykle łupliwym jak łupek). Znajdujące się tutaj margle powstały w górnej kredzie, a więc ok. 100-65 mln lat temu. Poniżej margli znajduję się wapienie pochodzące z górnej jury (161-145 mln lat temu) i stanowią dno kamieniołomu. Ze względu na unikatowe walory geologiczne tego miejsca, w 1961 r. ustanowiono tu rezerwat geologiczny.
Na szczególną uwagę zasługuje tutaj płaska powierzchnia wapieni powstała wskutek erozji morskiej, a zwana powierzchnią abrazyjną. Powstaje ona na stromych, skalistych brzegach wód, gdzie fale morskie niosące materiał skalny uderzają w brzeg powodując powstawanie i cofanie się klifu. U jego podnóża powstaje płaska powierzchnia – tzw. platforma abrazyjna (Fig. 1). Fragmenty właśnie takiej platformy można obserwować w dnie kamieniołomu Bonarka. Powstała ona po uformowaniu się wapieni, a przed osadzeniem się margli.
Wyraźnie także widać, że powierzchnia abrazyjna poprzecinana jest uskokami (przyjrzyj się prostym liniom przecinającym platformę). Uskoki te także widoczne są w dolnych warstwach margli, jednak wraz z wysokością przechodzą one w fałdy. Wynika to z faktu, ze margle są bardziej miękkie i plastyczne niż wapienie, nie uległy więc pęknięciu i przesunięciu, a tylko wygięciu. Tego typu formę dyslokacji nazywamy fleksurą (Fig.2). Zaburzenie poprzez uskok warstw margli pochodzących z górnej kredy świadczy o tym, iż uskoki te są młodsze niż margle, powstały więc po górnej kredzie. Prawdopodobnie powstały one w tym samym czasie co inne uskoki na terenie Krakowa, a więc ok. 15-10 mln lat temu.
W widocznych w ścianach kamieniołomu marglach występują liczne skamieniałości – głównie belemnity i jeżowce. Do ciekawostek również należy, iż w dolnej części margli znaleziono rzadki minerał haczetyn (węglowodór o wzorze C₉₈H₇₈), którego powstanie było związane z krążeniem w szczelinach skalnych gorących wód zawierających węglowodory. Wody te, dostając się przez wapienie od dołu, zatrzymały się na nieprzepuszczalnych marglach i wytrąciły haczetyn.
Fig. 1
EarthCache:
Samochód najlepiej zaparkować na parkingu przy supermarkecie pod współrzędnymi N 50° 01.689 E 019° 57.571.
Uwaga! Na terenie kamieniołomu można poruszać się tylko po wyznaczonej ścieżce. Zabronione jest niszczenie skał oraz zbieranie okazów geologicznych. Proszę, zadbaj o zachowanie tego unikalnego miejsca w niezmienionej formie i pamiętaj, ze są znacznie lepsze lokalizacje dla zbieraczy skamieniałości w okolicach Krakowa.
Aby zaliczyć znalezienie Earthcache musisz odwiedzić kilka miejsc w kamieniołomie, odpowiedzieć poprawnie na poniższe pytania i przesłać je do mnie za pomocą formularza kontaktowego. Odpowiedzi możesz nadesłać w języku polskim, czeskim, słowackim lub angielskim.
1. Podane współrzędne prowadzą do tablicy informacyjnej. Odczytaj z niej wiek powierzchni abrazyjnej w dnie kamieniołomu w milionach lat.
Uwaga! Jeśli brak jest tablicy lub została zniszczona, idź pod współrzędne N 50° 01.707 E 019° 57.633 gdzie znajdziesz drugą taką samą tablicę.
2. Udaj się teraz ścieżką przez kamieniołom do współrzędnych N 50° 01.769 E 019° 57.523. Znajduje się tu uskok. Określ w metrach jego wysokość.
3. W tym samym miejscu określ kierunek, w jakim pochylona jest płaska powierzchnia abrazyjna wapieni.
4. Na koniec udaj się pod współrzędne N50 01.763 E19 57.595 i określ wysokość znajdującej się tam skarpy zbudowanej z białych margli. Odpowiedź podaj w metrach.
5. Zadanie opcjonalne: wykonaj zdjęcie w dowolnym miejscu kamieniołomu ze swoim odbiornikiem GPS na pierwszym planie. Zdjęcie dołącz do logu.
Podziękowania dla xenotime za pomoc!
Fig. 2
[EN]
Bonarka Quarry:
In the southern part of Kraków, in Wola Duchacka district there is an abandoned quarry called Bonarka, where marl was mined as a resource for cement production.
Marl is a carbonate rock similar to limestone, and consists of calcium carbonate (like limestone) with a significant amount of clay minerals (which makes it softer and often fissile as a shale). This marl was deposited in the Late Cretaceous times, about 100-65 million years ago. Below the marl, there is an Upper Jurassic limestone (deposited approx. 161-145 million years ago) which forms the bottom of the quarry. Due to its unique geological value, a geological nature reserve was established at this location in 1961.
The most interesting geological feature over there is a flat limestone surface which formed as a result of a naval erosion. This surface is called wave-cut platform or abrasion platform. It formed on a steep rocky shore where sea waves carrying rocky material hit the coast, cut it and force the cliff to withdraw further inland. The flat surface - a wave-cut platform – formed at the foot of such a cliff (Fig.1) and the parts of that platform can be seen on the bottom of the Bonarka quarry. The platform formed after the deposition of the limestone and before the marl was deposited.
It's clearly visible that the wave-cut platform is cut by faults (look for straight lines in the rocks cutting the platform). These faults are also visible in the lower part of the marl. The higher in the marl, the more the faults turn into folds. Marl is softer and more plastic (thanks to the clay minerals) than the brittle limestone, so when tectonic forces were acting on the rocks, the marl (like plasticine) didn't break and move but only bent. This transition between the fault and fold is sometimes called a flexure (Fig. 2). The fact that the marl was also affected by the faults shows that these faults are younger than the marl, thus they formed after the Upper Cretaceous. They probably originate from the same time as other faults in Kraków – that is approximately 15-10 million years ago.
In the marls visible in the cliffs of the quarry there are many fossils - mostly belemnites and sea urchins. Also, in the bottom part of the marl a rare hydrocarbon mineral was found: hatchettyn (C₉₈H₇₈), which grew in crevices as a result of circulating hot water containing hydrocarbons. The waters coming up through the limestone were stopped by the impermeable marl, and this rare mineral precipitated.
The EarthCache:
You can leave your car at coordinates N 50° 01.689 E 019° 57.571 where there is a car park for customers of a supermarket.
Attention! On the grounds of the quarry you can walk only on the marked path. Devastating and collecting rocks is strictly forbidden. Please, preserve this unique place (besides, there are better places to hunt for fossils close to Kraków).
To log the EarthCache you have to visit some places in the quarry, answer the questions below and send them to me via contact form. You can send your answers in Polish, Czech, Slovak or English language.
1. The listed coordinates lead to an information board. Note the age of the wave-cut platform on the bottom of the quarry in million years. You will find it in section no. 5 titled "POWIERZCHNIA ABRAZYJNA".
Attention! If the board is stolen or broken go to coordinates N 50° 01.707 E 019° 57.633 where you will find the same board.
2. Go along the path through the quarry to coordinates N 50° 01.769 E 019° 57.523. There is a fault here. Determine its height in meters.
3. Determine also the direction in which the flat limestone surface (the wave-cut platform) is inclined. Geologists would say: in which direction does the platform dip?
4. Now go to coordinates N50 01.763 E19 57.595 and determine the height of the white marl cliff there. Give your answer in meters.
5. The last (optional) task is to take a picture of any spot of the quarry with your GPSr in the foreground. Attach the picture to your log.
Thanks to xenotime for help!
